This opening chapter functions as a condensed preview of the entire work — Vṛndāvana Dāsa Ṭhākura sketches the whole arc of Śrī Caitanya's life before the following chapters narrate it in full. It moves through his birth at Navadvīpa, his childhood and early scholarly reputation, his marriages, the death of his father Jagannātha Miśra, his transformative meeting with Īśvara Purī at Gayā, his return as an ecstatic devotee absorbed in saṅkīrtana, his acceptance of sannyāsa, his departure for Puri, and the spread of the congregational chanting movement through his associates. The chapter closes with an invocation to Nityānanda and the assembled devotees, setting up the detailed narration that begins in Chapter 2.

আজানু-লম্বিত-ভুজৌ কনকাবদাতৌ সঙ্কীর্তনৈক-পিতরৌ কমলাযতাক্ষৌ বিশ্বম্ভরৌ দ্বিজ-বরৌ যুগ-ধর্ম-পালৌ বন্দে জগত্ প্রিয-করৌ করুণাবতারৌ
॥ ১ ॥

आजानु-लम्बित-भुजौ कनकावदातौ सङ्कीर्तनैक-पितरौ कमलायताक्षौ विश्वम्भरौ द्विज-वरौ युग-धर्म-पालौ वन्दे जगत् प्रिय-करौ करुणावतारौ

নমস্ ত্রিকাল সত্যায জগন্নাথ সুতায চ স-ভৃত্যায স-পুত্রায স-কলত্রায তে নমঃ
॥ ২ ॥

नमस् त्रिकाल सत्याय जगन्नाथ सुताय च स-भृत्याय स-पुत्राय स-कलत्राय ते नमः

অবতীর্ণৌ স-কারুণ্যৌ পরিচ্ছিন্নৌ সদ্ ঈশ্বরৌ শ্রী কৃষ্ণ চৈতন্য-নিত্যানন্দৌ দ্বৌ ভ্রাতরৌ ভজে
॥ ৩ ॥

अवतीर्णौ स-कारुण्यौ परिच्छिन्नौ सद् ईश्वरौ श्री कृष्ण चैतन्य-नित्यानन्दौ द्वौ भ्रातरौ भजे

স জযতি বিশুদ্ধ-বিক্রমঃ কনকাভঃ কমলাযতেক্ষণঃ বর-জানু-বিলম্বি-ষড্-ভুজো বহুধা ভক্তি-রসাভিনর্তকঃ
॥ ৪ ॥

स जयति विशुद्ध-विक्रमः कनकाभः कमलायतेक्षणः वर-जानु-विलम्बि-षड्-भुजो बहुधा भक्ति-रसाभिनर्तकः

জযতি জযতি দেবঃ কৃষ্ণ-চৈতন্য-চন্দ্রো জযতি জযতি কীর্তিস্ তস্য নিত্যা পবিত্রা জযতি জযতি ভৃত্যাস্ তস্য বিশ্বেশ-মূর্তের্ জযতি জযতি নৃত্যং তস্য সর্ব-প্রিযাণাম্
॥ ৫ ॥

जयति जयति देवः कृष्ण-चैतन्य-चन्द्रो जयति जयति कीर्तिस् तस्य नित्या पवित्रा जयति जयति भृत्यास् तस्य विश्वेश-मूर्तेर् जयति जयति नृत्यं तस्य सर्व-प्रियाणाम्

