Vṛndāvana Dāsa Ṭhākura pauses the main narrative to glorify Śrī Haridāsa Ṭhākura, later honored as the Nāmācārya (teacher of the holy name) of the Gauḍīya tradition. The chapter recounts his unwavering commitment to chanting the holy name despite persecution, and the episode — narrated within this chapter — of a courtesan sent to break his vows, who is instead converted to devotion by his purity and steadfastness.

জয জয দীন-বন্ধু শ্রী-গৌরসুন্দর জয জয লক্ষ্মী-কান্ত সবার ঈশ্বর
॥ ১ ॥

जय जय दीन-बन्धु श्री-गौरसुन्दर जय जय लक्ष्मी-कान्त सबार ईश्वर

জয জয ভক্ত-রক্ষা হেতু অবতার জয সর্ব-কাল-সত্য কীর্তন-বিহার
॥ ২ ॥

जय जय भक्त-रक्षा हेतु अवतार जय सर्व-काल-सत्य कीर्तन-विहार

ভক্ত-গোষ্ঠী-সহিত গৌরাঙ্গ জয জয শুনিলে চৈতন্য-কথা ভক্তি লভ্য হয
॥ ৩ ॥

भक्त-गोष्ठी-सहित गौराङ्ग जय जय शुनिले चैतन्य-कथा भक्ति लभ्य हय

আদি-খণ্ড-কথা অতি অমৃতের ধার যহিঙ্ গৌরাঙ্গের সর্ব-মোহন বিহার
॥ ৪ ॥

आदि-खण्ड-कथा अति अमृतेर धार यहिङ् गौराङ्गेर सर्व-मोहन विहार

হেন-মতে বৈকুণ্ঠ-নাযক নবদ্বীপে গৃহস্থ হৈযা পডাযেন দ্বিজ-রূপে
॥ ৫ ॥

हेन-मते वैकुण्ठ-नायक नवद्वीपे गृहस्थ हैया पडायेन द्विज-रूपे

প্রেম-ভক্তি-প্রকাশ নিমিত্ত অবতার তাহা কিছু না করেন, ইচ্ছা সে তাঙ্হার
॥ ৬ ॥

प्रेम-भक्ति-प्रकाश निमित्त अवतार ताहा किछु ना करेन, इच्छा से ताङ्हार

অতি পরমার্থ-শুন্য সকল সংসার তুচ্ছ-রস বিষযে সে আদর সবার
॥ ৭ ॥

अति परमार्थ-शुन्य सकल संसार तुच्छ-रस विषये से आदर सबार

গীতা ভাগবত বা পডায যে-যে-জন তা’রা ও না বলে, না বলয কৃষ্ণ-সঙ্কীর্তন
॥ ৮ ॥

गीता भागवत वा पडाय ये-ये-जन ता’रा ओ ना बले, ना बलय कृष्ण-सङ्कीर्तन

হাতে তালি দিযা সে সকল ভক্ত-গণ আপনা-আপনি মেলি’ করেন কীর্তন
॥ ৯ ॥

हाते तालि दिया से सकल भक्त-गण आपना-आपनि मेलि’ करेन कीर्तन

তাহাতে ও উপহাস করযে সবারে “ইহারা কি কার্যে ডাক্ ছাডে উচ্চস্বরে
॥ ১০ ॥

ताहाते ओ उपहास करये सबारे “इहारा कि कार्ये डाक् छाडे उच्चस्वरे

আমি-ব্রহ্ম, আমাতেই বৈসে নিরঞ্জন দাস-প্রভু-ভেদ বা করযে কি-কারণ?”
॥ ১১ ॥

आमि-ब्रह्म, आमातेइ वैसे निरञ्जन दास-प्रभु-भेद वा करये कि-कारण?”

সংসারী-সকল বলে,—“মাগিযা খাইতে ডাকিযা বলযে ‘হরি’ লোক জানাইতে”
॥ ১২ ॥

संसारी-सकल बले,—“मागिया खाइते डाकिया बलये ‘हरि’ लोक जानाइते”

