Chapter 2 narrates the Lord's actual appearance: his birth to Jagannātha Miśra and Śacīdevī at Navadvīpa on the evening of a lunar eclipse, amid the townspeople's loud cries of "Hari bol," which they took to be their customary eclipse-time chanting rather than a recognition of what had just occurred. The chapter also places the birth within the family's own history — Jagannātha Miśra and Śacī had already lost several earlier children, and this arrival is presented as the long-awaited one that would remain.

জয জয মহাপ্রভু গৌরসুন্দর জয জগন্নাথ-পুত্র মহা-মহেশ্বর
॥ ১ ॥

जय जय महाप्रभु गौरसुन्दर जय जगन्नाथ-पुत्र महा-महेश्वर

জয নিত্যানন্দ গদাধরের জীবন জয জয অদ্বৈতাদি-ভক্তের শরণ
॥ ২ ॥

जय नित्यानन्द गदाधरेर जीवन जय जय अद्वैतादि-भक्तेर शरण

ভক্ত-গোষ্ঠী সহিত গৌরাঙ্গ জয জয শুনিলে চৈতন্য-কথা ভক্তি লভ্য হয
॥ ৩ ॥

भक्त-गोष्ठी सहित गौराङ्ग जय जय शुनिले चैतन्य-कथा भक्ति लभ्य हय

পুনঃ ভক্ত-সঙ্গে প্রভু-পদে নমস্কার স্ফুরুক জিহ্বায গৌরচন্দ্র অবতার
॥ ৪ ॥

पुनः भक्त-सङ्गे प्रभु-पदे नमस्कार स्फुरुक जिह्वाय गौरचन्द्र अवतार

জয জয শ্রী করুণা-সিন্ধু গৌরচন্দ্র জয জয শ্রী সেবা-বিগ্রহ নিত্যানন্দ
॥ ৫ ॥

जय जय श्री करुणा-सिन्धु गौरचन्द्र जय जय श्री सेवा-विग्रह नित्यानन्द

অবিজ্ঞাত-তত্ত্ব দুই ভাই আর ভক্ত
তথাপি কৃপায তত্ত্ব করেন সুব্যক্ত
॥ ৬ ॥

अविज्ञात-तत्त्व दुइ भाइ आर भक्त
तथापि कृपाय तत्त्व करेन सुव्यक्त

ব্রহ্মাদির স্ফূর্তি হয কৃষ্ণের কৃপায
সর্ব-শাস্ত্রে, বেদে, ভাগবত এই গায
॥ ৭ ॥

ब्रह्मादिर स्फूर्ति हय कृष्णेर कृपाय
सर्व-शास्त्रे, वेदे, भागवत एइ गाय

প্রচোদিতা যেন পুরা সরস্বতী বিতন্বতাজস্য সতীং স্মৃতিং হৃদি স্ব-লক্ষণা প্রাদুরভূত্ কিলাস্যতঃ স মে ঋষীণাম্ ঋষভঃ প্রসীদতাম্
॥ ৮ ॥

प्रचोदिता येन पुरा सरस्वती वितन्वताजस्य सतीं स्मृतिं हृदि स्व-लक्षणा प्रादुरभूत् किलास्यतः स मे ऋषीणाम् ऋषभः प्रसीदताम्

হেন কৃষ্ণ-চন্দ্রের দুর্জ্ঞেয অবতার তান কৃপা বিনে কা’র শক্তি জানিবার?
॥ ১২ ॥

हेन कृष्ण-चन्द्रेर दुर्ज्ञेय अवतार तान कृपा विने का’र शक्ति जानिबार?

অচিন্ত্য, অগম্য কৃষ্ণ-অবতার-লীলা সেই ব্রহ্মা ভাগবতে আপনে কহিলা
॥ ১৩ ॥

अचिन्त्य, अगम्य कृष्ण-अवतार-लीला सेइ ब्रह्मा भागवते आपने कहिला

কো বেত্তি ভূমন্ ভগবন্ পরাত্মন্ যোগেশ্বরোতীর্ ভবতস্ ত্রি-লোক্যাম্ ক্ব বা কথং বা কতি বা কদেতি বিস্তারযন্ ক্রীডসি যোগ-মাযাম্
॥ ১৪ ॥

को वेत्ति भूमन् भगवन् परात्मन् योगेश्वरोतीर् भवतस् त्रि-लोक्याम् क्व वा कथं वा कति वा कदेति विस्तारयन् क्रीडसि योग-मायाम्

কোন্ হেতু কৃষ্ণচন্দ্র করে অবতার কা’র শক্তি আছে তত্ত্ব জানিতে তাহার?
॥ ১৫ ॥

कोन् हेतु कृष्णचन्द्र करे अवतार का’र शक्ति आछे तत्त्व जानिते ताहार?

তথাপি শ্রী ভাগবতে, গীতায যে কয তাহা লিখি, যে-নিমিত্তে ‘অবতার’ হয
॥ ১৬ ॥

तथापि श्री भागवते, गीताय ये कय ताहा लिखि, ये-निमित्ते ‘अवतार’ हय

যদা যদা হি ধর্মস্য গ্লানির্ ভবতি ভারত অভ্যুত্থানম্ অধর্মস্য তদাত্মানং সৃজাম্য্ অহম্
॥ ১৭ ॥

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर् भवति भारत अभ्युत्थानम् अधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्य् अहम्

পরিত্রাণায সাধূনাং বিনাশায চ দুষ্কৃতাম্ ধর্ম-সংস্থাপনার্থায সম্ভবামি যুগে যুগে
॥ ১৮ ॥

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् धर्म-संस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे

তবে প্রভু যুগ-ধর্ম স্থাপন করিতে সাঙ্গোপাণ্গে অবতীর্ণ হন পৃথিবীতে
॥ ২১ ॥

तबे प्रभु युग-धर्म स्थापन करिते साङ्गोपाण्गे अवतीर्ण हन पृथिवीते

কলি-যুগে ‘ধর্ম’ হয ‘হরি-সঙ্কীর্তন’ এতদ্ অর্থে অবতীর্ণ শ্রী-শচী-নন্দন
॥ ২২ ॥

कलि-युगे ‘धर्म’ हय ‘हरि-सङ्कीर्तन’ एतद् अर्थे अवतीर्ण श्री-शची-नन्दन

এই কহে ভাগবত সর্ব-তত্ত্ব-সার ‘কীর্তন’-নিমিত্ত ‘গৌরচন্দ্র-অবতার’
॥ ২৩ ॥

एइ कहे भागवत सर्व-तत्त्व-सार ‘कीर्तन’-निमित्त ‘गौरचन्द्र-अवतार’

ইতি দ্বাপর উর্ব্-ঈশ স্তুবন্তি জগদ্-ঈশ্বরম্ নানা-তন্ত্র-বিধানেন কলাব্ অপি তথা শৃণু
॥ ২৪ ॥

इति द्वापर उर्व्-ईश स्तुवन्ति जगद्-ईश्वरम् नाना-तन्त्र-विधानेन कलाव् अपि तथा शृणु

কৃষ্ণ-বর্ণং ত্বিষাকৃষ্ণং সাঙ্গোপাঙ্গাস্ত্র-পার্ষদম্ যজ্ঞৈঃ সঙ্কীর্তন-প্রাযৈর্ যজন্তি হি সু-মেধসঃ
॥ ২৫ ॥

कृष्ण-वर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गोपाङ्गास्त्र-पार्षदम् यज्ञैः सङ्कीर्तन-प्रायैर् यजन्ति हि सु-मेधसः

কলি-যুগে সর্ব-ধর্ম—’হরি-সঙ্কীর্তন’ সব প্রকাশিলেন চৈতন্য-নারাযণ
॥ ২৬ ॥

कलि-युगे सर्व-धर्म—’हरि-सङ्कीर्तन’ सब प्रकाशिलेन चैतन्य-नारायण

কলি-যুগে সঙ্কীর্তন-ধর্ম পালিবারে অবতীর্ণ হৈলা প্রভু সর্ব-পরিকরে
॥ ২৭ ॥

कलि-युगे सङ्कीर्तन-धर्म पालिबारे अवतीर्ण हैला प्रभु सर्व-परिकरे

প্রভুর আজ্ঞায আগে সর্ব-পরিকর জন্ম লভিলেন সবে মানুষ-ভিতর
॥ ২৮ ॥

प्रभुर आज्ञाय आगे सर्व-परिकर जन्म लभिलेन सबे मानुष-भितर

কি অনন্ত, কি শিব, বিরিঞ্চি, ঋষি-গণ যত অবতারের পার্ষদ আপ্ত-গণ
॥ ২৯ ॥

कि अनन्त, कि शिव, विरिञ्चि, ऋषि-गण यत अवतारेर पार्षद आप्त-गण

‘ভাগবত’ রূপে জন্ম হৈল সবার কৃষ্ণ সে জানেন,—যাঙ্র অংশে জন্ম যাঙ্র
॥ ৩০ ॥

‘भागवत’ रूपे जन्म हैल सबार कृष्ण से जानेन,—याङ्र अंशे जन्म याङ्र

কারো জন্ম নবদ্বীপে, কারো চাটিগ্রামে কেহ রাঢে, ওঢ্র-দেশে, শ্রীহট্টে, পশ্চিমে
॥ ৩১ ॥