আদ্যে শ্রী চৈতন্য-প্রিয-গোষ্ঠীর চরণে অশেষ-প্রকারে মোর দণ্ড-পরণামে
॥ ৬ ॥

आद्ये श्री चैतन्य-प्रिय-गोष्ठीर चरणे अशेष-प्रकारे मोर दण्ड-परणामे

তবে বন্দোঙ্ শ্রী কৃষ্ণ চৈতন্য মহেশ্বর নবদ্বীপে অবতার, নাম—বিশ্বম্ভর
॥ ৭ ॥

तबे वन्दोङ् श्री कृष्ण चैतन्य महेश्वर नवद्वीपे अवतार, नाम—विश्वम्भर

“আমার ভক্তের পূজা—আমা হৈতে বড” সেই প্রভু বেদে-ভাগবতে কৈলা দঢ
॥ ৮ ॥

“आमार भक्तेर पूजा—आमा हैते बड” सेइ प्रभु वेदे-भागवते कैला दढ

মদ্-ভক্ত-পূজাভ্যধিকা সর্ব-ভূতেষু মন্-মতিঃ
॥ ৯ ॥

मद्-भक्त-पूजाभ्यधिका सर्व-भूतेषु मन्-मतिः

এতেকে করিল আগে ভক্তের বন্দন অতএব আছে কার্য সিদ্ধির লক্ষণ
॥ ১০ ॥

एतेके करिल आगे भक्तेर वन्दन अतएव आछे कार्य सिद्धिर लक्षण

ইষ্ট-দেব বন্দোঙ্ মোর নিত্যানন্দ-রায চৈতন্য-কীর্তি স্ফুরে যাঙ্হার কৃপায
॥ ১১ ॥

इष्ट-देव वन्दोङ् मोर नित्यानन्द-राय चैतन्य-कीर्ति स्फुरे याङ्हार कृपाय

সহস্র-বদন বন্দোঙ্ প্রভু-বলরাম যাঙ্হার সহস্র-মুখে কৃষ্ণ-যশোধাম
॥ ১২ ॥

सहस्र-वदन वन्दोङ् प्रभु-बलराम याङ्हार सहस्र-मुखे कृष्ण-यशोधाम

মহা-রত্ন থুই যেন মহাপ্রিয-স্থানে যশো-রত্ন-ভাণ্ডার শ্রী অনন্ত-বদনে
॥ ১৩ ॥

महा-रत्न थुइ येन महाप्रिय-स्थाने यशो-रत्न-भाण्डार श्री अनन्त-वदने

অতএব আগে বলরামের স্তবন করিলে সে মুখে স্ফুরে চৈতন্য-কীর্তন
॥ ১৪ ॥

अतएव आगे बलरामेर स्तवन करिले से मुखे स्फुरे चैतन्य-कीर्तन

সহস্রেক-ফণাধর প্রভু-বলরাম যতেক করযে প্রভু, সকল—উদ্দাম
॥ ১৫ ॥

सहस्रेक-फणाधर प्रभु-बलराम यतेक करये प्रभु, सकल—उद्दाम

হলধর-মহাপ্রভু প্রকাণ্ড-শরীর চৈতন্য-চন্দ্রের যশোমত্ত মহাধীর
॥ ১৬ ॥

हलधर-महाप्रभु प्रकाण्ड-शरीर चैतन्य-चन्द्रेर यशोमत्त महाधीर

ততোধিক চৈতন্যের প্রিয নাহি আর
নিরবধি সেই দেহে করেন বিহার
॥ ১৭ ॥

ततोधिक चैतन्येर प्रिय नाहि आर
निरवधि सेइ देहे करेन विहार

তাঙ্হার চরিত্র যেবা জনে শুনে, গায শ্রী কৃষ্ণ চৈতন্য—তাঙ্রে পরম সহায
॥ ১৮ ॥

ताङ्हार चरित्र येबा जने शुने, गाय श्री कृष्ण चैतन्य—ताङ्रे परम सहाय

মহাপ্রীত হয তাঙ্রে মহেশ-পার্বতী জিহ্বায স্ফুরযে তাঙ্র শুদ্ধা সরস্বতী
॥ ১৯ ॥

महाप्रीत हय ताङ्रे महेश-पार्वती जिह्वाय स्फुरये ताङ्र शुद्धा सरस्वती

পার্বতী-প্রভৃতি নবার্বুদ নারী লঞা সঙ্কর্ষণ পূজে শিব, উপাসক হঞা
॥ ২০ ॥

पार्वती-प्रभृति नवार्बुद नारी लञा सङ्कर्षण पूजे शिव, उपासक हञा

পঞ্চ-স্কন্দের এই ভাগবত-কথা সর্ব বৈষ্ণবের বন্দ্য বলরাম-গাথা
॥ ২১ ॥

पञ्च-स्कन्देर एइ भागवत-कथा सर्व वैष्णवेर वन्द्य बलराम-गाथा

তান রাস-ক্রীডা-কথা—পরম উদার বৃন্দাবনে গোপী-সনে করিলা বিহার
॥ ২২ ॥

तान रास-क्रीडा-कथा—परम उदार वृन्दावने गोपी-सने करिला विहार

দুই-মাস বসন্ত, মাধব-মধু-নামে হলাযুধ-রাস-ক্রীডা কহযে পুরাণে
॥ ২৩ ॥

दुइ-मास वसन्त, माधव-मधु-नामे हलायुध-रास-क्रीडा कहये पुराणे

সে সকল শ্লোক এই শুন ভাগবতে শ্রী শুক কহেন, শুনে রাজা-পরীক্ষিতে
॥ ২৪ ॥

से सकल श्लोक एइ शुन भागवते श्री शुक कहेन, शुने राजा-परीक्षिते

দ্বৌ মাসৌ তত্র চাবাত্সীন্ মধুং মাধবং এব চ রামঃ ক্ষপাসু ভগবান্ গোপীনাং রতিম্ আবহন্
॥ ২৫ ॥

द्वौ मासौ तत्र चावात्सीन् मधुं माधवं एव च रामः क्षपासु भगवान् गोपीनां रतिम् आवहन्

পূর্ণ-চন্দ্র-কলা-মৃষ্টে কৌমুদী-গন্ধ-বাযুনা যমুনোপবনে রেমে সেবিতে স্ত্রী-গণৈর্ বৃতঃ
॥ ২৬ ॥

पूर्ण-चन्द्र-कला-मृष्टे कौमुदी-गन्ध-वायुना यमुनोपवने रेमे सेविते स्त्री-गणैर् वृतः

যে স্ত্রী-সঙ্গ মুনি-গণে করেন নিন্দন তাঙ্রাও রামের রাসে করেন স্তবন
॥ ২৯ ॥

ये स्त्री-सङ्ग मुनि-गणे करेन निन्दन ताङ्राओ रामेर रासे करेन स्तवन

যাঙ্র রাসে দেবে আসি’ পুষ্প-বৃষ্টি করে দেবে জানে—ভেদ নাহি কৃষ্ণ-হলধরে
॥ ৩০ ॥

याङ्र रासे देवे आसि’ पुष्प-वृष्टि करे देवे जाने—भेद नाहि कृष्ण-हलधरे

চারি-বেদে গুপ্ত বলরামের চরিত আমি কি বলিব, সব—পুরাণে বিদিত
॥ ৩১ ॥

चारि-वेदे गुप्त बलरामेर चरित आमि कि बलिब, सब—पुराणे विदित

মূর্খ-দোষে কেহ কেহ না দেখি’ পুরাণ বলরাম-রাস-ক্রীডা করে অপ্রমাণ
॥ ৩২ ॥

मूर्ख-दोषे केह केह ना देखि’ पुराण बलराम-रास-क्रीडा करे अप्रमाण

এক ঠাঞি দুই-ভাই গোপিকা-সমাজে করিলেন রাস-ক্রীডা বৃন্দাবন-মাঝে
॥ ৩৩ ॥

एक ठाञि दुइ-भाइ गोपिका-समाजे करिलेन रास-क्रीडा वृन्दावन-माझे

কদাচিদ্ অথ গোবিন্দো রামশ্ চাদ্ভুত-বিক্রমঃ বিজহ্রতুর্ বনে রাত্র্যাং মধ্য-গৌ ব্রজ-যোষিতাম্
॥ ৩৪ ॥

कदाचिद् अथ गोविन्दो रामश् चाद्भुत-विक्रमः विजह्रतुर् वने रात्र्यां मध्य-गौ व्रज-योषिताम्

উপগীযমানৌ ললিতং স্ত্রী-জনৈর্ বদ্ধ-সৌহৃদৈঃ স্ব্-অলঙ্কৃতানুলিপ্তাঙ্গৌ স্রগ্বিনৌ বিরজো-’ম্বরৌ
॥ ৩৫ ॥

उपगीयमानौ ललितं स्त्री-जनैर् बद्ध-सौहृदैः स्व्-अलङ्कृतानुलिप्ताङ्गौ स्रग्विनौ विरजो-’म्बरौ

নিশা-মুখং মানযন্তাব্ উদিতোডুপ-তারকম্ মল্লিকা-গন্ধ-মত্তালি- জুষ্টং কুমুদ-বাযুনা
॥ ৩৬ ॥

निशा-मुखं मानयन्ताव् उदितोडुप-तारकम् मल्लिका-गन्ध-मत्तालि- जुष्टं कुमुद-वायुना

জগতুঃ সর্ব-ভূতানাং মনঃ-শ্রবণ-মঙ্গলম্
তৌ কল্পযন্তৌ যুগপত্ স্বর-মণ্ডল-মূর্চ্ছিতম্
॥ ৩৭ ॥

जगतुः सर्व-भूतानां मनः-श्रवण-मङ्गलम्
तौ कल्पयन्तौ युगपत् स्वर-मण्डल-मूर्च्छितम्

ভাগবত শুনি’ যার রামে নাহি প্রীত বিষ্ণু-বৈষ্ণবের পথে সে জন—বর্জিত
॥ ৩৮ ॥

भागवत शुनि’ यार रामे नाहि प्रीत विष्णु-वैष्णवेर पथे से जन—वर्जित

ভাগবত যে না মানে, সে—যবন-সম তার শাস্তা আছে জন্মে-জন্মে প্রভু যম
॥ ৩৯ ॥

भागवत ये ना माने, से—यवन-सम तार शास्ता आछे जन्मे-जन्मे प्रभु यम

এবে কেহ কেহ নপুংসক-বেশে নাচে বোলে—“বলরাম-রাস কোন্ শাস্ত্রে আছে?”
॥ ৪০ ॥

एबे केह केह नपुंसक-वेशे नाचे बोले—“बलराम-रास कोन् शास्त्रे आछे?”

কোন পাপী শাস্ত্র দেখিলেহ নাহি মানে এক অর্থে অন্য অর্থ করিযা বাখানে
॥ ৪১ ॥

कोन पापी शास्त्र देखिलेह नाहि माने एक अर्थे अन्य अर्थ करिया वाखाने

চৈতন্য-চন্দ্রের প্রিয-বিগ্রহ বলাই তান-স্থানে অপরাধে মরে সর্ব ঠাঞি
॥ ৪২ ॥

चैतन्य-चन्द्रेर प्रिय-विग्रह बलाइ तान-स्थाने अपराधे मरे सर्व ठाञि

মূর্তি-ভেদে আপনে হযেন প্রভু-দাস সে-সব লক্ষণ অবতারেই প্রকাশ
॥ ৪৩ ॥

मूर्ति-भेदे आपने हयेन प्रभु-दास से-सब लक्षण अवतारेइ प्रकाश

সখা, ভাই, ব্যজন, শযন, আবাহন গৃহ, ছত্র, বস্ত্র, যত ভূষণ, আসন
॥ ৪৪ ॥

सखा, भाइ, व्यजन, शयन, आवाहन गृह, छत्र, वस्त्र, यत भूषण, आसन

আপনে সকল-রূপে সেবেন আপনে যারে অনুগ্রহ করেন, পায সেই জনে
॥ ৪৫ ॥

आपने सकल-रूपे सेवेन आपने यारे अनुग्रह करेन, पाय सेइ जने

নিবাস-শয্যাসন-পাদুকাংশুকো- পধান-বর্ষাতপ-বারণাদিভিঃ শরীর-ভেদৈস্ তব শেষতাং গতৈর্ যথোচিতং শেষ ইতীরিতে জনৈঃ
॥ ৪৬ ॥