“এ-গুলার ঘর-দ্বার ফেলাই ভাঙ্গিযা” এই যুক্তি করে সব-নদীযা মিলিযা
॥ ১৩ ॥

“ए-गुलार घर-द्वार फेलाइ भाङ्गिया” एइ युक्ति करे सब-नदीया मिलिया

শুনিযা পাযেন দুঃখ সর্ব-ভক্ত-গণে সম্ভাষা করেন, হেন না পাযেন জনে
॥ ১৪ ॥

शुनिया पायेन दुःख सर्व-भक्त-गणे सम्भाषा करेन, हेन ना पायेन जने

শূন্য দেখি’ ভক্ত-গণ সকল-সংসার ‘হা কৃষ্ণ’ বলিযা দুঃখ ভাবেন অপার
॥ ১৫ ॥

शून्य देखि’ भक्त-गण सकल-संसार ‘हा कृष्ण’ बलिया दुःख भावेन अपार

হেন কালে তথায আইলা হরিদাস শুদ্ধ-বিষ্ণু-ভক্তি যাঙ্’র বিগ্রহে প্রকাশ
॥ ১৬ ॥

हेन काले तथाय आइला हरिदास शुद्ध-विष्णु-भक्ति याङ्’र विग्रहे प्रकाश

এবে শুন হরিদাস-ঠাকুরের কথা যাহার শ্রবণে কৃষ্ণ পাইবে সর্বথা
॥ ১৭ ॥

एबे शुन हरिदास-ठाकुरेर कथा याहार श्रवणे कृष्ण पाइबे सर्वथा

বুঢান-গ্রামেতে অবতীর্ণ হরিদাস সে-ভাগ্যে সে-সব দেশে কীর্তন-প্রকাশ
॥ ১৮ ॥

बुढान-ग्रामेते अवतीर्ण हरिदास से-भाग्ये से-सब देशे कीर्तन-प्रकाश

কত-দিন থাকিযা আইলা গঙ্গা-তীরে আসিযা রহিলা ফুলিযায শান্তিপুরে
॥ ১৯ ॥

कत-दिन थाकिया आइला गङ्गा-तीरे आसिया रहिला फुलियाय शान्तिपुरे

পাইযা তাহান সঙ্গ আচার্য-গোসাঞি হুঙ্কার করেন, আনন্দের অন্ত নাই
॥ ২০ ॥

पाइया ताहान सङ्ग आचार्य-गोसाञि हुङ्कार करेन, आनन्देर अन्त नाइ

হরিদাস-ঠাকুর্ ও অদ্বৈত-দেব-সঙ্গে ভাসেন গোবিন্দ-রস-সমুদ্র-তরঙ্গে
॥ ২১ ॥

हरिदास-ठाकुर् ओ अद्वैत-देव-सङ्गे भासेन गोविन्द-रस-समुद्र-तरङ्गे

নিরবধি হরিদাস গঙ্গা-তীরে-তীরে ভ্রমেণ কৌতুকে ‘কৃষ্ণ’ বলি’ উচ্চস্বরে
॥ ২২ ॥

निरवधि हरिदास गङ्गा-तीरे-तीरे भ्रमेण कौतुके ‘कृष्ण’ बलि’ उच्चस्वरे

বিষয-সুখেতে বিরক্তের অগ্রগণ্য কৃষ্ণ-নামে পরিপূর্ণ শ্রী-বদন ধন্য
॥ ২৩ ॥

विषय-सुखेते विरक्तेर अग्रगण्य कृष्ण-नामे परिपूर्ण श्री-वदन धन्य

ক্ষণেক গোবিন্দ-নামে নাহিক বিরক্তি ভক্তি-রসে অনুক্ষণ হয নানা মূর্তি
॥ ২৪ ॥

क्षणेक गोविन्द-नामे नाहिक विरक्ति भक्ति-रसे अनुक्षण हय नाना मूर्ति

কখনো করেন নৃত্য আপনা-আপনি কখনো করেন মত্ত-সিংহ-প্রায ধ্বনি
॥ ২৫ ॥

कखनो करेन नृत्य आपना-आपनि कखनो करेन मत्त-सिंह-प्राय ध्वनि

কখনো বা উচ্চৈঃস্বরে করেন রোদন অট্ট-অট্ট মহা-হাস্য হাসেন কখন
॥ ২৬ ॥

कखनो वा उच्चैःस्वरे करेन रोदन अट्ट-अट्ट महा-हास्य हासेन कखन

কখনো গর্জ্জেন অতি হুঙ্কার করিযা কখনো মূর্চ্ছিত হৈ’ থাকেন পডিযা
॥ ২৭ ॥

कखनो गर्ज्जेन अति हुङ्कार करिया कखनो मूर्च्छित है’ थाकेन पडिया

ক্ষণে অলৌকিক শব্দ বলেন ডাকিযা
ক্ষণে তাই বাখানেন উত্তম করিযা
॥ ২৮ ॥

क्षणे अलौकिक शब्द बलेन डाकिया
क्षणे ताइ वाखानेन उत्तम करिया

অশ্রুপাত, রোমহর্ষ, হাস্য, মূর্চ্ছা, ঘর্ম কৃষ্ণ-ভক্তি-বিকারের যত আছে মর্ম
॥ ২৯ ॥

अश्रुपात, रोमहर्ष, हास्य, मूर्च्छा, घर्म कृष्ण-भक्ति-विकारेर यत आछे मर्म

প্রভু হরিদাস মাত্র নৃত্যে প্রবেশিলে সকল আসিযা তা’ন শ্রী-বিগ্রহে মিলে
॥ ৩০ ॥

प्रभु हरिदास मात्र नृत्ये प्रवेशिले सकल आसिया ता’न श्री-विग्रहे मिले

হেন সে আনন্দ-ধারা, তিতে সর্ব-অঙ্গ অতি-পাষণ্ডী ও দেখি’ পায মহা-রঙ্গ
॥ ৩১ ॥

हेन से आनन्द-धारा, तिते सर्व-अङ्ग अति-पाषण्डी ओ देखि’ पाय महा-रङ्ग

কিবা সে অদ্ভুত অঙ্গে শ্রী-পুলকাবলি ব্রহ্মা-শিব ও দেখিযা হযেন কুতূহলী
॥ ৩২ ॥

किबा से अद्भुत अङ्गे श्री-पुलकावलि ब्रह्मा-शिव ओ देखिया हयेन कुतूहली

ফুলিযা-গ্রামের যত ব্রাহ্মণ-সকল সবেই তাহানে দেখি’ হৈলা বিহ্বল
॥ ৩৩ ॥

फुलिया-ग्रामेर यत ब्राह्मण-सकल सबेइ ताहाने देखि’ हैला विह्वल

সবার তাহানে বড জন্মিল বিশ্বাস ফুলিযায রহিলেন প্রভু-হরিদাস
॥ ৩৪ ॥

सबार ताहाने बड जन्मिल विश्वास फुलियाय रहिलेन प्रभु-हरिदास

গঙ্গা-স্নান করি’ নিরবধি হরি-নাম উচ্চ করি’ লৈযা বুলেন সর্ব-স্থান
॥ ৩৫ ॥

गङ्गा-स्नान करि’ निरवधि हरि-नाम उच्च करि’ लैया बुलेन सर्व-स्थान

কাজী গিযা মুলুকের অধিপতি-স্থানে কহিলেক তাহান সকল বিবরণে
॥ ৩৬ ॥

काजी गिया मुलुकेर अधिपति-स्थाने कहिलेक ताहान सकल विवरणे

“যবন হৈযা করে হিন্দুর আচার ভাল-মতে তারে আনি’ করহ বিচার”
॥ ৩৭ ॥

“यवन हैया करे हिन्दुर आचार भाल-मते तारे आनि’ करह विचार”