कारो जन्म नवद्वीपे, कारो चाटिग्रामे केह राढे, ओढ्र-देशे, श्रीहट्टे, पश्चिमे

নানা-স্থানে ‘অবতীর্ণ’ হৈলা ভক্ত-গণ নবদ্বীপে আসি’ হৈল সবার মিলন
॥ ৩২ ॥

नाना-स्थाने ‘अवतीर्ण’ हैला भक्त-गण नवद्वीपे आसि’ हैल सबार मिलन

সর্ব-বৈষ্ণবের জন্ম নবদ্বীপ ধামে কোন মহা-প্রিয দাসের জন্ম অন্য-স্থানে
॥ ৩৩ ॥

सर्व-वैष्णवेर जन्म नवद्वीप धामे कोन महा-प्रिय दासेर जन्म अन्य-स्थाने

শ্রীবাস-পণ্ডিত, আর শ্রীরাম-পণ্ডিত শ্রী চন্দ্রশেখর-দেব—ত্রৈলোক্য-পূজিত
॥ ৩৪ ॥

श्रीवास-पण्डित, आर श्रीराम-पण्डित श्री चन्द्रशेखर-देव—त्रैलोक्य-पूजित

ভব-রোগ-বৈদ্য শ্রী মুরারি-নাম যাঙ্র ‘শ্রীহট্ট’ এ-সব বৈষ্ণবের ‘অবতার’
॥ ৩৫ ॥

भव-रोग-वैद्य श्री मुरारि-नाम याङ्र ‘श्रीहट्ट’ ए-सब वैष्णवेर ‘अवतार’