निवास-शय्यासन-पादुकांशुको- पधान-वर्षातप-वारणादिभिः शरीर-भेदैस् तव शेषतां गतैर् यथोचितं शेष इतीरिते जनैः

অনন্তের অংশ শ্রী গরুড মহাবলী লীলায বলযে কৃষ্ণে হঞা কুতূহলী
॥ ৪৭ ॥

अनन्तेर अंश श्री गरुड महाबली लीलाय बलये कृष्णे हञा कुतूहली

কি ব্রহ্মা, কি শিব, কি সনকাদি ‘কুমার’ ব্যাস, শুক, নারদাদি, ‘ভক্ত’ নাম যাঙ্র
॥ ৪৮ ॥

कि ब्रह्मा, कि शिव, कि सनकादि ‘कुमार’ व्यास, शुक, नारदादि, ‘भक्त’ नाम याङ्र

সবার পূজিত শ্রী-অনন্ত-মহাশয সহস্র-বদন প্রভু—ভক্তি-রস-ময
॥ ৪৯ ॥

सबार पूजित श्री-अनन्त-महाशय सहस्र-वदन प्रभु—भक्ति-रस-मय

আদিদেব, মহা-যোগী, ‘ঈশ্বর’, ‘বৈষ্ণব’ মহিমার অন্ত ইহা না জানযে সব
॥ ৫০ ॥

आदिदेव, महा-योगी, ‘ईश्वर’, ‘वैष्णव’ महिमार अन्त इहा ना जानये सब

সেবন শুনিলা, এবে শুন ঠাকুরাল আত্ম-তন্ত্রে যেন-মতে বৈসেন পাতাল
॥ ৫১ ॥

सेवन शुनिला, एबे शुन ठाकुराल आत्म-तन्त्रे येन-मते वैसेन पाताल

শ্রী-নারদ-গোসাঞি ‘তুম্বুরু’ করি’ সঙ্গে সে যশ গাযেন ব্রহ্মা-স্থানে শ্লোক-বন্ধে
॥ ৫২ ॥

श्री-नारद-गोसाञि ‘तुम्बुरु’ करि’ सङ्गे से यश गायेन ब्रह्मा-स्थाने श्लोक-वन्धे

উত্পত্তি-স্থিতি-লয-হেতবো ‘স্য কল্পাঃ সত্ত্বাদ্যাঃ প্রকৃতি-গুণা যদ্-ঈক্ষযাসন্
যদ্-রূপং ধ্রুবম্ অকৃতং যদ্ একম্ আত্মন্ নানাধাত্ কথম্ উ হ বেদ তস্য বর্ত্ম
॥ ৫৩ ॥

उत्पत्ति-स्थिति-लय-हेतवो ‘स्य कल्पाः सत्त्वाद्याः प्रकृति-गुणा यद्-ईक्षयासन्
यद्-रूपं ध्रुवम् अकृतं यद् एकम् आत्मन् नानाधात् कथम् उ ह वेद तस्य वर्त्म

মূর্তিং নঃ পুরু-কৃপযা বভার সত্ত্বং সংশুদ্ধং সদ্-অসদ্ ইদং বিভাতি তত্র যল্-লীলাং মৃগ-পতির্ আদদে ‘নবদ্যাম্ আদাতুং স্বজন-মনাংস্য্ উদার-বীর্যঃ
॥ ৫৪ ॥

मूर्तिं नः पुरु-कृपया बभार सत्त्वं संशुद्धं सद्-असद् इदं विभाति तत्र यल्-लीलां मृग-पतिर् आददे ‘नवद्याम् आदातुं स्वजन-मनांस्य् उदार-वीर्यः

যন্-নাম শ্রুতম্ অনুকীর্তযেদ্ অকস্মাদ্ আর্তো বা যদি পতিতঃ প্রলম্ভনাদ্ বা হন্ত্য্ অংহঃ সপদি নৃণাম্ অশেষম্ অন্যং কং শেষাদ্ ভগবত আশ্রযেন্ মুমুক্ষুঃ
॥ ৫৫ ॥

यन्-नाम श्रुतम् अनुकीर्तयेद् अकस्माद् आर्तो वा यदि पतितः प्रलम्भनाद् वा हन्त्य् अंहः सपदि नृणाम् अशेषम् अन्यं कं शेषाद् भगवत आश्रयेन् मुमुक्षुः

মূর্ধন্য্ অর্পিতম্ অণুবত্ সহস্র-মূর্ধ্নো ভূ-গোলং সগিরি-সরিত্-সমুদ্র-সত্ত্বম্ আনন্ত্যাদ্ অনিমিত-বিক্রমস্য ভূম্নঃ
কো বীর্যাণ্য্ অধি গণযেত্ সহস্র-জিহ্বঃ
॥ ৫৬ ॥

मूर्धन्य् अर्पितम् अणुवत् सहस्र-मूर्ध्नो भू-गोलं सगिरि-सरित्-समुद्र-सत्त्वम् आनन्त्याद् अनिमित-विक्रमस्य भूम्नः
को वीर्याण्य् अधि गणयेत् सहस्र-जिह्वः

এবম্-প্রভাবো ভগবান্ অনন্তো দুরন্ত-বীর্যোরু-গুণানুভাবঃ মূলে রসাযাঃ স্থিত আত্ম-তন্ত্রো যো লীলযা ক্ষ্মাং স্থিতযে বিভর্তি
॥ ৫৭ ॥

एवम्-प्रभावो भगवान् अनन्तो दुरन्त-वीर्योरु-गुणानुभावः मूले रसायाः स्थित आत्म-तन्त्रो यो लीलया क्ष्मां स्थितये बिभर्ति

সৃষ্টি, স্থিতি, প্রলয, সত্ত্বাদি যত গুণ যাঙ্র দৃষ্টি-পাতে হয, যায পুনঃ পুনঃ
॥ ৫৮ ॥

सृष्टि, स्थिति, प्रलय, सत्त्वादि यत गुण याङ्र दृष्टि-पाते हय, याय पुनः पुनः

অদ্বিতীয-রূপ, সত্য অনাদি মহত্ত্ব তথাপি ‘অনন্ত’ হয, কে বুঝে সে তত্ত্ব?
॥ ৫৯ ॥

अद्वितीय-रूप, सत्य अनादि महत्त्व तथापि ‘अनन्त’ हय, के बुझे से तत्त्व?