পাপীর বচন শুনি’ সেহ পাপ-মতি ধরি’ আনাইল তা’নে অতি শীঘ্রগতি
॥ ৩৮ ॥

पापीर वचन शुनि’ सेह पाप-मति धरि’ आनाइल ता’ने अति शीघ्रगति

কৃষ্ণের প্রসাদে হরিদাস মহাশয যবনের কি দায, কালের্ ও নাহি ভয
॥ ৩৯ ॥

कृष्णेर प्रसादे हरिदास महाशय यवनेर कि दाय, कालेर् ओ नाहि भय

‘কৃষ্ণ কৃষ্ণ’ বলিযা চলিলা সেই-ক্ষণে মুলুক-পতির আগে দিলা দরশনে
॥ ৪০ ॥

‘कृष्ण कृष्ण’ बलिया चलिला सेइ-क्षणे मुलुक-पतिर आगे दिला दरशने

হরিদাস-ঠাকুরের শুনিঞা গমন হরিষে-বিষাদ হৈলা যত সুসজ্জন
॥ ৪১ ॥

हरिदास-ठाकुरेर शुनिञा गमन हरिषे-विषाद हैला यत सुसज्जन

বড বড লোক যত আছে বন্দী-ঘরে তা’রা সব হৃষ্ট হৈল শুনিঞা অন্তরে
॥ ৪২ ॥

बड बड लोक यत आछे बन्दी-घरे ता’रा सब हृष्ट हैल शुनिञा अन्तरे

“পরম-বৈষ্ণব হরিদাস মহাশয তা’নে দেখি’ বন্দি-দুঃখ হৈবেক ক্ষয”
॥ ৪৩ ॥

“परम-वैष्णव हरिदास महाशय ता’ने देखि’ बन्दि-दुःख हैबेक क्षय”

রক্ষক-লোকেরে সবে সাধন করিযা রহিলেন বন্দি-গণ এক-দৃষ্টি হৈযা
॥ ৪৪ ॥

रक्षक-लोकेरे सबे साधन करिया रहिलेन बन्दि-गण एक-दृष्टि हैया

হরিদাস-ঠাকুর আইলা সেই-স্থানে বন্দি-সবে দেখি’ কৃপা-দৃষ্টি হৈল মনে
॥ ৪৫ ॥

हरिदास-ठाकुर आइला सेइ-स्थाने बन्दि-सबे देखि’ कृपा-दृष्टि हैल मने

হরিদাস-ঠাকুরের চরণ দেখিযা রহিলেন বন্দি-গণ প্রণতি করিযা
॥ ৪৬ ॥

हरिदास-ठाकुरेर चरण देखिया रहिलेन बन्दि-गण प्रणति करिया

আজানু-লম্বিত-ভুজ কমল-নযন সর্ব-মনোহর মুখ-চন্দ্র অনুপম
॥ ৪৭ ॥

आजानु-लम्बित-भुज कमल-नयन सर्व-मनोहर मुख-चन्द्र अनुपम

ভক্তি করি’ সবে করিলেন নমস্কার সবার হৈল কৃষ্ণ-ভক্তির বিকার
॥ ৪৮ ॥

भक्ति करि’ सबे करिलेन नमस्कार सबार हैल कृष्ण-भक्तिर विकार

তা’সবার ভক্তি দেখে প্রভু-হরিদাস বন্দি-সব দেখি’ তান হৈল কৃপা-হাস
॥ ৪৯ ॥

ता’सबार भक्ति देखे प्रभु-हरिदास बन्दि-सब देखि’ तान हैल कृपा-हास

“থাক থাক, এখন আছহ যেন-রূপে” গুপ্ত-আশীর্বাদ করি’ হাসেন কৌতুকে
॥ ৫০ ॥

“थाक थाक, एखन आछह येन-रूपे” गुप्त-आशीर्वाद करि’ हासेन कौतुके

না বুঝিযা তাহান সে দুর্জ্ঞেয বচন বন্দি-সব হৈল কিছু বিষাদিত-মন
॥ ৫১ ॥

ना बुझिया ताहान से दुर्ज्ञेय वचन बन्दि-सब हैल किछु विषादित-मन

তবে পাছে কৃপা-যুক্ত হৈ’ হরিদাস গুপ্ত আশীর্বাদ কহে করিযা প্রকাশ
॥ ৫২ ॥

तबे पाछे कृपा-युक्त है’ हरिदास गुप्त आशीर्वाद कहे करिया प्रकाश

“আমি তোমা’-সবারে যে কৈলুঙ্ আশীর্বাদ তার অর্থ না বুঝিযা ভাবহ বিষাদ
॥ ৫৩ ॥

“आमि तोमा’-सबारे ये कैलुङ् आशीर्वाद तार अर्थ ना बुझिया भावह विषाद

মন্দ আশীর্বাদ আমি কখনো না করি মন দিযা সবে ইহা বুঝহ বিচারি’
॥ ৫৪ ॥

मन्द आशीर्वाद आमि कखनो ना करि मन दिया सबे इहा बुझह विचारि’