রাঢ-মাঝে ‘একচাকা’-নামে আছে গ্রাম যঙ্হি অবতীর্ণ নিত্যানন্দ ভগবান্
॥ ৩৮ ॥

राढ-माझे ‘एकचाका’-नामे आछे ग्राम यङ्हि अवतीर्ण नित्यानन्द भगवान्

হাডাই-পণ্ডিত-নাম শুদ্ধ-বিপ্র-রাজ মূলে সর্ব-পিতা তানে করে পিতা-ব্যাজ
॥ ৩৯ ॥

हाडाइ-पण्डित-नाम शुद्ध-विप्र-राज मूले सर्व-पिता ताने करे पिता-व्याज

কৃপা-সিন্ধু, ভক্তি-দাতা, শ্রী বৈষ্ণব-ধাম রাঢে অবতীর্ণ হৈলা নিত্যানন্দ-রাম
॥ ৪০ ॥

कृपा-सिन्धु, भक्ति-दाता, श्री वैष्णव-धाम राढे अवतीर्ण हैला नित्यानन्द-राम

মহা-জয-জয-ধ্বনি পুষ্প-বরিষণ সংগোপে দেবতা-গণে কৈলেন তখন
॥ ৪১ ॥

महा-जय-जय-ध्वनि पुष्प-वरिषण संगोपे देवता-गणे कैलेन तखन

সেই দিন হৈতে রাঢ-মণ্ডল সকল পুনঃ পুনঃ বাডিতে লাগিল সুমঙ্গল
॥ ৪২ ॥

सेइ दिन हैते राढ-मण्डल सकल पुनः पुनः बाडिते लागिल सुमङ्गल

ত্রিহুতে পরমানন্দ-পুরীর প্রকাশ নীলাচলে যাঙ্র সঙ্গে একত্র বিলাস
॥ ৪৩ ॥

त्रिहुते परमानन्द-पुरीर प्रकाश नीलाचले याङ्र सङ्गे एकत्र विलास

সংসার তারিতে শ্রী-চৈতন্য-অবতার আপনে শ্রী-মুখে করিযাছেন অঙ্গীকার
॥ ৪৮ ॥

संसार तारिते श्री-चैतन्य-अवतार आपने श्री-मुखे करियाछेन अङ्गीकार

শোচ্য-দেশে, শোচ্য-কুলে আপন-সমান জন্মাইযা বৈষ্ণবে, সবারে করে ত্রাণ
॥ ৪৯ ॥

शोच्य-देशे, शोच्य-कुले आपन-समान जन्माइया वैष्णवे, सबारे करे त्राण

যেই দেশে যৈ কুলে বৈষ্ণব ‘অবতরে’ তাঙ্হার প্রভাবে লক্ষ-যোজন নিস্তরে
॥ ৫০ ॥

येइ देशे यै कुले वैष्णव ‘अवतरे’ ताङ्हार प्रभावे लक्ष-योजन निस्तरे

যে-স্থানে বৈষ্ণব-গণ করেন বিজয সেই-স্থান হয অতি-পুণ্য-তীর্থ-ময
॥ ৫১ ॥

ये-स्थाने वैष्णव-गण करेन विजय सेइ-स्थान हय अति-पुण्य-तीर्थ-मय

অতএব সর্ব-দেশে নিজ-ভক্ত-গণ অবতীর্ণ কৈলা শ্রী-চৈতন্য-নারাযণ
॥ ৫২ ॥

अतएव सर्व-देशे निज-भक्त-गण अवतीर्ण कैला श्री-चैतन्य-नारायण

নানা-স্থানে অবতীর্ণ হৈলা ভক্ত-গণ নবদ্বীপে আসি’ সবার হৈল মিলন
॥ ৫৩ ॥

नाना-स्थाने अवतीर्ण हैला भक्त-गण नवद्वीपे आसि’ सबार हैल मिलन

নবদ্বীপে হৈব প্রভুর অবতার অতএব নবদ্বীপে মিলন সবার
॥ ৫৪ ॥

नवद्वीपे हैब प्रभुर अवतार अतएव नवद्वीपे मिलन सबार

‘নবদ্বীপ’-হেন গ্রাম ত্রি-ভুবনে নাই যঙ্হি অবতীর্ণ হৈলা চৈতন্য-গোসাঞি
॥ ৫৫ ॥

‘नवद्वीप’-हेन ग्राम त्रि-भुवने नाइ यङ्हि अवतीर्ण हैला चैतन्य-गोसाञि

‘অবতরিবেন প্রভু’ জানিযা বিধাতা সকল সম্পূর্ণ করি’ থুইলেন তথা
॥ ৫৬ ॥

‘अवतरिबेन प्रभु’ जानिया विधाता सकल सम्पूर्ण करि’ थुइलेन तथा

নবদ্বীপ-সম্পত্তি কে বর্ণিবারে পারে? একো গঙ্গা-ঘাটে লক্ষ লোক স্নান করে
॥ ৫৭ ॥

नवद्वीप-सम्पत्ति के वर्णिबारे पारे? एको गङ्गा-घाटे लक्ष लोक स्नान करे

ত্রিবিধ-বযসে এক-জাতি লক্ষ-লক্ষ সরস্বতী-প্রসাদে সবেই মহা-দক্ষ
॥ ৫৮ ॥

त्रिविध-वयसे एक-जाति लक्ष-लक्ष सरस्वती-प्रसादे सबेइ महा-दक्ष

সবে মহা-অধ্যাপক করি’ গর্ব ধরে বালকেও ভট্টাচার্য-সনে কক্ষ করে
॥ ৫৯ ॥

सबे महा-अध्यापक करि’ गर्व धरे बालकेओ भट्टाचार्य-सने कक्ष करे

নানা-দেশ হৈতে লোক নবদ্বীপে যায নবদ্বীপে পডিলে সে ‘বিদ্যা-রস’ পায
॥ ৬০ ॥

नाना-देश हैते लोक नवद्वीपे याय नवद्वीपे पडिले से ‘विद्या-रस’ पाय

অতএব পডুযার নাহি সমুচ্চয লক্ষ-কোটি অধ্যাপক,—নাহিক নিশ্চয
॥ ৬১ ॥

अतएव पडुयार नाहि समुच्चय लक्ष-कोटि अध्यापक,—नाहिक निश्चय

রমা-দৃষ্টি-পাতে সর্ব-লোক সুখে বসে ব্যর্থ কাল যায মাত্র ব্যবহার-রসে
॥ ৬২ ॥

रमा-दृष्टि-पाते सर्व-लोक सुखे वसे व्यर्थ काल याय मात्र व्यवहार-रसे

কৃষ্ণ-রাম-ভক্তি-শূন্য সকল সংসার প্রথম-কলিতে হৈল ভবিষ্য-আচার
॥ ৬৩ ॥

कृष्ण-राम-भक्ति-शून्य सकल संसार प्रथम-कलिते हैल भविष्य-आचार

ধর্ম কর্ম লোক সবে এই মাত্র জানে মঙ্গলচণ্ডীর গীতে করে জাগরণে
॥ ৬৪ ॥

धर्म कर्म लोक सबे एइ मात्र जाने मङ्गलचण्डीर गीते करे जागरणे

দম্ভ করি’ বিষহরি পূজে কোন জন পুত্তলি করযে কেহো দিযা বহু-ধন
॥ ৬৫ ॥

दम्भ करि’ विषहरि पूजे कोन जन पुत्तलि करये केहो दिया बहु-धन

ধন নষ্ট করে পুত্র কন্যার বিভায এই-মত জগতের ব্যর্থ কাল যায
॥ ৬৬ ॥

धन नष्ट करे पुत्र कन्यार विभाय एइ-मत जगतेर व्यर्थ काल याय

যেবা ভট্টাচার্য, চক্রবর্তী, মিশ্র সব তাহারাও না জানে সব গ্রন্থ-অনুভব
॥ ৬৭ ॥

येबा भट्टाचार्य, चक्रवर्ती, मिश्र सब ताहाराओ ना जाने सब ग्रन्थ-अनुभव

শাস্ত্র পডাইযা সবে এই কর্ম করে শ্রোতার সহিতে যম-পাশে ডুবি’ মরে
॥ ৬৮ ॥

शास्त्र पडाइया सबे एइ कर्म करे श्रोतार सहिते यम-पाशे डुबि’ मरे

না বাখানে ‘যুগ-ধর্ম’ কৃষ্ণের কীর্তন দোষ বিনা গুণ কারো না করে কথন
॥ ৬৯ ॥

ना वाखाने ‘युग-धर्म’ कृष्णेर कीर्तन दोष विना गुण कारो ना करे कथन

যেবা সব—বিরক্ত-তপস্বী-অভিমানী তাঙ্-সবার মুখেহ নাহিক হরি-দ্বনি
॥ ৭০ ॥

येबा सब—विरक्त-तपस्वी-अभिमानी ताङ्-सबार मुखेह नाहिक हरि-द्वनि

অতি-বড সুকৃতি সে স্নানের সময ‘গোবিন্দ’ ‘পুণ্ডরীকাক্ষ’-নাম উচ্চারয
॥ ৭১ ॥

अति-वड सुकृति से स्नानेर समय ‘गोविन्द’ ‘पुण्डरीकाक्ष’-नाम उच्चारय

গীতা ভাগবত যে-যে-জনেতে পডায ভক্তির ব্যাখ্যান নাহি তাহার জিহ্বায
॥ ৭২ ॥

गीता भागवत ये-ये-जनेते पडाय भक्तिर व्याख्यान नाहि ताहार जिह्वाय

এই-মত বিষ্ণু-মাযা-মোহিত সংসার দেখি’ ভক্ত-সব দুঃখ ভাবেন অপার
॥ ৭৩ ॥

एइ-मत विष्णु-माया-मोहित संसार देखि’ भक्त-सब दुःख भावेन अपार

‘কেমনে এই জীব-সব পাইবে উদ্ধার! বিষয-সুখেতে সব মজিল সংসার
॥ ৭৪ ॥

‘केमने एइ जीव-सब पाइबे उद्धार! विषय-सुखेते सब मजिल संसार

বলিলেও কেহ নাহি লয কৃষ্ণ-নাম! নিরবধি বিদ্যা-কুল করেন ব্যাখ্যান
॥ ৭৫ ॥

बलिलेओ केह नाहि लय कृष्ण-नाम! निरवधि विद्या-कुल करेन व्याख्यान

স্ব-কার্য করেন সব ভাগবত-গণ কৃষ্ণ-পূজা, গঙ্গা-স্নান, কৃষ্ণের কথন
॥ ৭৬ ॥

स्व-कार्य करेन सब भागवत-गण कृष्ण-पूजा, गङ्गा-स्नान, कृष्णेर कथन

সবে মেলি’ জগতেরে করে আশীর্বাদ
‘শীঘ্র, কৃষ্ণ-চন্দ্র, কর সবারে প্রসাদ’
॥ ৭৭ ॥

सबे मेलि’ जगतेरे करे आशीर्वाद
‘शीघ्र, कृष्ण-चन्द्र, कर सबारे प्रसाद’

সেই নবদ্বীপে বৈসে বৈষ্ণবাগ্রগণ্য ‘অদ্বৈত আচার্য’ নাম, সর্ব-লোকে ধন্য
॥ ৭৮ ॥

सेइ नवद्वीपे वैसे वैष्णवाग्रगण्य ‘अद्वैत आचार्य’ नाम, सर्व-लोके धन्य

জ্ঞান-ভক্তি-বৈরাগ্যের গুরু মুখ্যতর কৃষ্ণ-ভক্তি বাখানিতে যেহেন শঙ্কর
॥ ৭৯ ॥

ज्ञान-भक्ति-वैराग्येर गुरु मुख्यतर कृष्ण-भक्ति वाखानिते येहेन शङ्कर

ত্রিভুবনে আছে যত শাস্ত্রের প্রচার
সর্বত্র বাখানে,—’কৃষ্ণ-পদ-ভক্তি সার’
॥ ৮০ ॥

त्रिभुवने आछे यत शास्त्रेर प्रचार
सर्वत्र वाखाने,—’कृष्ण-पद-भक्ति सार’