শুদ্ধ-সত্ত্ব-মূর্তি প্রভু ধরেন করুণায যে-বিগ্রহে সবার প্রকাশ সুলীলায
॥ ৬০ ॥

शुद्ध-सत्त्व-मूर्ति प्रभु धरेन करुणाय ये-विग्रहे सबार प्रकाश सुलीलाय

যাঙ্হার তরঙ্গ শিখি’ সিংহ মহাবলী নিজ-জন-মনো রঞ্জে হঞা কুতূহলী
॥ ৬১ ॥

याङ्हार तरङ्ग शिखि’ सिंह महावली निज-जन-मनो रञ्जे हञा कुतूहली

‘শেষ’ ব-ই সংসারের গতি নাহি আর অনন্তের নামে সর্ব-জীবের উদ্ধার
॥ ৬৪ ॥

‘शेष’ ब-इ संसारेर गति नाहि आर अनन्तेर नामे सर्व-जीवेर उद्धार

অনন্ত পৃথিবী গিরি-সমুদ্র-সহিতে যে-প্রভু ধরেন শিরে পালন করিতে
॥ ৬৫ ॥

अनन्त पृथिवी गिरि-समुद्र-सहिते ये-प्रभु धरेन शिरे पालन करिते

সহস্র ফণার এক-ফণে ‘বিন্দু’ যেন অনন্ত বিক্রম, না জানেন, ‘আছে’ হেন
॥ ৬৬ ॥

सहस्र फणार एक-फणे ‘बिन्दु’ येन अनन्त विक्रम, ना जानेन, ‘आछे’ हेन

সহস্র-বদনে কৃষ্ণ-যশ নিরন্তর
গাইতে আছেন আদি-দেব মহী-ধর
॥ ৬৭ ॥

सहस्र-वदने कृष्ण-यश निरन्तर
गाइते आछेन आदि-देव मही-धर

গাযেন অনন্ত, শ্রী-যশের নাহি অন্ত জয-ভঙ্গ নাহি কারু, দোঙ্হে—বলবন্ত
॥ ৬৮ ॥

गायेन अनन्त, श्री-यशेर नाहि अन्त जय-भङ्ग नाहि कारु, दोङ्हे—बलवन्त

অদ্যাপিহ ‘শেষ’-দেব সহস্র-শ্রী-মুখে
গাযেন চৈতন্য-যশ অন্ত নাহি দেখে
॥ ৬৯ ॥

अद्यापिह ‘शेष’-देव सहस्र-श्री-मुखे
गायेन चैतन्य-यश अन्त नाहि देखे

কি আরে, রাম-গোপালে বাদ লাগিযাছে
ব্রহ্মা, রুদ্র, সুর, সিদ্ধ মুনিশ্বর, আনন্দে দেখিছে
॥ ৭০ ॥

कि आरे, राम-गोपाले वाद लागियाछे
ब्रह्मा, रुद्र, सुर, सिद्ध मुनिश्वर, आनन्दे देखिछे

লাগ্ বলি চলি’ যায সিন্ধু তরিবারে যশের সিন্ধু না দেয কূল, অধিক অধিক বাডে
॥ ৭১ ॥

लाग् बलि चलि’ याय सिन्धु तरिबारे यशेर सिन्धु ना देय कूल, अधिक अधिक बाडे

নান্তং বিদাম্য্ অহম্ অমী মুনযো ‘গ্র-জাস্ তে মাযা-বলস্য পুরুষস্য কুতো ‘বরা যে গাযন্ গুণান্ দশ-শতানন আদি-দেবঃ শেষো ‘ধুনাপি সমবস্যতি নাস্য পারম্
॥ ৭২ ॥

नान्तं विदाम्य् अहम् अमी मुनयो ‘ग्र-जास् ते माया-बलस्य पुरुषस्य कुतो ‘वरा ये गायन् गुणान् दश-शतानन आदि-देवः शेषो ‘धुनापि समवस्यति नास्य पारम्

পালন-নিমিত্ত হেন-প্রভু রসাতলে আছেন মহা-শক্তি-ধর নিজ-কুতূহলে
॥ ৭৩ ॥

पालन-निमित्त हेन-प्रभु रसातले आछेन महा-शक्ति-धर निज-कुतूहले

ব্রহ্মার সভায গিযা নারদ আপনে এই গুণ গাযেন তুম্বুরু-বীণা-সনে
॥ ৭৪ ॥

ब्रह्मार सभाय गिया नारद आपने एइ गुण गायेन तुम्बुरु-वीणा-सने

ব্রহ্মাদি—বিহ্বল, এই যশের শ্রবণে ইহা গাই’ নারদ—পূজিত সর্ব-স্থানে
॥ ৭৫ ॥

ब्रह्मादि—विह्वल, एइ यशेर श्रवणे इहा गाइ’ नारद—पूजित सर्व-स्थाने

কহিলাঙ্ এই কিছু অনন্ত প্রভাব হেন-প্রভু নিত্যানন্দ কর অনুরাগ
॥ ৭৬ ॥

कहिलाङ् एइ किछु अनन्त प्रभाव हेन-प्रभु नित्यानन्द कर अनुराग

সংসারের পার হৈ’ ভক্তির সাগরে যে ডুবিবে, সে ভজুক নিতাই-চাঙ্দেরে
॥ ৭৭ ॥

संसारेर पार है’ भक्तिर सागरे ये डुबिबे, से भजुक निताइ-चाङ्देरे

বৈষ্ণব-চরণে মোর এই মনস্কাম ভজি যেন জন্মে-জন্মে প্রভু বলরাম
॥ ৭৮ ॥

वैष्णव-चरणे मोर एइ मनस्काम भजि येन जन्मे-जन्मे प्रभु बलराम

‘দ্বিজ’, ‘বিপ্র’, ‘ব্রাহ্মণ’ যেহেন নাম-ভেদ এই-মত ‘নিত্যানন্দ’, ‘অনন্ত’, বলদেব’
॥ ৭৯ ॥

‘द्विज’, ‘विप्र’, ‘ब्राह्मण’ येहेन नाम-भेद एइ-मत ‘नित्यानन्द’, ‘अनन्त’, बलदेव’