এবে ক্র্ষ্ণ-প্রতি তোমা’-সবাকার মন যেন আছে, এই-মত থাকু সর্ব-ক্ষণ
॥ ৫৫ ॥

एबे क्र्ष्ण-प्रति तोमा’-सबाकार मन येन आछे, एइ-मत थाकु सर्व-क्षण

এবে নিত্য কৃষ্ণ-নাম কৃষ্ণের চিন্তন সবে মেলি’ করিতে থাকহ অনুক্ষণ
॥ ৫৬ ॥

एबे नित्य कृष्ण-नाम कृष्णेर चिन्तन सबे मेलि’ करिते थाकह अनुक्षण

এবে হিংসা নাহি, নাহি প্রজার পীডন ‘কৃষ্ণ’ বলি’ কাকুবাদে করহ চিন্তন
॥ ৫৭ ॥

एबे हिंसा नाहि, नाहि प्रजार पीडन ‘कृष्ण’ बलि’ काकुवादे करह चिन्तन

আর-বার গিযা বিষযেতে প্রবর্তিলে সবে ইহা পাসরিবে, গেলে দুষ্ট-মেলে
॥ ৫৮ ॥

आर-बार गिया विषयेते प्रवर्तिले सबे इहा पासरिबे, गेले दुष्ट-मेले

বিষয থাকিতে কৃষ্ণ-প্রেম নাহি হয
বিষযীর দূরে কৃষ্ণ জানিহ নিশ্চয
॥ ৫৯ ॥

विषय थाकिते कृष्ण-प्रेम नाहि हय
विषयीर दूरे कृष्ण जानिह निश्चय

বিষযে আবিষ্ট মন বডৈ জঞ্জাল স্ত্রী-পুত্র-মাযা-জাল, এই সব ‘কাল’
॥ ৬০ ॥

विषये आविष्ट मन बडै जञ्जाल स्त्री-पुत्र-माया-जाल, एइ सब ‘काल’

দৈবে কোন ভাগ্যবান্ সাধু-সঙ্গ পায বিষযে আবেশ ছাডি’ কৃষ্ণেরে ভজয
॥ ৬১ ॥

दैवे कोन भाग्यवान् साधु-सङ्ग पाय विषये आवेश छाडि’ कृष्णेरे भजय

সেই সব অপরাধ হবে পুনর্-বার বিষযের ধর্ম এই,—শুন কথা-সার
॥ ৬২ ॥

सेइ सब अपराध हबे पुनर्-बार विषयेर धर्म एइ,—शुन कथा-सार

‘বন্দি থাক’,—হেন আশীর্বাদ নাহি করি “বিষয পাসর’, অহর্-নিশ বল হরি”
॥ ৬৩ ॥

‘बन्दि थाक’,—हेन आशीर्वाद नाहि करि “विषय पासर’, अहर्-निश बल हरि”

ছলে করিলাঙ আমি এই আশীর্বাদ তিলার্দ্ধেক না ভাবিহ তোমরা বিষাদ
॥ ৬৪ ॥

छले करिलाङ आमि एइ आशीर्वाद तिलार्द्धेक ना भाविह तोमरा विषाद

সর্ব-জীব-প্রতি দযা-দর্শন আমার
কৃষ্ণে দৃঢ-ভক্তি হৌক তোমা’-সবাকার
॥ ৬৫ ॥

सर्व-जीव-प्रति दया-दर्शन आमार
कृष्णे दृढ-भक्ति हौक तोमा’-सबाकार

“চিন্তা নাহি,—দিন দুই-তিনের ভিতরে বন্ধন ঘুচিবে,—এই কহিলুঙ্ তোমারে
॥ ৬৬ ॥

“चिन्ता नाहि,—दिन दुइ-तिनेर भितरे बन्धन घुचिबे,—एइ कहिलुङ् तोमारे

বিষযেতে থাক, কিবা, থাক যথা-তথা এই বুদ্ধি কভু না পাসরিহ সর্বথা”
॥ ৬৭ ॥

विषयेते थाक, किबा, थाक यथा-तथा एइ बुद्धि कभु ना पासरिह सर्वथा”

বন্দি-সকলের করি’ শুভানুসন্ধান আইলেন মুলুকের অধিপতি-স্থান
॥ ৬৮ ॥

बन्दि-सकलेर करि’ शुभानुसन्धान आइलेन मुलुकेर अधिपति-स्थान

অতি-মনোহর তেজ দেখিযা তাহান পরম-গৌরবে বসিবারে দিলা স্থান
॥ ৬৯ ॥

अति-मनोहर तेज देखिया ताहान परम-गौरवे वसिबारे दिला स्थान

আপনে জিজ্ঞাসে তাঙ্’রে মুলুকের পতি “কেনে, ভাই, তোমার কি-রূপ দেখি মতি?
॥ ৭০ ॥

आपने जिज्ञासे ताङ्’रे मुलुकेर पति “केने, भाइ, तोमार कि-रूप देखि मति?

কত ভাগ্যে, দেখ, তুমি হৈযাছ যবন তবে কেনে হিন্দুর আচারে দেহ’ মন?
॥ ৭১ ॥

कत भाग्ये, देख, तुमि हैयाछ यवन तबे केने हिन्दुर आचारे देह’ मन?

আমরা হিন্দুরে দেখি’ নাহি খাই ভাত তাহা ছাড’ হৈ’ তুমি মহা-বংশ-জাত
॥ ৭২ ॥

आमरा हिन्दुरे देखि’ नाहि खाइ भात ताहा छाड’ है’ तुमि महा-वंश-जात

জাতি-ধর্ম লঙ্ঘি’ কর অন্য-ব্যবহার পরলোকে কেমনে বা পাইবা নিস্তার?
॥ ৭৩ ॥

जाति-धर्म लङ्घि’ कर अन्य-व्यवहार परलोके केमने वा पाइबा निस्तार?