তুলসী-মঞ্জরী-সহিত গঙ্গা-জলে নিরবধি সেবে কৃষ্ণে মহা-কুতূহলে
॥ ৮১ ॥

तुलसी-मञ्जरी-सहित गङ्गा-जले निरवधि सेवे कृष्णे महा-कुतूहले

হুঙ্কার করযে কৃষ্ণ-আবেশের তেজে
যে ধ্বনি ব্রহ্মাণ্ড ভেদি’ বৈকুণ্ঠেতে বাজে
॥ ৮২ ॥

हुङ्कार करये कृष्ण-आवेशेर तेजे
ये ध्वनि ब्रह्माण्ड भेदि’ वैकुण्ठेते बाजे

যে-প্রেমের হুঙ্কার শুনিঞা কৃষ্ণ নাথ ভক্তি-বশে আপনে যে হৈলা সাক্ষাত্
॥ ৮৩ ॥

ये-प्रेमेर हुङ्कार शुनिञा कृष्ण नाथ भक्ति-वशे आपने ये हैला साक्षात्

অতএব অদ্বৈত—বৈষ্ণব-অগ্রগণ্য নিখিল-ব্রহ্মাণ্ডে যাঙ্র ভক্তি-যোগ ধন্য
॥ ৮৪ ॥

अतएव अद्वैत—वैष्णव-अग्रगण्य निखिल-ब्रह्माण्डे याङ्र भक्ति-योग धन्य

এই-মত অদ্বৈত বৈসেন নদীযায ভক্তি-যোগ-শূন্য লোক দেখি’ দুঃখ পায
॥ ৮৫ ॥

एइ-मत अद्वैत वैसेन नदीयाय भक्ति-योग-शून्य लोक देखि’ दुःख पाय

সকল সংসার মত্ত ব্যবহার-রসে কৃষ্ণ-পূজা, কৃষ্ণ-ভক্তি কারো নাহি বাসে
॥ ৮৬ ॥

सकल संसार मत्त व्यवहार-रसे कृष्ण-पूजा, कृष्ण-भक्ति कारो नाहि वासे

বাশুলী পূজযে কেহ নানা উপহারে মদ্য মাংস দিযা কেহ যক্ষ-পূজা করে
॥ ৮৭ ॥

वाशुली पूजये केह नाना उपहारे मद्य मांस दिया केह यक्ष-पूजा करे

নিরবধি নৃত্য, গীত, বাদ্য-কোলাহল না শুনে কৃষ্ণের নাম পরম মঙ্গল
॥ ৮৮ ॥

निरवधि नृत्य, गीत, वाद्य-कोलाहल ना शुने कृष्णेर नाम परम मङ्गल

কৃষ্ণ-শূন্য মঙ্গলে দেবের নাহি সুখ বিশেষ অদ্বৈত মনে পায বড দুঃখ
॥ ৮৯ ॥

कृष्ण-शून्य मङ्गले देवेर नाहि सुख विशेष अद्वैत मने पाय बड दुःख

স্ব-ভাবে অদ্বৈত—বড কারুণ্য-হৃদয জীবের উদ্ধার চিন্তে হৈযা সদয
॥ ৯০ ॥

स्व-भावे अद्वैत—बड कारुण्य-हृदय जीवेर उद्धार चिन्ते हैया सदय

‘মোর প্রভু আসি’ যদি করে অবতার তবে হয এ সকল জীবের উদ্ধার
॥ ৯১ ॥

‘मोर प्रभु आसि’ यदि करे अवतार तबे हय ए सकल जीवेर उद्धार

তবে ত’ ‘অদ্বৈত সিংহ’ আমার বডাই বৈকুণ্ঠ-বল্লভ যদি দেখাঞ হেথাই
॥ ৯২ ॥

तबे त’ ‘अद्वैत सिंह’ आमार बडाइ वैकुण्ठ-वल्लभ यदि देखाञ हेथाइ

আনিযা বৈকুণ্ঠ-নাথ সাক্ষাত্ করিযা নাচিব, গাইব সর্ব-জীব উদ্ধারিযা
॥ ৯৩ ॥

आनिया वैकुण्ठ-नाथ साक्षात् करिया नाचिब, गाइब सर्व-जीव उद्धारिया

নিরবধি এই-মত সঙ্কল্প করিযা সেবেন শ্রী-কৃষ্ণ-পদ এক-চিত্ত হৈযা
॥ ৯৪ ॥

निरवधि एइ-मत सङ्कल्प करिया सेवेन श्री-कृष्ण-पद एक-चित्त हैया

‘অদ্বৈতের কারণে চৈতন্য অবতার’ সেই প্রভু কহিযাছেন বার-বার
॥ ৯৫ ॥

‘अद्वैतेर कारणे चैतन्य अवतार’ सेइ प्रभु कहियाछेन बार-बार

সেই নবদ্বীপে বৈসে পণ্ডিত শ্রীবাস যাঙ্হার মন্দিরে হৈল চৈতন্য-বিলাস
॥ ৯৬ ॥

सेइ नवद्वीपे वैसे पण्डित श्रीवास याङ्हार मन्दिरे हैल चैतन्य-विलास

সর্ব-কাল চারি ভাই গায কৃষ্ণ-নাম ত্রি-কাল করযে কৃষ্ণ-পূজা, গঙ্গা-স্নান
॥ ৯৭ ॥

सर्व-काल चारि भाइ गाय कृष्ण-नाम त्रि-काल करये कृष्ण-पूजा, गङ्गा-स्नान

একে একে বলিতে হয পুস্তক-বিস্তার কথার প্রস্তাবে নাম লৈব, জানি যাঙ্র
॥ ১০০ ॥

एके एके बलिते हय पुस्तक-विस्तार कथार प्रस्तावे नाम लैब, जानि याङ्र

সবেই স্ব-ধর্ম-পর, সবেই উদার কৃষ্ণ-ভক্তি বৈ কেহ না জানযে আর
॥ ১০১ ॥

सबेइ स्व-धर्म-पर, सबेइ उदार कृष्ण-भक्ति बै केह ना जानये आर

সবে করে সবারে বান্ধব-ব্যবহার কেহ কারো না জানেন নিজ-অবতার
॥ ১০২ ॥

सबे करे सबारे बान्धव-व्यवहार केह कारो ना जानेन निज-अवतार

বিষ্ণু-ভক্তি-শূন্য দেখি’ সকল সংসার অন্তরে দহযে বড চিত্ত সবাকার
॥ ১০৩ ॥

विष्णु-भक्ति-शून्य देखि’ सकल संसार अन्तरे दहये बड चित्त सबाकार

কৃষ্ণ-কথা শুনিবেক হেন নাহি জন আপনা-আপনি সবে করেন কীর্তন
॥ ১০৪ ॥

कृष्ण-कथा शुनिबेक हेन नाहि जन आपना-आपनि सबे करेन कीर्तन

দুই চারি দণ্ড থাকি’ অদ্বৈত-সভায কৃষ্ণ-কথা-প্রসঙ্গে সকল দুঃখ যায
॥ ১০৫ ॥

दुइ चारि दण्ड थाकि’ अद्वैत-सभाय कृष्ण-कथा-प्रसङ्गे सकल दुःख याय

দগ্ধ দেখে সকল সংসার ভক্ত-গণ আলাপের স্থান নাহি, করেন ক্রন্দন
॥ ১০৬ ॥

दग्ध देखे सकल संसार भक्त-गण आलापेर स्थान नाहि, करेन क्रन्दन

সকল বৈষ্ণব মেলি’ আপনি অদ্বৈত প্রাণি-মাত্র কারে কেহ নারে বুঝাইতে
॥ ১০৭ ॥

सकल वैष्णव मेलि’ आपनि अद्वैत प्राणि-मात्र कारे केह नारे बुझाइते

দুঃখ ভাবি’ অদ্বৈত করেন উপবাস সকল বৈষ্ণব-গণে ছাডে দীর্ঘ শ্বাস
॥ ১০৮ ॥

दुःख भावि’ अद्वैत करेन उपवास सकल वैष्णव-गणे छाडे दीर्घ श्वास

‘কেন বা কৃষ্ণের নৃত্য, কেন বা কীর্তন? কারে বা বৈষ্ণব বলি’, কিবা সঙ্কীর্তন?’
॥ ১০৯ ॥

‘केन वा कृष्णेर नृत्य, केन वा कीर्तन? कारे वा वैष्णव बलि’, किबा सङ्कीर्तन?’

কিছু নাহি জানে লোক ধন-পুত্র-আশে সকল পাষণ্ডী মেলি’ বৈষ্ণবেরে হাসে
॥ ১১০ ॥

किछु नाहि जाने लोक धन-पुत्र-आशे सकल पाषण्डी मेलि’ वैष्णवेरे हासे

চারি ভাই শ্রীবাস মিলিযা নিজ-ঘরে নিশা হৈলে হরি-নাম গায উচ্চৈঃ-স্বরে
॥ ১১১ ॥

चारि भाइ श्रीवास मिलिया निज-घरे निशा हैले हरि-नाम गाय उच्चैः-स्वरे

শুনিযা পাষণ্ডী বোলে,—’হৈল প্রমাদ এ ব্রাহ্মণ করিবেক গ্রামের উত্সাদ
॥ ১১২ ॥

शुनिया पाषण्डी बोले,—’हैल प्रमाद ए ब्राह्मण करिबेक ग्रामेर उत्साद

কেহ বোলে,—’এ ব্রাহ্মণে এই গ্রাম হৈতে ঘর ভাণ্গি’ ঘুচাইযা ফেলাইমু স্রোতে
॥ ১১৪ ॥

केह बोले,—’ए ब्राह्मणे एइ ग्राम हैते घर भाण्गि’ घुचाइया फेलाइमु स्रोते

এ বামুনে ঘুচাইলে গ্রামের মঙ্গল অন্যথা যবনে গ্রাম করিবে করল’
॥ ১১৫ ॥

ए वामुने घुचाइले ग्रामेर मङ्गल अन्यथा यवने ग्राम करिबे करल’

এই-মত বোলে যত পাষণ্ডীর গণ শুনি’ কৃষ্ণ বলি’ কান্দে ভাগবত-গণ
॥ ১১৬ ॥

एइ-मत बोले यत पाषण्डीर गण शुनि’ कृष्ण बलि’ कान्दे भागवत-गण

শুনিযা অদ্বৈত ক্রোধে অগ্নি-হেন জ্বলে দিগম্বর হৈ’ সর্ব-বৈষ্ণবেরে বোলে
॥ ১১৭ ॥

शुनिया अद्वैत क्रोधे अग्नि-हेन ज्वले दिगम्बर है’ सर्व-वैष्णवेरे बोले

যবে নাহি পারোঙ্, তবে এই দেহ হৈতে প্রকাশিযা চারি-ভুজ, চক্র লৈমু হাতে
॥ ১২০ ॥

यबे नाहि पारोङ्, तबे एइ देह हैते प्रकाशिया चारि-भुज, चक्र लैमु हाते

পাষণ্ডীরে কাটিযা করিমু স্কন্ধ নাশ তবে কৃষ্ণ—প্রভু মোর, মুঞি—তাঙ্র দাস’
॥ ১২১ ॥

पाषण्डीरे काटिया करिमु स्कन्ध नाश तबे कृष्ण—प्रभु मोर, मुञि—ताङ्र दास’