অন্তর্যামী নিত্যানন্দ বলিলা কৌতূকে চৈতন্য-চরিত্র কিছু লিখিতে পুস্তকে
॥ ৮০ ॥

अन्तर्यामी नित्यानन्द बलिला कौतूके चैतन्य-चरित्र किछु लिखिते पुस्तके

চৈতন্য-চরিত্র স্ফুরে যাঙ্হার কৃপায যশের ভাণ্ডার বৈসে শেষের জিহ্বায
॥ ৮১ ॥

चैतन्य-चरित्र स्फुरे याङ्हार कृपाय यशेर भाण्डार वैसे शेषेर जिह्वाय

অতএব যশোময-বিগ্রহ অনন্ত গাইলুঙ্ তাহান কিছু পাদ-পদ্ম-দ্বন্দ্ব
॥ ৮২ ॥

अतएव यशोमय-विग्रह अनन्त गाइलुङ् ताहान किछु पाद-पद्म-द्वन्द्व

চৈতন্য-চন্দ্রের পুণ্য-শ্রবণ চরিত ভক্ত-প্রসাদে সে স্ফুরে,—জানিহ নিশ্চিত
॥ ৮৩ ॥

चैतन्य-चन्द्रेर पुण्य-श्रवण चरित भक्त-प्रसादे से स्फुरे,—जानिह निश्चित

বেদ-গুহ্য চৈতন্য-চরিত্র কেবা জানে? তাই লিখি, যাহা শুনিযাছি ভক্ত-স্থানে
॥ ৮৪ ॥

वेद-गुह्य चैतन्य-चरित्र केबा जाने? ताइ लिखि, याहा शुनियाछि भक्त-स्थाने

চৈতন্য-চরিত্র আদি-অন্ত নাহি দেখি যেন-মত দেন শক্তি, তেন-মত লিখি
॥ ৮৫ ॥

चैतन्य-चरित्र आदि-अन्त नाहि देखि येन-मत देन शक्ति, तेन-मत लिखि

কাষ্টের পুতলী যেন কুহকে নাচায এই-মত গৌরচন্দ্র মোরে যে বোলায
॥ ৮৬ ॥

काष्टेर पुतली येन कुहके नाचाय एइ-मत गौरचन्द्र मोरे ये बोलाय

সর্ব বৈষ্ণবের পা’যে করি নমস্কার ইথে অপরাধ কিছু নহুক আমার
॥ ৮৭ ॥

सर्व वैष्णवेर पा’ये करि नमस्कार इथे अपराध किछु नहुक आमार

মন দিযা শুন, ভাই, শ্রী চৈতন্য-কথা ভক্ত-সঙ্গে যে যে লীলা কৈলা যথা-যথা
॥ ৮৮ ॥

मन दिया शुन, भाइ, श्री चैतन्य-कथा भक्त-सङ्गे ये ये लीला कैला यथा-यथा

ত্রিবিধ চৈতন্য-লীলা—আনন্দের ধাম
আদি-খণ্ড, মধ্য-খণ্ড, শেষ-খণ্ড নাম
॥ ৮৯ ॥

त्रिविध चैतन्य-लीला—आनन्देर धाम
आदि-खण्ड, मध्य-खण्ड, शेष-खण्ड नाम

নবদ্বীপে আছে জগন্নাথ-মিশ্র-বর বসুদেব-প্রায তেঙ্হো—স্ব-ধর্ম-তত্পর
॥ ৯২ ॥

नवद्वीपे आछे जगन्नाथ-मिश्र-वर वसुदेव-प्राय तेङ्हो—स्व-धर्म-तत्पर

তান পত্নী শচী নাম—মহা-পতি-ব্রতা দ্বিতীয-দেবকী যেন সেই জগন্-মাতা
॥ ৯৩ ॥

तान पत्नी शची नाम—महा-पति-व्रता द्वितीय-देवकी येन सेइ जगन्-माता

তান গর্ভে অবতীর্ণ হৈলা নারাযণ
শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য-নাম সংসার-ভূষণ
॥ ৯৪ ॥