না জানিযা যে কিছু করিলা অনাচার সে পাপ ঘুচাহ করি’ কল্মা উচ্চার”
॥ ৭৪ ॥

ना जानिया ये किछु करिला अनाचार से पाप घुचाह करि’ कल्मा उच्चार”

শুনি’ মাযা-মোহিতের বাক্য হরিদাস “অনো বিষ্ণু-মাযা” বলি’ হৈল মহা-হাস
॥ ৭৫ ॥

शुनि’ माया-मोहितेर वाक्य हरिदास “अनो विष्णु-माया” बलि’ हैल महा-हास

এক শুধ নিত্য-বস্তু অখণ্ড অব্যয পরিপূর্ণ হৈযা বৈসে সবার হৃদয
॥ ৭৮ ॥

एक शुध नित्य-वस्तु अखण्ड अव्यय परिपूर्ण हैया वैसे सबार हृदय

সেই প্রভু যারে যেন লওযাযেন মন
সেই-মত কর্ম করে সকল ভুবন
॥ ৭৯ ॥

सेइ प्रभु यारे येन लओयायेन मन

সে প্রভুর নাম গুণ সকল জগতে বলেন সকলে মাত্র নিজ-শাস্ত্র-মতে
॥ ৮০ ॥

से प्रभुर नाम गुण सकल जगते बलेन सकले मात्र निज-शास्त्र-मते

যে ঈশ্বর, সে পুনঃ সবার ভাব লয হিংসা করিলেই সে তাহান হিংসা হয
॥ ৮১ ॥

ये ईश्वर, से पुनः सबार भाव लय हिंसा करिलेइ से ताहान हिंसा हय

এতেকে আমারে সে ঈশ্বর যেহেন লওযাইযাছেন চিত্তে, করি আমি তেন
॥ ৮২ ॥

एतेके आमारे से ईश्वर येहेन लओयाइयाछेन चित्ते, करि आमि तेन

হিন্দু-কুলে কেহ যেন হৈযা ব্রাহ্মণ আপনে আসিযা হয ইচ্ছায যবন
॥ ৮৩ ॥

हिन्दु-कुले केह येन हैया ब्राह्मण आपने आसिया हय इच्छाय यवन

হিন্দু বা কি করে তা’রে, যার যেই কর্ম আপনে যে মৈল, তা’রে মারিযা কি ধর্ম
॥ ৮৪ ॥

हिन्दु वा कि करे ता’रे, यार येइ कर्म आपने ये मैल, ता’रे मारिया कि धर्म

মহাশয, তুমি এবে করহ বিচার যদি দোষ থাকে, শাস্তি করহ আমার”
॥ ৮৫ ॥

महाशय, तुमि एबे करह विचार यदि दोष थाके, शास्ति करह आमार”

হরিদাস-ঠাকুরের সুসত্য-বচন শুনিয়া সন্তোষ হৈল সকল যবন
॥ ৮৬ ॥

हरिदास-ठाकुरेर सुसत्य-वचन शुनिया सन्तोष हैल सकल यवन

সবে এক পাপী কাজী মুলুক-পতিরে বলিলে লাগিলা,—“শাস্তি করহ ইহারে
॥ ৮৭ ॥

सबे एक पापी काजी मुलुक-पतिरे बलिले लागिला,—“शास्ति करह इहारे

এই দুষ্ট, আরো দুষ্ট করিবে অনেক যবন-কুলেতে অমহিমা আনিবেক
॥ ৮৮ ॥

एइ दुष्ट, आरो दुष्ट करिबे अनेक यवन-कुलेते अमहिमा आनिबेक

এতেকে ইহার শাস্তি কর’ ভাল-মতে নহে বা আপন-শাস্ত্র বলুক মুখেতে”
॥ ৮৯ ॥

एतेके इहार शास्ति कर’ भाल-मते नहे वा आपन-शास्त्र बलुक मुखेते”

হরিদাস বলেন,—“যে করান ঈশ্বরে তাহা বৈ আর কেহ করিতে না পারে
॥ ৯২ ॥

हरिदास बलेन,—“ये करान ईश्वरे ताहा बै आर केह करिते ना पारे

অপরাধ-অনুরূপ যা’র যেই ফল ঈশ্বরে সে করে,—ইহা জানিহ কেবল
॥ ৯৩ ॥

अपराध-अनुरूप या’र येइ फल ईश्वरे से करे,—इहा जानिह केवल

খণ্ড খণ্ড হৈ দেহ যায যদি প্রাণ তবু আমি বদনে না ছাডি হরি-নাম
॥ ৯৪ ॥

खण्ड खण्ड है देह याय यदि प्राण तबु आमि वदने ना छाडि हरि-नाम

শুনিঞা তাহান বাক্য মুলুকের পতি জিজ্ঞাসিল,—“এবে কি করিবা ইহা-প্রতি?”
॥ ৯৫ ॥

शुनिञा ताहान वाक्य मुलुकेर पति जिज्ञासिल,—“एबे कि करिबा इहा-प्रति?”

কাজী বলে,—“বাইশ বাজারে বেডি’ মারি’ প্রাণ লহ, আর কিছু বিচার না করি’
॥ ৯৬ ॥

काजी बले,—“बाइश बाजारे बेडि’ मारि’ प्राण लह, आर किछु विचार ना करि’

বাইশ-বাজারে মারিলেহ যদি জীযে
তবে জানি,—জ্ঞানী-সব সাচ্চা কথা কহে”
॥ ৯৭ ॥

बाइश-बाजारे मारिलेह यदि जीये
तबे जानि,—ज्ञानी-सब साच्चा कथा कहे”

পাইক-সকলে ডাকি’ তর্জ করি’ কহে “এ-মত মারিবি,—যেন প্রাণ নাহি রহে
॥ ৯৮ ॥

पाइक-सकले डाकि’ तर्ज करि’ कहे “ए-मत मारिबि,—येन प्राण नाहि रहे

যবন হৈযা যেই হিন্দুযানি করে প্রাণান্ত হৈলে শেষে এ পাপ হৈতে তরে’”
॥ ৯৯ ॥

यवन हैया येइ हिन्दुयानि करे प्राणान्त हैले शेषे ए पाप हैते तरे’”