এই-মত অদ্বৈত বলেন অনুক্ষণ সঙ্কল্প করিযা পূজে কৃষ্ণের চরণ
॥ ১২২ ॥

एइ-मत अद्वैत बलेन अनुक्षण सङ्कल्प करिया पूजे कृष्णेर चरण

ভক্ত-সব নিরবধি এক-চিত্ত হৈযা পূজে কৃষ্ণ-পাদ-পদ্ম ক্রন্দন করিযা
॥ ১২৩ ॥

भक्त-सब निरवधि एक-चित्त हैया पूजे कृष्ण-पाद-पद्म क्रन्दन करिया

সর্ব-নবদ্বীপে ভ্রমে ভাগবত-গণ কোথাও না শুনে ভক্তি-যোগের কথন
॥ ১২৪ ॥

सर्व-नवद्वीपे भ्रमे भागवत-गण कोथाओ ना शुने भक्ति-योगेर कथन

কেহ দুঃখে চাহে নিজ-শরীর এডিতে কেহ ‘কৃষ্ণ’ বলি’ স্বাস ছাডযে কান্দিতে
॥ ১২৫ ॥

केह दुःखे चाहे निज-शरीर एडिते केह ‘कृष्ण’ बलि’ स्वास छाडये कान्दिते

অন্ন ভাল-মতে কারো না রুচযে মুখে জগতের ব্যবহার দেখি’ পায দুঃখে
॥ ১২৬ ॥

अन्न भाल-मते कारो ना रुचये मुखे जगतेर व्यवहार देखि’ पाय दुःखे

ছাডিলেন ভক্ত-গণ সর্ব উপভোগ অবতরিবারে প্রভু করিলা উদ্যোগ
॥ ১২৭ ॥

छाडिलेन भक्त-गण सर्व उपभोग अवतरिबारे प्रभु करिला उद्योग

ঈশ্বর-আজ্ঞায আগে শ্রী-অনন্ত-ধাম রাঢে অবতীর্ণ হৈলা নিত্যানন্দ-রাম
॥ ১২৮ ॥

ईश्वर-आज्ञाय आगे श्री-अनन्त-धाम राढे अवतीर्ण हैला नित्यानन्द-राम

কৃপা-সিন্ধু, ভক্তি-দাতা, প্রভু বলরাম অবতীর্ণ হৈলা ধরি’ নিত্যানন্দ-নাম
॥ ১৩১ ॥

कृपा-सिन्धु, भक्ति-दाता, प्रभु बलराम अवतीर्ण हैला धरि’ नित्यानन्द-नाम

মহা-জয-জয-ধ্বনি, পুষ্প-বরিষণ সঙ্গোপে দেবতা-গণ করিলা তখন
॥ ১৩২ ॥

महा-जय-जय-ध्वनि, पुष्प-वरिषण सङ्गोपे देवता-गण करिला तखन

সেই-দিন হৈতে রাঢ-মণ্ডল সকল বাডিতে লাগিল পুনঃ পুনঃ সুমঙ্গল
॥ ১৩৩ ॥

सेइ-दिन हैते राढ-मण्डल सकल बाडिते लागिल पुनः पुनः सुमङ्गल

যে প্রভু পতিত-জনে নিস্তার করিতে অবধূত-বেশ ধরি’ ভ্রমিলা জগতে
॥ ১৩৪ ॥

ये प्रभु पतित-जने निस्तार करिते अवधूत-वेश धरि’ भ्रमिला जगते

অনন্তের প্রকার হৈলা হেন-মতে এবে শুন,—কৃষ্ণ অবতরিলা যেন-মতে
॥ ১৩৫ ॥

अनन्तेर प्रकार हैला हेन-मते एबे शुन,—कृष्ण अवतरिला येन-मते

নবদ্বীপে আছে জগন্নাথ মিশ্র-বর বসুদেব-প্রায তেঙ্হো স্ব-ধর্মে তত্পর
॥ ১৩৬ ॥

नवद्वीपे आछे जगन्नाथ मिश्र-वर वसुदेव-प्राय तेङ्हो स्व-धर्मे तत्पर

উদার-চরিত্র তেঙ্হো ব্রহ্মণ্যের সীমা হেন নাহি, যাহা দিযা করিব উপমা
॥ ১৩৭ ॥

उदार-चरित्र तेङ्हो ब्रह्मण्येर सीमा हेन नाहि, याहा दिया करिब उपमा

কি কশ্যপ, দশরথ, বসুদেব, নন্দ সর্ব-ময-তত্ত্ব জগন্নাথ-মিশ্র-চন্দ্র
॥ ১৩৮ ॥

कि कश्यप, दशरथ, वसुदेव, नन्द सर्व-मय-तत्त्व जगन्नाथ-मिश्र-चन्द्र

তাঙ্ন পত্নী শচী-নাম মহা-পতি-ব্রতা মূর্তি-মতি বিষ্ণু-ভক্তি সেই জগন্-মাতা
॥ ১৩৯ ॥

ताङ्न पत्नी शची-नाम महा-पति-व्रता मूर्ति-मति विष्णु-भक्ति सेइ जगन्-माता

বহুতর কন্যার হৈল তিরোভাব সবে এক পুত্র বিশ্বরূপ মহাভাগ
॥ ১৪০ ॥

बहुतर कन्यार हैल तिरोभाव सबे एक पुत्र विश्वरूप महाभाग

বিশ্বরূপ-মূর্তি—যেন অভিন্ন-মদন দেখি’ হরষিত দুই ব্রাহ্মণী-ব্রাহ্মণ
॥ ১৪১ ॥

विश्वरूप-मूर्ति—येन अभिन्न-मदन देखि’ हरषित दुइ ब्राह्मणी-ब्राह्मण

জন্ম হৈতে বিশ্বরূপের হৈল বিরক্তি শৈশবেই সকল-শাস্ত্রেতে হৈল স্ফূর্তি
॥ ১৪২ ॥

जन्म हैते विश्वरूपेर हैल विरक्ति शैशबेइ सकल-शास्त्रेते हैल स्फूर्ति

বিষ্ণু-ভক্তি-শূন্য হৈল সকল সংসার প্রথম-কলিতে হৈল ভবিষ্য-আচার
॥ ১৪৩ ॥

विष्णु-भक्ति-शून्य हैल सकल संसार प्रथम-कलिते हैल भविष्य-आचार

জয-জয-ধ্বনি হৈল অনন্ত-বদনে স্বপ্ন-প্রায জগন্নাথ-মিশ্র শচী শুনে
॥ ১৪৬ ॥

जय-जय-ध्वनि हैल अनन्त-वदने स्वप्न-प्राय जगन्नाथ-मिश्र शची शुने

মহা-তেজো-মূর্তিমন্ত হৈল দুই-জনে তথাপিহ লখিতে না পারে অন্য-জনে
॥ ১৪৭ ॥

महा-तेजो-मूर्तिमन्त हैल दुइ-जने तथापिह लखिते ना पारे अन्य-जने

অবতীর্ণ হৈবেন ঈশ্বর জানিযা ব্রহ্মা-শিব-আদি স্তুতি করেন আসিযা
॥ ১৪৮ ॥

अवतीर्ण हैबेन ईश्वर जानिया ब्रह्मा-शिव-आदि स्तुति करेन आसिया

অতি-মহা-বেদ-গোপ্য এ-সকল কথা ইহাতে সন্দেহ কিছু নাহিক সর্বথা
॥ ১৪৯ ॥

अति-महा-वेद-गोप्य ए-सकल कथा इहाते सन्देह किछु नाहिक सर्वथा

ভক্তি করি’ ব্রহ্মাদি-দেবের শুন স্তুতি যে গোপ্য-শ্রবণে হয কৃষ্ণে রতি-মতি
॥ ১৫০ ॥

भक्ति करि’ ब्रह्मादि-देवेर शुन स्तुति ये गोप्य-श्रवणे हय कृष्णे रति-मति

জয জয মহাপ্রভু জনক সবার জয জয সঙ্কীর্তন-হেতু অবতার
॥ ১৫১ ॥

जय जय महाप्रभु जनक सबार जय जय सङ्कीर्तन-हेतु अवतार

জয জয বেদ-ধর্ম-সাধু-বিপ্র-পাল জয জয অভক্ত-দমন-মহাকাল
॥ ১৫২ ॥

जय जय वेद-धर्म-साधु-विप्र-पाल जय जय अभक्त-दमन-महाकाल

জয জয সর্ব-সত্য-ময-কলেবর জয জয ইচ্ছা-ময মহা-মহেশ্বর
॥ ১৫৩ ॥

जय जय सर्व-सत्य-मय-कलेवर जय जय इच्छा-मय महा-महेश्वर

যে তুমি—অনন্ত-কোটি-ব্রহ্মাণ্ডের বাস সে তুমি শ্রী-শচী-গর্ভে করিলা প্রকাশ
॥ ১৫৪ ॥

ये तुमि—अनन्त-कोटि-ब्रह्माण्डेर वास से तुमि श्री-शची-गर्भे करिला प्रकाश

তোমার যে ইচ্ছা, কে বুঝিতে তার পাত্র?
সৃষ্টি, স্থিতি, প্রলয—তোমার লীলা-মাত্র
॥ ১৫৫ ॥

तोमार ये इच्छा, के बुझिते तार पात्र?
सृष्टि, स्थिति, प्रलय—तोमार लीला-मात्र

সকল সংসার যাঙ্র ইচ্ছায সংহারে সে কি কংস-রাবণ বধিতে বাক্যে নারে?
॥ ১৫৬ ॥

सकल संसार याङ्र इच्छाय संहारे से कि कंस-रावण वधिते वाक्ये नारे?