तान गर्भे अवतीर्ण हैला नारायण
श्री कृष्ण-चैतन्य-नाम संसार-भूषण

আদি-খণ্ডে, ফাল্গুন-পূর্ণিমা শুভ-দিনে অবতীর্ণ হৈলা প্রভু নিশায গ্রহণে
॥ ৯৫ ॥

आदि-खण्डे, फाल्गुन-पूर्णिमा शुभ-दिने अवतीर्ण हैला प्रभु निशाय ग्रहणे

হরি-নাম-মঙ্গল উঠিল চতুর্-দিগে জন্মিলা ঈশ্বর সঙ্কীর্তন করি’ আগে
॥ ৯৬ ॥

हरि-नाम-मङ्गल उठिल चतुर्-दिगे जन्मिला ईश्वर सङ्कीर्तन करि’ आगे

আদি-খণ্ডে, শিশু-রূপে অনেক প্রকাশ পিতা-মাতা-প্রতি দেখাইলা গুপ্ত-বাস
॥ ৯৭ ॥

आदि-खण्डे, शिशु-रूपे अनेक प्रकाश पिता-माता-प्रति देखाइला गुप्त-वास

আদি-খণ্ডে, দ্বজ-বজ্র-অঙ্কুশ-পতাকা গৃহ-মাঝে অপূর্ব দেখিলা পিতা-মাতা
॥ ৯৮ ॥

आदि-खण्डे, द्वज-वज्र-अङ्कुश-पताका गृह-माझे अपूर्व देखिला पिता-माता

আদি-খণ্ডে, প্রভুরে হরিযাছিল চোরে চোরে ভাণ্ডাইযা প্রভু আইলেন ঘরে
॥ ৯৯ ॥

आदि-खण्डे, प्रभुरे हरियाछिल चोरे चोरे भाण्डाइया प्रभु आइलेन घरे

আদি-খণ্ডে, জগদীশ-হিরণ্যের ঘরে নৈবেদ্য খাইলা প্রভু শ্রী-হরি-বাসরে
॥ ১০০ ॥

आदि-खण्डे, जगदीश-हिरण्येर घरे नैवेद्य खाइला प्रभु श्री-हरि-वासरे

আদি-খণ্ডে, শিশু ছলে করিযা ক্রন্দন বোলাইলা সর্ব-মুখে শ্রী-হরি-কীর্তন
॥ ১০১ ॥

आदि-खण्डे, शिशु छले करिया क्रन्दन बोलाइला सर्व-मुखे श्री-हरि-कीर्तन

আদি-খণ্ডে, লোক-বর্জ্য হাণ্ডির আসনে বসিযা মাযেরে তত্ত্ব কহিলা আপনে
॥ ১০২ ॥

आदि-खण्डे, लोक-वर्ज्य हाण्डिर आसने वसिया मायेरे तत्त्व कहिला आपने

আদি-খণ্ডে, গৌরাঙ্গের চাপল্য অপার শিশু-গণ-সঙ্গে যেন গোকুল-বিহার
॥ ১০৩ ॥

आदि-खण्डे, गौराङ्गेर चापल्य अपार शिशु-गण-सङ्गे येन गोकुल-विहार

আদি-খণ্ডে, কৈলেন আরম্ভ পডিতে অল্পে অধ্যাপক হৈলা সকল-শাস্ত্রেতে
॥ ১০৪ ॥

आदि-खण्डे, कैलेन आरम्भ पडिते अल्पे अध्यापक हैला सकल-शास्त्रेते

আদি-খণ্ডে, জগন্নাথ-মিশ্র-পরলোক বিশ্বরূপ-সন্ন্যাস,—শচীর দুই শোক
॥ ১০৫ ॥

आदि-खण्डे, जगन्नाथ-मिश्र-परलोक विश्वरूप-सन्न्यास,—शचीर दुइ शोक

আদি-খণ্ডে, বিদ্যা-বিলাসের মহারম্ভ পাষণ্ডী দেখযে যেন মূর্তি-মন্ত দম্ভ
॥ ১০৬ ॥

आदि-खण्डे, विद्या-विलासेर महारम्भ पाषण्डी देखये येन मूर्ति-मन्त दम्भ

আদি-খণ্ডে, সকল পডুযা-গণ মেলি’ জাহ্নবীর তরঙ্গে নির্ভয জল-কেলি
॥ ১০৭ ॥

आदि-खण्डे, सकल पडुया-गण मेलि’ जाह्नवीर तरङ्गे निर्भय जल-केलि

আদি-খণ্ডে, গৌরাঙ্গের সর্ব-শাস্ত্রে জয ত্রি-ভুবনে হেন নাহি যে সন্মুখ হয
॥ ১০৮ ॥

आदि-खण्डे, गौराङ्गेर सर्व-शास्त्रे जय त्रि-भुवने हेन नाहि ये सन्मुख हय

আদি-খণ্ডে, বঙ্গ-দেশে প্রভুর গমন প্রাচ্য-ভূমি তীর্থ হৈল পাই’ শ্রী-চরণ
॥ ১০৯ ॥

आदि-खण्डे, बङ्ग-देशे प्रभुर गमन प्राच्य-भूमि तीर्थ हैल पाइ’ श्री-चरण

আদি-খণ্ডে, পর্ব-পরিগ্রহের বিজয শেষে, রাজ-পণ্ডিতের কন্যা পরিণয
॥ ১১০ ॥

आदि-खण्डे, पर्व-परिग्रहेर विजय शेषे, राज-पण्डितेर कन्या परिणय

আদি-খণ্ডে, বাযু-দেহ-মান্দ্য করি’ ছল প্রকাশিলা প্রেম-ভক্তি-বিকার-সকল
॥ ১১১ ॥

आदि-खण्डे, वायु-देह-मान्द्य करि’ छल प्रकाशिला प्रेम-भक्ति-विकार-सकल

আদি-খণ্ডে, সকল ভক্তেরে শক্তি দিযা আপনে ভ্রমেন মহা-পণ্ডিত হঞা
॥ ১১২ ॥

आदि-खण्डे, सकल भक्तेरे शक्ति दिया आपने भ्रमेन महा-पण्डित हञा

আদি-খণ্ডে, দিব্য-পরিধান, দিব্য-সুখ আনন্দে ভাসেন শচী দেখি’ চন্দ্র-মুখ
॥ ১১৩ ॥

आदि-खण्डे, दिव्य-परिधान, दिव्य-सुख आनन्दे भासेन शची देखि’ चन्द्र-मुख

আদি-খণ্ডে, গৌরাঙ্গের দিগ্বিজযী-জয শেষে করিলেন তাঙ্র সর্ব-বন্ধ-ক্ষয
॥ ১১৪ ॥

आदि-खण्डे, गौराङ्गेर दिग्विजयी-जय शेषे करिलेन ताङ्र सर्व-बन्ध-क्षय

আদি-খণ্ডে, সকল-ভক্তেরে মোহ দিযা সেইখানে বুলে প্রভু সবারে ভাণ্ডিযা
॥ ১১৫ ॥

आदि-खण्डे, सकल-भक्तेरे मोह दिया सेइखाने बुले प्रभु सबारे भाण्डिया

আদি-খণ্ডে, গযা গেলা বিশ্বম্ভর-রায ঈশ্বর-পুরীরে কৃপা করিলা যথায
॥ ১১৬ ॥

आदि-खण्डे, गया गेला विश्वम्भर-राय ईश्वर-पुरीरे कृपा करिला यथाय

আদি-খণ্ডে, আছে কত অনন্ত বিলাস কিছু শেষে বর্ণিবেন মহামুনি ব্যাস
॥ ১১৭ ॥

आदि-खण्डे, आछे कत अनन्त विलास किछु शेषे वर्णिबेन महामुनि व्यास

বাল্য-লীলা-আদি করি’ যতেক প্রকাশ গযার অবধি ‘আদি-খণ্ডে’র বিলাস
॥ ১১৮ ॥

बाल्य-लीला-आदि करि’ यतेक प्रकाश गयार अवधि ‘आदि-खण्डे’र विलास

মধ্য-খণ্ডে, বিদিত হৈলা গৌর-সিংহ চিনিলেন যত সব চরণের ভৃঙ্গ
॥ ১১৯ ॥

मध्य-खण्डे, विदित हैला गौर-सिंह चिनिलेन यत सब चरणेर भृङ्ग

মধ্য-খণ্ডে, অদ্বৈতাদি শ্রীবাসের ঘরে ব্যক্ত হৈলা বসি’ বিষ্ণু-খট্টার উপরে
॥ ১২০ ॥

मध्य-खण्डे, अद्वैतादि श्रीवासेर घरे व्यक्त हैला वसि’ विष्णु-खट्टार उपरे

মধ্য-খণ্ডে, নিত্যানন্দ-সঙ্গে দরশন এক ঠাঞি দুই ভাই করিলা কীর্তন
॥ ১২১ ॥

मध्य-खण्डे, नित्यानन्द-सङ्गे दरशन एक ठाञि दुइ भाइ करिला कीर्तन

মধ্য-খণ্ডে, ‘ষড্-ভুজ’ দেখিলা নিত্যানন্দ মধ্য-খণ্ডে, অদ্বৈত দেখিলা ‘বিশ্ব-রঙ্গ’
॥ ১২২ ॥

मध्य-खण्डे, ‘षड्-भुज’ देखिला नित्यानन्द मध्य-खण्डे, अद्वैत देखिला ‘विश्व-रङ्ग’

নিত্যানন্দ-ব্যাস-পূজা কহি মধ্য-খণ্ডে যে প্রভুরে নিন্দা করে পাপিষ্ঠ পাষণ্ডে
॥ ১২৩ ॥