পাপীর বচনে সেই পাপী আজ্ঞা দিল দুষ্ট-গণে আসি’ হরিদাসেরে ধরিল
॥ ১০০ ॥

पापीर वचने सेइ पापी आज्ञा दिल दुष्ट-गणे आसि’ हरिदासेरे धरिल

বাজারে-বাজারে সব বেডি’ দুষ্ট-গণে মারে সে নির্জীব করি’ মহা-ক্রোধ-মনে
॥ ১০১ ॥

बाजारे-बाजारे सब बेडि’ दुष्ट-गणे मारे से निर्जीव करि’ महा-क्रोध-मने

‘কৃষ্ণ কৃষ্ণ’ স্মরণ করেন হরিদাস নামানন্দে দেহ-দুঃখ না হয প্রকাশ
॥ ১০২ ॥

‘कृष्ण कृष्ण’ स्मरण करेन हरिदास नामानन्दे देह-दुःख ना हय प्रकाश

দেখি হরিদাস-দেহে অত্যন্ত প্রহার সুজন-সকল দুঃখ ভাবেন অপার
॥ ১০৩ ॥

देखि हरिदास-देहे अत्यन्त प्रहार सुजन-सकल दुःख भावेन अपार

কেহ বলে,—“উচ্ছন হৈবে সর্ব-রাজ্য সে-নিমিত্তে সুজনেরে করে হেন কার্য”
॥ ১০৪ ॥

केह बले,—“उच्छन हैबे सर्व-राज्य से-निमित्ते सुजनेरे करे हेन कार्य”

রাজা-উজীরেরে কেহ শাপে ক্রোধ-মনে মারামারি করিতে ও উঠে কোন জনে
॥ ১০৫ ॥

राजा-उजीरेरे केह शापे क्रोध-मने मारामारि करिते ओ उठे कोन जने

কেহ গিযা যবন-গণের পা’যে ধরে “কিছু দিব, অল্প করি’ মারহ উহারে”
॥ ১০৬ ॥

केह गिया यवन-गणेर पा’ये धरे “किछु दिब, अल्प करि’ मारह उहारे”

তথাপিহ দযা নাহি জন্মে পাপি-গণে বাজারে-বাজারে মারে মহা-ক্রোধ-মনে
॥ ১০৭ ॥

तथापिह दया नाहि जन्मे पापि-गणे बाजारे-बाजारे मारे महा-क्रोध-मने

কৃষ্ণের প্রসাদে হরিদাসের শরীরে অল্প দুঃখো নাহি জন্মে এতেক প্রহারে
॥ ১০৮ ॥

कृष्णेर प्रसादे हरिदासेर शरीरे अल्प दुःखो नाहि जन्मे एतेक प्रहारे

অসুর-প্রহারে যেন প্রহ্লাদ-বিগ্রহে কোন দুঃখ না জানিল,—সর্ব-শাস্ত্রে কহে
॥ ১০৯ ॥

असुर-प्रहारे येन प्रह्लाद-विग्रहे कोन दुःख ना जानिल,—सर्व-शास्त्रे कहे

এই-মত যবনের অশেষ প্রহারে দুঃখ না জন্মযে হরিদাস-ঠাকুরেরে
॥ ১১০ ॥

एइ-मत यवनेर अशेष प्रहारे दुःख ना जन्मये हरिदास-ठाकुरेरे

হরিদাস-স্মরণে ও এ দুঃখ সর্বথা ছিণ্ডে সেই-ক্ষণে, হরিদাসের কি কথা
॥ ১১১ ॥

हरिदास-स्मरणे ओ ए दुःख सर्वथा छिण्डे सेइ-क्षणे, हरिदासेर कि कथा

সবে যে-সকল পাপি-গণ তাঙ্’রে মারে তা’র লাগি’ দুঃখ-মাত্র ভাবেন অন্তরে
॥ ১১২ ॥

सबे ये-सकल पापि-गण ताङ्’रे मारे ता’र लागि’ दुःख-मात्र भावेन अन्तरे

“এ-সব জীবেরে, কৃষ্ণ! করহ প্রসাদ মোর দ্রোহে নহু এ-সবার অপরাধ”
॥ ১১৩ ॥

“ए-सब जीवेरे, कृष्ण! करह प्रसाद मोर द्रोहे नहु ए-सबार अपराध”

এই-মত পাপি-গণ নগরে-নগরে প্রহার করযে হরিদাস-ঠাকুরেরে
॥ ১১৪ ॥

एइ-मत पापि-गण नगरे-नगरे प्रहार करये हरिदास-ठाकुरेरे

দৃঢ করি’ মারে তা’রা প্রাণ লৈবারে মনঃ-স্মৃতি নাহি হরিদাসের প্রহারে
॥ ১১৫ ॥

दृढ करि’ मारे ता’रा प्राण लैबारे मनः-स्मृति नाहि हरिदासेर प्रहारे

বিস্মিত হৈযা ভাবে সকল যবনে “মনুষ্যের প্রাণ কি রহযে এ মারণে?
॥ ১১৬ ॥

विस्मित हैया भावे सकल यवने “मनुष्येर प्राण कि रहये ए मारणे?