তথাপিহ দশরথ-বসুদেব-ঘরে অবতীর্ণ হৈযা বধিলা তা-সবারে
॥ ১৫৭ ॥

तथापिह दशरथ-वसुदेव-घरे अवतीर्ण हैया वधिला ता-सबारे

এতেকে কে বুঝে, প্রভু, তোমার কারণ? আপনি সে জান তুমি আপনার মন
॥ ১৫৮ ॥

एतेके के बुझे, प्रभु, तोमार कारण? आपनि से जान तुमि आपनार मन

তোমার আজ্ঞায এক এক সেবকে তোমার অনন্ত ব্রহ্মাণ্ড পারে করিতে উদ্ধার
॥ ১৫৯ ॥

तोमार आज्ञाय एक एक सेवके तोमार अनन्त ब्रह्माण्ड पारे करिते उद्धार

তথাপিহ তুমি সে আপনে অবতরি’ সর্ব-ধর্ম বুঝাও পৃথিবী ধন্য করি’
॥ ১৬০ ॥

तथापिह तुमि से आपने अवतरि’ सर्व-धर्म बुझाओ पृथिवी धन्य करि’

সত্য-যুগে তুমি, প্রভু, শুভ্র বর্ণ ধরি’ তপো-ধর্ম বুঝাও আপনে তপ করি’
॥ ১৬১ ॥

सत्य-युगे तुमि, प्रभु, शुभ्र वर्ण धरि’ तपो-धर्म बुझाओ आपने तप करि’

কৃষ্ণাজিন, দণ্ড, কমণ্ডলু, জটা ধরি’ ধর্ম স্থাপ’ ব্রহ্মচারি-রূপে অবতরি’
॥ ১৬২ ॥

कृष्णाजिन, दण्ड, कमण्डलु, जटा धरि’ धर्म स्थाप’ ब्रह्मचारि-रूपे अवतरि’

ত্রেতা-যুগে হৈযা সুন্দর-রক্ত-বর্ণ
হৈ’ যজ্ঞ-পুরুষ বুঝাও যজ্ঞ-ধর্ম
॥ ১৬৩ ॥

त्रेता-युगे हैया सुन्दर-रक्त-वर्ण
है’ यज्ञ-पुरुष बुझाओ यज्ञ-धर्म

স্রুক্-স্রুব-হস্তে যজ্ঞ, আপনে করিযা সবারে লওযাও যজ্ঞ, যাজ্ঞিক হৈযা
॥ ১৬৪ ॥

स्रुक्-स्रुव-हस्ते यज्ञ, आपने करिया सबारे लओयाओ यज्ञ, याज्ञिक हैया

দিব্য-মেঘ-শ্যাম-বর্ণ হৈযা দ্বাপরে পূজা-ধর্ম বুঝাও আপনে ঘরে-ঘরে
॥ ১৬৫ ॥

दिव्य-मेघ-श्याम-वर्ण हैया द्वापरे पूजा-धर्म बुझाओ आपने घरे-घरे

পীত-বাস, শ্রীবত্সাদি নিজ-চিহ্ন ধরি’ পূজা কর, মহারাজ-রূপে অবতরি’
॥ ১৬৬ ॥

पीत-वास, श्रीवत्सादि निज-चिह्न धरि’ पूजा कर, महाराज-रूपे अवतरि’

কলি-যুগে বিপ্র-রূপে ধরি’ পীত-বর্ণ বুঝাবারে বেদ-গোপ্য সঙ্কীর্তন-ধর্ম
॥ ১৬৭ ॥

कलि-युगे विप्र-रूपे धरि’ पीत-वर्ण बुझाबारे वेद-गोप्य सङ्कीर्तन-धर्म

কতেক বা তোমার অনন্ত অবতার কার শক্তি আছে ইহা সঙ্খ্যা করিবার?
॥ ১৬৮ ॥

कतेक वा तोमार अनन्त अवतार कार शक्ति आछे इहा सङ्ख्या करिबार?

মত্স্য-রূপে তুমি জলে প্রলযে বিহার কূর্ম-রূপে তুমি সর্ব-জীবের আধার
॥ ১৬৯ ॥

मत्स्य-रूपे तुमि जले प्रलये विहार कूर्म-रूपे तुमि सर्व-जीवेर आधार

হযগ্রীব-রূপে কর বেদের উদ্ধার আদি-দৈত্য দুই মধু-কৈটভে সংহার
॥ ১৭০ ॥

हयग्रीव-रूपे कर वेदेर उद्धार आदि-दैत्य दुइ मधु-कैटभे संहार

শ্রী-বরাহ-রূপে কর পৃথিবী উদ্ধার নরসিংহ-রূপে কর হিরণ্য-বিদার
॥ ১৭১ ॥

श्री-वराह-रूपे कर पृथिवी उद्धार नरसिंह-रूपे कर हिरण्य-विदार

বলিরে ছল’ অপূর্ব বামন-রূপ হৈ’ পরশুরাম-রূপে কর নিঃক্ষত্রিযা মহী
॥ ১৭২ ॥

बलिरे छल’ अपूर्व वामन-रूप है’ परशुराम-रूपे कर निःक्षत्रिया मही

রামচন্দ্র-রূপে কর রাবণ সংহার হলধর-রূপে কর অনন্ত বিহার
॥ ১৭৩ ॥

रामचन्द्र-रूपे कर रावण संहार हलधर-रूपे कर अनन्त विहार

বুদ্ধ-রূপে দযা-ধর্ম করহ প্রকাশ কল্কী-রূপে কর ম্লেচ্ছ-গণের বিনাশ
॥ ১৭৪ ॥

बुद्ध-रूपे दया-धर्म करह प्रकाश कल्की-रूपे कर म्लेच्छ-गणेर विनाश

ধন্বন্তরি-রূপে কর অমৃত প্রদান হংস-রূপে ব্রহ্মাদিরে কহ তত্ত্ব-জ্ঞান
॥ ১৭৫ ॥

धन्वन्तरि-रूपे कर अमृत प्रदान हंस-रूपे ब्रह्मादिरे कह तत्त्व-ज्ञान

শ্রী-নারদ-রূপে বীণা ধরি’ কর গান ব্যাস-রূপে কর নিজ-তত্ত্বের ব্যাখ্যান
॥ ১৭৬ ॥

श्री-नारद-रूपे वीणा धरि’ कर गान व्यास-रूपे कर निज-तत्त्वेर व्याख्यान

সর্ব-লীলা-লাবণ্য-বৈদগ্ধী করি’ সঙ্গে কৃষ্ণ-রূপে বিহর’ গোকুলে বহু-রঙ্গে
॥ ১৭৭ ॥

सर्व-लीला-लावण्य-वैदग्धी करि’ सङ्गे कृष्ण-रूपे विहर’ गोकुले बहु-रङ्गे

এই অবতারে ভাগবত-রূপ ধরি’ কীর্তন করিবে সর্ব-শক্তি পরচারি’
॥ ১৭৮ ॥

एइ अवतारे भागवत-रूप धरि’ कीर्तन करिबे सर्व-शक्ति परचारि’

সঙ্কীর্তনে পূর্ণ হৈবে সকল সংসার ঘরে ঘরে হৈবে প্রেম-ভক্তি-পরচার
॥ ১৭৯ ॥

सङ्कीर्तने पूर्ण हैबे सकल संसार घरे घरे हैबे प्रेम-भक्ति-परचार

কি কহিব পৃথিবীর আনন্দ-প্রকাশ তুমি নৃত্য করিবে মিলিযা সর্ব-দাস
॥ ১৮০ ॥

कि कहिब पृथिवीर आनन्द-प्रकाश तुमि नृत्य करिबे मिलिया सर्व-दास

যে তোমার পাদ-পদ্ম নিত্য ধ্যান করে তাঙ্-সবার প্রভাবেই অমঙ্গল হরে
॥ ১৮১ ॥

ये तोमार पाद-पद्म नित्य ध्यान करे ताङ्-सबार प्रभावेइ अमङ्गल हरे

পদ-তালে খণ্ডে পৃথিবীর অমঙ্গল দৃষ্টি-মাত্র দশ-দিক্ হয সুনির্মল
॥ ১৮২ ॥

पद-ताले खण्डे पृथिवीर अमङ्गल दृष्टि-मात्र दश-दिक् हय सुनिर्मल

বাহু তুলি’ নাচিতে স্বর্গের বিঘ্ন-নাশ হেন যশ, হেন নৃত্য, হেন তোর দাস
॥ ১৮৩ ॥

बाहु तुलि’ नाचिते स्वर्गेर विघ्न-नाश हेन यश, हेन नृत्य, हेन तोर दास

পদ্ভ্যাং ভূমের্ দিশো দৃগ্ভ্যাং দোর্ভ্যাঞ্ চামঙ্গলং দিবঃ বহু-ধোত্সাদ্যতে রাজন্ কৃষ্ণ-ভক্তস্য নৃত্যতঃ
॥ ১৮৪ ॥

पद्भ्यां भूमेर् दिशो दृग्भ्यां दोर्भ्याञ् चामङ्गलं दिवः बहु-धोत्साद्यते राजन् कृष्ण-भक्तस्य नृत्यतः