नित्यानन्द-व्यास-पूजा कहि मध्य-खण्डे ये प्रभुरे निन्दा करे पापिष्ठ पाषण्डे

মধ্য-খণ্ডে, হলধর হৈলা গৌরচন্দ্র
হস্তে হল-মুষল দিলা নিত্যানন্দ
॥ ১২৪ ॥

मध्य-खण्डे, हलधर हैला गौरचन्द्र
हस्ते हल-मुषल दिला नित्यानन्द

মধ্য-খণ্ডে, দুই অতি পাতকী-মোচন ‘জগাই-মাধাই’-নাম বিখ্যাত ভুবন
॥ ১২৫ ॥

मध्य-खण्डे, दुइ अति पातकी-मोचन ‘जगाइ-माधाइ’-नाम विख्यात भुवन

মধ্য-খণ্ডে, কৃষ্ণ-রাম—চৈতন্য-নিতাই শ্যাম-শুক্ল-রূপ দেখিলেন শচী আই
॥ ১২৬ ॥

मध्य-खण्डे, कृष्ण-राम—चैतन्य-निताइ श्याम-शुक्ल-रूप देखिलेन शची आइ

মধ্য-খণ্ডে, চৈতন্যের মহা-পরকাশ ‘সাত্-প্রহরিযা ভাব’ ঐশ্বর্য-বিলাস
॥ ১২৭ ॥

मध्य-खण्डे, चैतन्येर महा-परकाश ‘सात्-प्रहरिया भाव’ ऐश्वर्य-विलास

সেই দিন অ-মাযায কহিলেন কথা
যে-যে-সেবকের জন্ম হৈল যথা যথা
॥ ১২৮ ॥

सेइ दिन अ-मायाय कहिलेन कथा
ये-ये-सेवकेर जन्म हैल यथा यथा

মধ্য-খণ্ডে, নাচে বৈকুণ্ঠের নারাযণ নগরে নগরে কৈল আপনে কীর্তন
॥ ১২৯ ॥

मध्य-खण्डे, नाचे वैकुण्ठेर नारायण नगरे नगरे कैल आपने कीर्तन

মধ্য-খণ্ডে, কাজীর ভাঙ্গিলা অহঙ্কার নিজ-শক্তি প্রকাশিযা কীর্তন অপার
॥ ১৩০ ॥

मध्य-खण्डे, काजीर भाङ्गिला अहङ्कार निज-शक्ति प्रकाशिया कीर्तन अपार

ভক্তি পাইল কাজী প্রভু-গৌরঙ্গের বরে স্বচ্ছন্দে কীর্তন করে নগরে নগরে
॥ ১৩১ ॥

भक्ति पाइल काजी प्रभु-गौरङ्गेर वरे स्वच्छन्दे कीर्तन करे नगरे नगरे

মধ্য-খণ্ডে, মহাপ্রভু বরাহ হৈযা নিজ-তত্ত্ব মুরারিরে কহিলা গর্জিযা
॥ ১৩২ ॥

मध्य-खण्डे, महाप्रभु वराह हैया निज-तत्त्व मुरारिरे कहिला गर्जिया

মধ্য-খণ্ডে, মুরারির স্কন্দে আরোহণ চতুর্-ভুজ হঞা কৈলা অঙ্গনে ভ্রমণ
॥ ১৩৩ ॥

मध्य-खण्डे, मुरारिर स्कन्दे आरोहण चतुर्-भुज हञा कैला अङ्गने भ्रमण

মধ্য-খণ্ডে, শুক্লাম্বর-তণ্ডুল-ভোজন মধ্য-খণ্ডে, নানা ছান্দ হৈলা নারাযণ
॥ ১৩৪ ॥

मध्य-खण्डे, शुक्लाम्बर-तण्डुल-भोजन मध्य-खण्डे, नाना छान्द हैला नारायण

মধ্য-খণ্ডে, রুক্মিণীর বেশে নারাযণ নাচিলেন, স্তন পিল সর্ব-ভক্ত-গণ
॥ ১৩৫ ॥

मध्य-खण्डे, रुक्मिणीर वेशे नारायण नाचिलेन, स्तन पिल सर्व-भक्त-गण

মধ্য-খণ্ডে, মুকুন্দের দণ্ড সঙ্গ-দোষে শেষে অনুগ্রহ কৈলা পরম সন্তোষে
॥ ১৩৬ ॥

मध्य-खण्डे, मुकुन्देर दण्ड सङ्ग-दोषे शेषे अनुग्रह कैला परम सन्तोषे

মধ্য-খণ্ডে, মহাপ্রভুর নিশায কীর্তন বত্সরেক নবদ্বীপে কৈলা অনুক্ষণ
॥ ১৩৭ ॥

मध्य-खण्डे, महाप्रभुर निशाय कीर्तन वत्सरेक नवद्वीपे कैला अनुक्षण

মধ্য-খণ্ডে, নিত্যানন্দ-অদ্বৈত কৌতুক অজ্ঞ-জনে বুঝে যেন কলহ-স্বরূপ
॥ ১৩৮ ॥

मध्य-खण्डे, नित्यानन्द-अद्वैत कौतुक अज्ञ-जने बुझे येन कलह-स्वरूप

মধ্য-খণ্ডে, জননীর লক্ষ্যে ভগবান্ বৈষ্ণবাপরাধ করাইলা সাবধান
॥ ১৩৯ ॥

मध्य-खण्डे, जननीर लक्ष्ये भगवान् वैष्णवापराध कराइला सावधान

মধ্য-খণ্ডে, সকল-বৈষ্ণব জনে-জনে সবে বর পাইলেন করিযা স্তবনে
॥ ১৪০ ॥

मध्य-खण्डे, सकल-वैष्णव जने-जने सबे वर पाइलेन करिया स्तवने

মধ্য-খণ্ডে, প্রসাদ পাইলা হরিদাস শ্রীধরের জল-পান—কারুণ্য-বিলাস
॥ ১৪১ ॥

मध्य-खण्डे, प्रसाद पाइला हरिदास श्रीधरेर जल-पान—कारुण्य-विलास

মধ্য-খণ্ডে, সকল-বৈষ্ণব করি’ সঙ্গে প্রতি-দিন জাহ্নবীতে জল-কেলি রঙ্গে
॥ ১৪২ ॥

मध्य-खण्डे, सकल-वैष्णव करि’ सङ्गे प्रति-दिन जाह्नवीते जल-केलि रङ्गे

মধ্য-খণ্ডে, গৌরচন্দ্র নিত্যানন্দ-সঙ্গে অদ্বৈতের গৃহে গিযাছিলা কোন রঙ্গে
॥ ১৪৩ ॥

मध्य-खण्डे, गौरचन्द्र नित्यानन्द-सङ्गे अद्वैतेर गृहे गियाछिला कोन रङ्गे

মধ্য-খণ্ডে, অদ্বৈতের করি’ বহু দণ্ড শেষে অনুগ্রহ কৈলা পরম-প্রচণ্ড
॥ ১৪৪ ॥

मध्य-खण्डे, अद्वैतेर करि’ बहु दण्ड शेषे अनुग्रह कैला परम-प्रचण्ड

মধ্য-খণ্ডে, চৈতন্য-নিতাই—কৃষ্ণ-রাম জানিলা মুরারি-গুপ্ত মহা-ভাগ্যবান্
॥ ১৪৫ ॥

मध्य-खण्डे, चैतन्य-निताइ—कृष्ण-राम जानिला मुरारि-गुप्त महा-भाग्यवान्

মধ্য-খণ্ডে, দুই প্রভু চৈতন্য-নিতাই নাচিলেন শ্রীবাস-অঙ্গনে এক-ঠাঞি
॥ ১৪৬ ॥

मध्य-खण्डे, दुइ प्रभु चैतन्य-निताइ नाचिलेन श्रीवास-अङ्गने एक-ठाञि

মধ্য-খণ্ডে, শ্রীবাসের মৃত-পুত্র-মুখে জীব-তত্ত্ব কহাইযা ঘুচাইলা দুঃখে
॥ ১৪৭ ॥

मध्य-खण्डे, श्रीवासेर मृत-पुत्र-मुखे जीव-तत्त्व कहाइया घुचाइला दुःखे

চৈতন্যের অনুগ্রহে শ্রীবাস-পণ্ডিত পাসরিলা পুত্র-শোকে,—জগতে বিদিত
॥ ১৪৮ ॥

चैतन्येर अनुग्रहे श्रीवास-पण्डित पासरिला पुत्र-शोके,—जगते विदित

মধ্য-খণ্ডে, গঙ্গায পডিলা দুঃখ পাইযা নিত্যানন্দ-হরিদাস আনিল তুলিযা
॥ ১৪৯ ॥

मध्य-खण्डे, गङ्गाय पडिला दुःख पाइया नित्यानन्द-हरिदास आनिल तुलिया

মধ্য-খণ্ডে, চৈতন্যের অবশেষ-পাত্র ব্রহ্মার দুর্লভ নারাযণী পাইলা মাত্র
॥ ১৫০ ॥

मध्य-खण्डे, चैतन्येर अवशेष-पात्र ब्रह्मार दुर्लभ नारायणी पाइला मात्र

মধ্য-খণ্ডে, সর্ব-জীব উদ্ধার-কারুণে সন্ন্যাস করিতে প্রভু করিলা গমনে
॥ ১৫১ ॥

मध्य-खण्डे, सर्व-जीव उद्धार-कारुणे सन्न्यास करिते प्रभु करिला गमने

কীর্তন করিযা ‘আদি’, অবধি ‘সন্ন্যাস’ এই হৈতে কহি ‘মধ্য-খণ্ডে’র বিলাস
॥ ১৫২ ॥

कीर्तन करिया ‘आदि’, अवधि ‘सन्न्यास’ एइ हैते कहि ‘मध्य-खण्डे’र विलास

মধ্য-খণ্ডে, আছে আর কত-কোটি লীলা বেদব্যাস বর্ণিবেন সে-সকল খেলা
॥ ১৫৩ ॥

मध्य-खण्डे, आछे आर कत-कोटि लीला वेदव्यास वर्णिबेन से-सकल खेला

শেষ-খণ্ডে, বিশ্বম্ভর করিলা সন্ন্যাস ‘শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য’-নাম তবে পরকাশ
॥ ১৫৪ ॥