দুই তিন বাজারে মারিলে লোক মরে বাইশ-বাজারে মারিলাঙ যে ইহারে
॥ ১১৭ ॥

दुइ तिन बाजारे मारिले लोक मरे बाइश-बाजारे मारिलाङ ये इहारे

মরে ও না, আরো দেখি,—হাসে ক্ষণে ক্ষণে” “এ পুরুষ পীর বা?”—সবেই ভাবে মনে
॥ ১১৮ ॥

मरे ओ ना, आरो देखि,—हासे क्षणे क्षणे” “ए पुरुष पीर वा?”—सबेइ भावे मने

যবন-সকল বলে,—“ওহে হরিদাস! তোমা’ হৈতে আমা’-সবার হৈবেক নাশ
॥ ১১৯ ॥

यवन-सकल बले,—“ओहे हरिदास! तोमा’ हैते आमा’-सबार हैबेक नाश

এত প্রহারে ও প্রাণ না যায তোমার কাজী প্রাণ লৈবেক আমা’ সবাকার”
॥ ১২০ ॥

एत प्रहारे ओ प्राण ना याय तोमार काजी प्राण लैबेक आमा’ सबाकार”

সর্ব-শক্তি-সমন্বিত প্রভু-হরিদাস হৈলেন অচেষ্ট, কোথা ও নাহি শ্বাস
॥ ১২৩ ॥

सर्व-शक्ति-समन्वित प्रभु-हरिदास हैलेन अचेष्ट, कोथा ओ नाहि श्वास

দেখিযা যবন-গণ বিস্মিত হৈল মুলুক-পতির দ্বারে লৈযা ফেলাইল
॥ ১২৪ ॥

देखिया यवन-गण विस्मित हैल मुलुक-पतिर द्वारे लैया फेलाइल

“মাটি দেহ’ নিঞা” বলে মুলুকের পতি কাজী কহে,—“তবে ত পাইবে ভাল-গতি
॥ ১২৫ ॥

“माटि देह’ निञा” बले मुलुकेर पति काजी कहे,—“तबे त पाइबे भाल-गति

বড হৈ’ যেন করিলেক নীচ-কর্ম অতএব ইহারে যুযায হেন ধর্ম
॥ ১২৬ ॥

बड है’ येन करिलेक नीच-कर्म अतएव इहारे युयाय हेन धर्म

মাটি দিলে পরলোকে হৈবেক ভাল গাঙ্গে ফেল,—যেন দুঃখ পায চিরকাল
॥ ১২৭ ॥

माटि दिले परलोके हैबेक भाल गाङ्गे फेल,—येन दुःख पाय चिरकाल

কাজীর বচনে সব ধরিযা যবনে গাঙ্গে ফেলাইতে সবে তোলে গিযা তা’নে
॥ ১২৮ ॥

काजीर वचने सब धरिया यवने गाङ्गे फेलाइते सबे तोले गिया ता’ने

গাঙ্গে নিতে তোলে যদি যবন-সকল বসিলেন হরিদাস হৈযা নিশ্চল
॥ ১২৯ ॥

गाङ्गे निते तोले यदि यवन-सकल वसिलेन हरिदास हैया निश्चल

ধ্যানানন্দে বসিলা ঠাকুর হরিদাস বিশ্বম্ভর দেহে আসি’ হৈলা পরকাশ
॥ ১৩০ ॥

ध्यानानन्दे वसिला ठाकुर हरिदास विश्वम्भर देहे आसि’ हैला परकाश

বিশ্বম্ভর-অধিষ্ঠান হৈল শরীরে কা’র শক্তি আছে হরিদাসে নাডিবারে?
॥ ১৩১ ॥

विश्वम्भर-अधिष्ठान हैल शरीरे का’र शक्ति आछे हरिदासे नाडिबारे?

মহা-বলবন্ত সব চতুর্-দিকে ঠেলে মহা-স্তম্ভ-প্রায প্রভু আছেন নিশ্চলে
॥ ১৩২ ॥

महा-बलवन्त सब चतुर्-दिके ठेले महा-स्तम्भ-प्राय प्रभु आछेन निश्चले

কৃষ্ণানন্দ-সুধা-সিন্ধু-মধ্যে হরিদাস মগ্ন হৈ’ আছেন, বাহ্য নাহি পরকাশ
॥ ১৩৩ ॥

कृष्णानन्द-सुधा-सिन्धु-मध्ये हरिदास मग्न है’ आछेन, बाह्य नाहि परकाश

কিবা অন্তরীক্ষে, কিবা পৃথ্বীতে, গঙ্গায না জানেন হরিদাস আছেন কোথায
॥ ১৩৪ ॥

किबा अन्तरीक्षे, किबा पृथ्वीते, गङ्गाय ना जानेन हरिदास आछेन कोथाय

প্রহ্লাদের যেহেন স্মরণ কৃষ্ণ-ভক্তি সেই-মত হরিদাস ঠাকুরের শক্তি
॥ ১৩৫ ॥

प्रह्लादेर येहेन स्मरण कृष्ण-भक्ति सेइ-मत हरिदास ठाकुरेर शक्ति

হরিদাসে এই সব কিছু চিত্র নহে নিরবধি গৌরচন্দ্র যাঙ্হান হৃদযে
॥ ১৩৬ ॥

हरिदासे एइ सब किछु चित्र नहे निरवधि गौरचन्द्र याङ्हान हृदये

“অশেষ দুর্গতি হয, যদি যায প্রাণ তথাপি বদনে না ছাডিব হরি-নাম
॥ ১৩৯ ॥

“अशेष दुर्गति हय, यदि याय प्राण तथापि वदने ना छाडिब हरि-नाम

অন্যথা গোবিন্দ-হেন রক্ষক থাকিতে কা’র শক্তি আছে হরিদাসেরে লঙ্ঘিতে?
॥ ১৪০ ॥

अन्यथा गोविन्द-हेन रक्षक थाकिते का’र शक्ति आछे हरिदासेरे लङ्घिते?