মুক্তি দিযা যে ভক্তি রাখহ গোপ্য করি’
আমি-সব যে-নিমিত্তে অভিলাষ করি
॥ ১৮৭ ॥

मुक्ति दिया ये भक्ति राखह गोप्य करि’
आमि-सब ये-निमित्ते अभिलाष करि

জগতের প্রভু তুমি দিবা হেন ধন তোমার কারুণ্য সবে ইহার কারণ
॥ ১৮৮ ॥

जगतेर प्रभु तुमि दिबा हेन धन तोमार कारुण्य सबे इहार कारण

যে তোমার নামে প্রভু সর্ব-যজ্ঞ পূর্ণ সে তুমি হৈলা নবদ্বীপে অবতীর্ণ
॥ ১৮৯ ॥

ये तोमार नामे प्रभु सर्व-यज्ञ पूर्ण से तुमि हैला नवद्वीपे अवतीर्ण

এই কৃপা কর, প্রভু হৈযা সদয যেন আমা-সবার দেখিতে ভাগ্য হয
॥ ১৯০ ॥

एइ कृपा कर, प्रभु हैया सदय येन आमा-सबार देखिते भाग्य हय

এত-দিনে গঙ্গার পূরিল মনোরথ তুমি ক্রীডা করিবা যে চির-অভিমত
॥ ১৯১ ॥

एत-दिने गङ्गार पूरिल मनोरथ तुमि क्रीडा करिबा ये चिर-अभिमत

যে তোমারে যোগেশ্বর সবে দেখে ধ্যানে সে তুমি বিদিত হৈবে নবদ্বীপ-গ্রামে
॥ ১৯২ ॥

ये तोमारे योगेश्वर सबे देखे ध्याने से तुमि विदित हैबे नवद्वीप-ग्रामे

নবদ্বীপ-প্রতিও থাকুক নমস্কার শচী-জগন্নাথ-গৃহে যথা অবতার
॥ ১৯৩ ॥

नवद्वीप-प्रतिओ थाकुक नमस्कार शची-जगन्नाथ-गृहे यथा अवतार

এই-মত ব্রহ্মাদি দেবতা প্রতি-দিনে গুপ্তে রহি’ ঈশ্বরের করেন স্তবনে
॥ ১৯৪ ॥

एइ-मत ब्रह्मादि देवता प्रति-दिने गुप्ते रहि’ ईश्वरेर करेन स्तवने

শচী-গর্ভে বৈসে সর্ব-ভুবনের বাস ফাল্গুনী পূর্ণিমা আসি’ হৈল প্রকাশ
॥ ১৯৫ ॥

शची-गर्भे वैसे सर्व-भुवनेर वास फाल्गुनी पूर्णिमा आसि’ हैल प्रकाश

অনন্ত-ব্রহ্মাণ্ডে যত আছে সুমঙ্গল সেই পূর্ণিমায আসি’ মিলিলা সকল
॥ ১৯৬ ॥

अनन्त-ब्रह्माण्डे यत आछे सुमङ्गल सेइ पूर्णिमाय आसि’ मिलिला सकल

সঙ্কীর্তন-সহিত প্রভুর অবতার গ্রহণের ছলে তাহা করেন প্রচার
॥ ১৯৭ ॥

सङ्कीर्तन-सहित प्रभुर अवतार ग्रहणेर छले ताहा करेन प्रचार

ঈশ্বরের কর্ম বুঝিবার শক্তি কায? চন্দ্রে আচ্ছাদিল রাহু ঈশ্বর-ইচ্ছায
॥ ১৯৮ ॥

ईश्वरेर कर्म बुझिबार शक्ति काय? चन्द्रे आच्छादिल राहु ईश्वर-इच्छाय

সর্ব-নবদ্বীপে,—দেখে হৈল গ্রহণ উঠিল মঙ্গল-ধ্বনি শ্রী-হরি-কীর্তন
॥ ১৯৯ ॥

सर्व-नवद्वीपे,—देखे हैल ग्रहण उठिल मङ्गल-ध्वनि श्री-हरि-कीर्तन

অনন্ত অর্বুদ লোক গঙ্গা-স্নানে যায ‘হরি বোল’ ‘হরি বোল’ বলি’ সবে ধায
॥ ২০০ ॥

अनन्त अर्बुद लोक गङ्गा-स्नाने याय ‘हरि बोल’ ‘हरि बोल’ बलि’ सबे धाय

হেন হরি-ধ্বনি হৈল সর্ব-নদীযায ব্রহ্মাণ্ড পূরিযা ধ্বনি স্থান নাহি পায
॥ ২০১ ॥

हेन हरि-ध्वनि हैल सर्व-नदीयाय ब्रह्माण्ड पूरिया ध्वनि स्थान नाहि पाय

অপূর্ব শুনিযা সব ভাগবত-গণ
সবে বলে,—’নিরন্তর হৌক গ্রহণ’
॥ ২০২ ॥

अपूर्व शुनिया सब भागवत-गण
सबे बले,—’निरन्तर हौक ग्रहण’

সবে বলে,—’আজি বড বাসিযে উল্লাস হেন বুঝি, কিবা কৃষ্ণ করিলা প্রকাশ
॥ ২০৩ ॥

सबे बले,—’आजि बड वासिये उल्लास हेन बुझि, किबा कृष्ण करिला प्रकाश

গঙ্গা-স্নানে চলিলা সকল ভক্ত-গণ নিরবধি চতুর্-দিকে হরি-সঙ্কীর্তন
॥ ২০৪ ॥

गङ्गा-स्नाने चलिला सकल भक्त-गण निरवधि चतुर्-दिके हरि-सङ्कीर्तन

কিবা শিশু, বৃদ্ধ, নারী, সজ্জন, দুর্জন সবে ‘হরি’ ‘হরি’ বোলে দেখিযা ‘গ্রহণ’
॥ ২০৫ ॥

किबा शिशु, वृद्ध, नारी, सज्जन, दुर्जन सबे ‘हरि’ ‘हरि’ बोले देखिया ‘ग्रहण’

‘হরি বোল’ ‘হরি বোল’ সবে এই শুনি সকল-ব্রহ্মাণ্ডে ব্যাপিলেক হরি-ধ্বনি
॥ ২০৬ ॥

‘हरि बोल’ ‘हरि बोल’ सबे एइ शुनि सकल-ब्रह्माण्डे व्यापिलेक हरि-ध्वनि

চতুর্-দিকে পুষ্প-বৃষ্টি করে দেব-গণ ‘জয’-শব্দে দুন্দুভি বাজযে অনুক্ষণ
॥ ২০৭ ॥

चतुर्-दिके पुष्प-वृष्टि करे देव-गण ‘जय’-शब्दे दुन्दुभि बाजये अनुक्षण

হেনৈ সমযে সর্ব-জগত্-জীবন অবতীর্ণ হৈলেন শ্রি-শচী-নন্দন
॥ ২০৮ ॥

हेनै समये सर्व-जगत्-जीवन अवतीर्ण हैलेन श्रि-शची-नन्दन

রাহু-কবলে ইন্দু, পরকাশ নাম-সিন্দু, কলি-মর্দন বাজে বাণা
পহুঙ্ ভেল পরকাশ, ভুবন চতুর্-দশ, জয জয পডিল ঘোষণা
॥ ২০৯ ॥

राहु-कवले इन्दु, परकाश नाम-सिन्दु, कलि-मर्दन बाजे बाणा
पहुङ् भेल परकाश, भुवन चतुर्-दश, जय जय पडिल घोषणा

দেখিতে গৌরাঙ্গ-চন্দ্র নদীযার লোক- শোক সব নাশল, দিনে দিনে বাডল আনন্দ
॥ ২১০ ॥

देखिते गौराङ्ग-चन्द्र नदीयार लोक- शोक सब नाशल, दिने दिने बाडल आनन्द

দুন্দুভি বাজে, শত শঙ্খ গাজে, বাজে বেণু-বিষাণ
শ্রী-চৈতন্য-ঠাকুর, নিত্যানন্দ-প্রভু বৃন্দাবন-দাস গান
॥ ২১১ ॥

दुन्दुभि बाजे, शत शङ्ख गाजे, बाजे वेणु-विषाण
श्री-चैतन्य-ठाकुर, नित्यानन्द-प्रभु वृन्दावन-दास गान

জিনিঞা রবি-কর, শ্রী-অঙ্গ-সুন্দর,
নযনে হেরৈ না পারি আযত লোচন, ঈষত্ বঙ্কিম,
উপমা নাহিক বিচারি
॥ ২১২ ॥

जिनिञा रवि-कर, श्री-अङ्ग-सुन्दर,
नयने हेरै ना पारि आयत लोचन, ईषत् बङ्किम,
उपमा नाहिक विचारि

(আজু) বিজযে গৌরাঙ্গ, অবনী-মণ্ডলে, চৌদিকে শুনিযা উল্লাস
এক হরি-ধ্বনি, আ-ব্রহ্ম ভরি’ শুনি, গৌরাঙ্গ-চাঙ্দের পরকাশ
॥ ২১৩ ॥