शेष-खण्डे, विश्वम्भर करिला सन्न्यास ‘श्री-कृष्ण-चैतन्य’-नाम तबे परकाश

শেষ-খণ্ডে, শুনি’ প্রভুর শিখার মুণ্ডন বিস্তর করিলা প্রভু-অদ্বৈত ক্রন্দন
॥ ১৫৫ ॥

शेष-खण्डे, शुनि’ प्रभुर शिखार मुण्डन विस्तर करिला प्रभु-अद्वैत क्रन्दन

শেষ-খণ্ডে, শচী-দুঃখ—অকথ্য-কথন চৈতন্য-প্রভাবে সবার রহিল জীবন
॥ ১৫৬ ॥

शेष-खण्डे, शची-दुःख—अकथ्य-कथन चैतन्य-प्रभावे सबार रहिल जीवन

শেষ-খণ্ডে, নিত্যানন্দ চৈতন্যের দণ্ড ভাঙ্গিলেন, বলরাম পরম-প্রচণ্ড
॥ ১৫৭ ॥

शेष-खण्डे, नित्यानन्द चैतन्येर दण्ड भाङ्गिलेन, बलराम परम-प्रचण्ड

শেষ-খণ্ডে, গৌরচন্দ্র গিযা নীলাচলে আপনারে লুকাই’ রহিলা কুতূহলে
॥ ১৫৮ ॥

शेष-खण्डे, गौरचन्द्र गिया नीलाचले आपनारे लुकाइ’ रहिला कुतूहले

সার্বভৌম-প্রতি আগে করি’ পরিহাস শেষে সার্বভৌমেরে ষড্-ভুজ-পরকাশ
॥ ১৫৯ ॥

सार्वभौम-प्रति आगे करि’ परिहास शेषे सार्वभौमेरे षड्-भुज-परकाश

শেষ-খণ্ডে, প্রতাপরুদ্রেরে পরিত্রাণ কাশী-মিশ্র-গৃহেতে করিলা অধিষ্ঠান
॥ ১৬০ ॥

शेष-खण्डे, प्रतापरुद्रेरे परित्राण काशी-मिश्र-गृहेते करिला अधिष्ठान

দামোদর স্বরূপ, পরমানন্দ-পুরী শেষ-খণ্ডে, এই দুই সঙ্গে অধিকারী
॥ ১৬১ ॥

दामोदर स्वरूप, परमानन्द-पुरी शेष-खण्डे, एइ दुइ सङ्गे अधिकारी

শেষ-খণ্ডে, প্রভু পুনঃ আইলা গৌড-দেশে মথুরা দেখিব বলি’ আনন্দ বিশেষে
॥ ১৬২ ॥

शेष-खण्डे, प्रभु पुनः आइला गौड-देशे मथुरा देखिब बलि’ आनन्द विशेषे

আসিযা রহিলা বিদ্যাবাচস্পতি-ঘরে তবে ত’ আইলা প্রভু কুলিযা-নগরে
॥ ১৬৩ ॥

आसिया रहिला विद्यावाचस्पति-घरे तबे त’ आइला प्रभु कुलिया-नगरे

অনন্ত অর্বুদ লোক গেলা দেখিবারে শেষ-খণ্ডে সর্ব-জীব পাইলা নিস্তারে
॥ ১৬৪ ॥

अनन्त अर्बुद लोक गेला देखिबारे शेष-खण्डे सर्व-जीव पाइला निस्तारे

শেষ-খণ্ডে, মধুপুরী দেখিতে চলিলা কথো দূর গিযা প্রভু নিবৃত হৈলা
॥ ১৬৫ ॥

शेष-खण्डे, मधुपुरी देखिते चलिला कथो दूर गिया प्रभु निवृत हैला

শেষ-খণ্ডে, পুনঃ আইলেন নীলাচলে নিরবধি ভক্ত-সঙ্গে কৃষ্ণ-কোলাহলে
॥ ১৬৬ ॥

शेष-खण्डे, पुनः आइलेन नीलाचले निरवधि भक्त-सङ्गे कृष्ण-कोलाहले

গৌড-দেশে নিত্যানন্দ-স্বরূপে পাঠাঞা রহিলেন নীলাচলে কথো জন লঞো
॥ ১৬৭ ॥

गौड-देशे नित्यानन्द-स्वरूपे पाठाञा रहिलेन नीलाचले कथो जन लञो

শেষ-খণ্ডে, রথের সম্মুখে ভক্ত-সঙ্গে আপনে করিলা নৃত্য আপনার রঙ্গে
॥ ১৬৮ ॥

शेष-खण्डे, रथेर सम्मुखे भक्त-सङ्गे आपने करिला नृत्य आपनार रङ्गे

শেষ-খণ্ডে, সেতুবন্ধে গেলা গৌর-রায ঝরিখণ্ড দিযা পুনঃ গেলা মথুরায
॥ ১৬৯ ॥

शेष-खण्डे, सेतुबन्धे गेला गौर-राय झरिखण्ड दिया पुनः गेला मथुराय

শেষ-খণ্ডে, রামানন্দ-রাযের উদ্ধার শেষ-খণ্ডে, মথুরায অনেক বিহার
॥ ১৭০ ॥

शेष-खण्डे, रामानन्द-रायेर उद्धार शेष-खण्डे, मथुराय अनेक विहार

শেষ-খণ্ডে, শ্রী গৌরসুন্দর মহাশয দবির-খাসেরে প্রভু দিলা পরিচয
॥ ১৭১ ॥

शेष-खण्डे, श्री गौरसुन्दर महाशय दबिर-खासेरे प्रभु दिला परिचय

প্রভু চিনি’ দুই ভাইর বন্ধ-বিমোচন শেষে নাম থুইলেন ‘রূপ’-’সনাতন’
॥ ১৭২ ॥

प्रभु चिनि’ दुइ भाइर बन्ध-विमोचन शेषे नाम थुइलेन ‘रूप’-’सनातन’

শেষ-খণ্ডে, গৌরচন্দ্র গেলা বারাণসী না পাইল দেখা যত নিন্দক সন্ন্যাসী
॥ ১৭৩ ॥

शेष-खण्डे, गौरचन्द्र गेला वाराणसी ना पाइल देखा यत निन्दक सन्न्यासी

শেষ-খণ্ডে, পুনঃ নীলাচলে আগমন অহর্-নিশ করিলেন হরি-সঙ্কীর্তন
॥ ১৭৪ ॥

शेष-खण्डे, पुनः नीलाचले आगमन अहर्-निश करिलेन हरि-सङ्कीर्तन

শেষ-খণ্ডে, নিত্যানন্দ কথেক দিবস করিলেন পৃথিবীতে পর্যটন-রস
॥ ১৭৫ ॥

शेष-खण्डे, नित्यानन्द कथेक दिवस करिलेन पृथिवीते पर्यटन-रस

অনন্ত চরিত্র কেহ বুঝিতে না পারে চরণে নূপুর, সর্ব-মথুরা বিহরে
॥ ১৭৬ ॥

अनन्त चरित्र केह बुझिते ना पारे चरणे नूपुर, सर्व-मथुरा विहरे

শেষ-খণ্ডে, নিত্যানন্দ পাণিহাটি-গ্রামে চৈতন্য-আজ্ঞায ভক্তি করিলেন দানে
॥ ১৭৭ ॥

शेष-खण्डे, नित्यानन्द पाणिहाटि-ग्रामे चैतन्य-आज्ञाय भक्ति करिलेन दाने

শেষ-খণ্ডে, নিত্যানন্দ মহা-মল্ল-রায বণিকাদি উদ্ধারিলা পরম-কৃপায
॥ ১৭৮ ॥

शेष-खण्डे, नित्यानन्द महा-मल्ल-राय वणिकादि उद्धारिला परम-कृपाय

শেষ-খণ্ডে, চৈতন্যের অনন্ত বিলাস বিস্তারিযা বর্ণিতে আছেন বেদ-ব্যাস
॥ ১৮০ ॥

शेष-खण्डे, चैतन्येर अनन्त विलास विस्तारिया वर्णिते आछेन वेद-व्यास

যে-তে মতে চৈতন্যের গাইতে মহিমা নিত্যানন্দ-প্রীতি বড, তার নাহি সীমা
॥ ১৮১ ॥

ये-ते मते चैतन्येर गाइते महिमा नित्यानन्द-प्रीति बड, तार नाहि सीमा

ধরণী-ধরেন্দ্র নিত্যানন্দের চরণ দেহ’ প্রভু-গৌরচন্দ্র, আমারে সেবন
॥ ১৮২ ॥

धरणी-धरेन्द्र नित्यानन्देर चरण देह’ प्रभु-गौरचन्द्र, आमारे सेवन

এই ত’ কহিলুঙ্ সূত্র সঙ্ক্ষেপ করিযা তিন খণ্ডে আরম্ভির ইহাই গাইযা
॥ ১৮৩ ॥

एइ त’ कहिलुङ् सूत्र सङ्क्षेप करिया तिन खण्डे आरम्भिर इहाइ गाइया

আদি-খণ্ড-কথা, ভাই, শুন এক-চিতে শ্রী-চৈতন্য অবতীর্ণ হৈল যেন-মতে
॥ ১৮৪ ॥

आदि-खण्ड-कथा, भाइ, शुन एक-चिते श्री-चैतन्य अवतीर्ण हैल येन-मते

শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য নিত্যানন্দ-চান্দ জান বৃন্দাবন দাস তছু পদ-যুগে গান
॥ ১৮৫ ॥

श्री कृष्ण-चैतन्य नित्यानन्द-चान्द जान वृन्दावन दास तछु पद-युगे गान