(आजु) विजये गौराङ्ग, अवनी-मण्डले, चौदिके शुनिया उल्लास
एक हरि-ध्वनि, आ-ब्रह्म भरि’ शुनि, गौराङ्ग-चाङ्देर परकाश

চন্দনে উজ্জ্বল, বক্ষ পরিসর, দোলযে তথি বন-মালা
চাঙ্দ-সুশীতল, শ্রী-মুখ-মণ্ডল, আ-জানু বাহু বিশাল
॥ ২১৪ ॥

चन्दने उज्ज्वल, वक्ष परिसर, दोलये तथि वन-माला
चाङ्द-सुशीतल, श्री-मुख-मण्डल, आ-जानु बाहु विशाल

দেখিযা চৈতন্য, ভুবনে ধন্য-ধন্য, উঠযে জয-জয-নাদ
কোই নাচত, কোই গাযত, কলি হৈল হরিষে বিষাদ
॥ ২১৫ ॥

देखिया चैतन्य, भुवने धन्य-धन्य, उठये जय-जय-नाद
कोइ नाचत, कोइ गायत, कलि हैल हरिषे विषाद

চারি-বেদ-শির- মুকুট চৈতন্য পামর মূঢ নাহি জানে
শ্রী-চৈতন্য-চন্দ্র, নিতাই-ঠাকুর, বৃন্দাবন-দাস গানে
॥ ২১৬ ॥

चारि-वेद-शिर- मुकुट चैतन्य पामर मूढ नाहि जाने
श्री-चैतन्य-चन्द्र, निताइ-ठाकुर, वृन्दावन-दास गाने

প্রকাশ হৈলা গৌরচন্দ্র দশ-দিকে উঠিল আনন্দ
॥ ২১৭ ॥

प्रकाश हैला गौरचन्द्र दश-दिके उठिल आनन्द

রূপ কোটি-মদন জিনিঞা হাসে নিজ-কীর্তন শুনিযা
॥ ২১৮ ॥

रूप कोटि-मदन जिनिञा हासे निज-कीर्तन शुनिया

অতি-সুমধুর মুখ-আঙ্খি মহারাজ-চিহ্ন সব দেখি
॥ ২১৯ ॥

अति-सुमधुर मुख-आङ्खि महाराज-चिह्न सब देखि

শ্রী-চরণে ধ্বজ-বজ্র শোভে সব-অঙ্গে জগ-মন লোভে
॥ ২২০ ॥

श्री-चरणे ध्वज-वज्र शोभे सब-अङ्गे जग-मन लोभे

দূরে গেল সকল আপদ ব্যক্ত হৈল সকল সম্পদ
॥ ২২১ ॥

दूरे गेल सकल आपद व्यक्त हैल सकल सम्पद

শ্রী চৈতন্য নিত্যানন্দ জান বৃন্দাবন দাস গুণ গান
॥ ২২২ ॥

श्री चैतन्य नित्यानन्द जान वृन्दावन दास गुण गान

চৈতন্য-অবতার, শুনিযা দেব-গণ, উঠিল পরম মঙ্গল রে
সকল-তাপ-হর, শ্রী-মুখ-চন্দ্র দেখি’, আনন্দে হৈল বিহ্বল রে
॥ ২২৩ ॥

चैतन्य-अवतार, शुनिया देव-गण, उठिल परम मङ्गल रे
सकल-ताप-हर, श्री-मुख-चन्द्र देखि’, आनन्दे हैल विह्वल रे

অনন্ত, ব্রহ্মা, শিব, আদি করি’ যত দেব, সবেই নর-রূপধরি’ রে
গাযেন ‘হরি’ ‘হরি’, গ্রহণ-ছল করি’, লখিতে কেহ নাহি পারি রে
॥ ২২৪ ॥

अनन्त, ब्रह्मा, शिव, आदि करि’ यत देव, सबेइ नर-रूपधरि’ रे
गायेन ‘हरि’ ‘हरि’, ग्रहण-छल करि’, लखिते केह नाहि पारि रे

দশ-দিকে ধায, লোক নদীযায বলিযা উচ্চ ‘হরি’ ‘হরি’ রে
মানুষে দেবে মেলি’, একত্র হঞা কেলি, আনন্দে নবদ্বীপ পূরি রে
॥ ২২৫ ॥

दश-दिके धाय, लोक नदीयाय बलिया उच्च ‘हरि’ ‘हरि’ रे
मानुषे देवे मेलि’, एकत्र हञा केलि, आनन्दे नवद्वीप पूरि रे

শচীর অঙ্গনে, সকল দেব-গণে, প্রণাম হৈযা পডিলা রে
গ্রহণ-অন্ধকারে, লখিতে কেহ নারে, দুর্জ্ঞেয চৈতন্যের খেলা রে
॥ ২২৬ ॥

शचीर अङ्गने, सकल देव-गणे, प्रणाम हैया पडिला रे
ग्रहण-अन्धकारे, लखिते केह नारे, दुर्ज्ञेय चैतन्येर खेला रे

কেহ পডে স্তুতি, কাহারো হাতে ছাতি, কেহ চামর ঢুলায রে
পরম-হরিষে, কেহ পুষ্প বরিষে, কেহ নাচে, গায, বা’য রে
॥ ২২৭ ॥

केह पडे स्तुति, काहारो हाते छाति, केह चामर ढुलाय रे
परम-हरिषे, केह पुष्प वरिषे, केह नाचे, गाय, वा’य रे

সব-ভক্ত সঙ্গে করি’, আইলা গৌরহরি, পাষণ্ডী কিছুই না জানে রে
শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য, প্রভু নিত্যানন্দ, বৃন্দাবন-দাস রস গান রে
॥ ২২৮ ॥

सब-भक्त सङ्गे करि’, आइला गौरहरि, पाषण्डी किछुइ ना जाने रे
श्री कृष्ण-चैतन्य, प्रभु नित्यानन्द, वृन्दावन-दास रस गान रे

দুন্দুভি-ডিণ্ডিম- মঙ্গল-জয-ধ্বনি, গায মধুর রসাল রে
বেদের অগোচর, আজি ভেটব, বিলম্বে নাহি আর কাল রে
॥ ২২৯ ॥

दुन्दुभि-डिण्डिम- मङ्गल-जय-ध्वनि, गाय मधुर रसाल रे
वेदेर अगोचर, आजि भेटव, विलम्बे नाहि आर काल रे

আনন্দে ইন্দ্রপুর, মঙ্গল-কোলহাল,
সাজ’ সাজ’ বলি’ সাজ’ রে
বহুত পুণ্য-ভাগ্যে, চৈতন্য-পরকাশ পাওল নবদ্বীপ-মাঝে রে
॥ ২৩০ ॥

आनन्दे इन्द्रपुर, मङ्गल-कोलहाल,
साज’ साज’ बलि’ साज’ रे
बहुत पुण्य-भाग्ये, चैतन्य-परकाश पाओल नवद्वीप-माझे रे

অন্যো ‘ন্যে আলিঙ্গন, চুম্বন ঘন-ঘন, লাজ কেহ নাহি মানে রে
নদীযা-পুরন্দর- জনম-উল্লাসে, আপন-পর নাহি জানে রে
॥ ২৩১ ॥

अन्यो ‘न्ये आलिङ्गन, चुम्बन घन-घन, लाज केह नाहि माने रे
नदीया-पुरन्दर- जनम-उल्लासे, आपन-पर नाहि जाने रे

ঐছন কৌতুকে, আইলা নবদ্বীপে, চৌদিকে শুনি হরি-নাম রে
পাইযা গৌর-রস, বিহ্বল পরবশ, চৈতন্য-জয-জয গান রে
॥ ২৩২ ॥

ऐछन कौतुके, आइला नवद्वीपे, चौदिके शुनि हरि-नाम रे
पाइया गौर-रस, विह्वल परवश, चैतन्य-जय-जय गान रे

দেখিল শচী-গৃহে, গৌরাঙ্গ-সুন্দরে, একত্র যৈছে কোটি-চান্দ রে
মানুষ রূপ ধরি’, গ্রহণ-ছল করি’, বোলযে উচ্চ হরি-নাম রে
॥ ২৩৩ ॥

देखिल शची-गृहे, गौराङ्ग-सुन्दरे, एकत्र यैछे कोटि-चान्द रे
मानुष रूप धरि’, ग्रहण-छल करि’, बोलये उच्च हरि-नाम रे

সকল-শক্তি-সঙ্গে, আইলা গৌরচন্দ্র, পাষণ্ডী কিছুই না জানে রে
শ্রী চৈতন্য নিত্যানন্দ- চাঙ্দ-প্রভু জান, বৃন্দাবন-দাস রস গান রে
॥ ২৩৪ ॥

सकल-शक्ति-सङ्गे, आइला गौरचन्द्र, पाषण्डी किछुइ ना जाने रे
श्री चैतन्य नित्यानन्द- चाङ्द-प्रभु जान, वृन्दावन-दास रस गान रे