হরিদাস-স্মরণে ও এ দুঃখ সর্বথা খণ্ডে সেই-ক্ষণে, হরিদাসের কি কথা
॥ ১৪১ ॥

हरिदास-स्मरणे ओ ए दुःख सर्वथा खण्डे सेइ-क्षणे, हरिदासेर कि कथा

সত্য সত্য হরিদাস—জগত্-ঈশ্বর চৈতন্য-চন্দ্রের মহা-মুখ্য অনুচর
॥ ১৪২ ॥

सत्य सत्य हरिदास—जगत्-ईश्वर चैतन्य-चन्द्रेर महा-मुख्य अनुचर

হেন-মতে হরিদাস ভাসেন গঙ্গায ক্ষণেকে হৈল বাহ্য ঈশ্বর-ইচ্ছায
॥ ১৪৩ ॥

हेन-मते हरिदास भासेन गङ्गाय क्षणेके हैल बाह्य ईश्वर-इच्छाय

চৈতন্য পাইযা হরিদাস-মহাশয তীরে আসি’ উঠিলেন পরানন্দ-ময
॥ ১৪৪ ॥

चैतन्य पाइया हरिदास-महाशय तीरे आसि’ उठिलेन परानन्द-मय

সেই-মতে আইলেন ফুলিযা-নগরে কৃষ্ণ-নাম বলিতে বলিতে উচ্চৈঃ-স্বরে
॥ ১৪৫ ॥

सेइ-मते आइलेन फुलिया-नगरे कृष्ण-नाम बलिते बलिते उच्चैः-स्वरे

দেখিযা অদ্ভুত-শক্তি সকল যবন সবার খণ্ডিল হিংসা, ভাল হৈল মন
॥ ১৪৬ ॥

देखिया अद्भुत-शक्ति सकल यवन सबार खण्डिल हिंसा, भाल हैल मन

পীর’ জ্ঞান করি’ সবে কৈল নমস্কার সকল যবন-গণ পাইল নিস্তার
॥ ১৪৭ ॥

पीर’ ज्ञान करि’ सबे कैल नमस्कार सकल यवन-गण पाइल निस्तार

কত-ক্ষণে বাহ্য পাইলেন হরিদাস মুলুক-পতিরে চাহি’ হৈল কৃপা-হাস
॥ ১৪৮ ॥

कत-क्षणे बाह्य पाइलेन हरिदास मुलुक-पतिरे चाहि’ हैल कृपा-हास

সম্ভ্রমে মুলুক-পতি যুডি’ দুই কর বলিতে লাগিল কিছু বিনয-উত্তর
॥ ১৪৯ ॥

सम्भ्रमे मुलुक-पति युडि’ दुइ कर बलिते लागिल किछु विनय-उत्तर

“সত্য সত্য জানিলাঙ,—তুমি মহা-পীর ‘এক’-জ্ঞান তোমার সে হৈযাছে স্থির
॥ ১৫০ ॥

“सत्य सत्य जानिलाङ,—तुमि महा-पीर ‘एक’-ज्ञान तोमार से हैयाछे स्थिर

যোগী জ্ঞানী যত সব মুখে-মাত্র বলে তুমি সে পাইলা সিদ্ধি মহা-কুতূহলে
॥ ১৫১ ॥

योगी ज्ञानी यत सब मुखे-मात्र बले तुमि से पाइला सिद्धि महा-कुतूहले

তোমারে দেখিতে মুই আইলুঙ্ এথারে সব দোষ, মহাশয! ক্ষমিবা আমারে
॥ ১৫২ ॥

तोमारे देखिते मुइ आइलुङ् एथारे सब दोष, महाशय! क्षमिबा आमारे

সকল তোমার সম,—শত্রু-মিত্র নাই তোমা’ চিনে,—হেন জন ত্রিভুবনে নাই
॥ ১৫৩ ॥

सकल तोमार सम,—शत्रु-मित्र नाइ तोमा’ चिने,—हेन जन त्रिभुवने नाइ

চল তুমি, শুভ কর’ আপন-ইচ্ছায গঙ্গা-তীরে থাক গিযা নির্জন-গোফায
॥ ১৫৪ ॥

चल तुमि, शुभ कर’ आपन-इच्छाय गङ्गा-तीरे थाक गिया निर्जन-गोफाय

আপন-ইচ্ছায তুমি থাক যথা-তথা যে তোমার ইচ্ছা, তাই করহ সর্বথা”
॥ ১৫৫ ॥

आपन-इच्छाय तुमि थाक यथा-तथा ये तोमार इच्छा, ताइ करह सर्वथा”

হরিদাস-ঠাকুরের চরণ দেখিলে উত্তমের কি দায, যবন দেখি’ ভুলে’
॥ ১৫৬ ॥

हरिदास-ठाकुरेर चरण देखिले उत्तमेर कि दाय, यवन देखि’ भुले’

এত ক্রোধে আনিলেক মারিবার তরে ‘পীর’-জ্ঞান করি’ আরো পা’যে পাছে ধরে
॥ ১৫৭ ॥

एत क्रोधे आनिलेक मारिबार तरे ‘पीर’-ज्ञान करि’ आरो पा’ये पाछे धरे

যবনেরে কৃপা-দৃষ্টি করিযা প্রকাশ ফুলিযায আইলা ঠাকুর-হরিদাস
॥ ১৫৮ ॥

यवनेरे कृपा-दृष्टि करिया प्रकाश फुलियाय आइला ठाकुर-हरिदास

অদ্ভুত অনন্ত হরিদাসের বিকার
আশ্রু, কম্প, হাস্য, মূর্চ্ছা, পুলক, হুঙ্কার
॥ ১৬২ ॥

अद्भुत अनन्त हरिदासेर विकार
आश्रु, कम्प, हास्य, मूर्च्छा, पुलक, हुङ्कार

আছাড খাযেন হরিদাস প্রেম-রসে দেখিযা ব্রাহ্মণ-গণ মহানন্দে ভাসে
॥ ১৬৩ ॥

आछाड खायेन हरिदास प्रेम-रसे देखिया ब्राह्मण-गण महानन्दे भासे

স্থির হৈ’ ক্ষণেকে বসিলা হরিদাস বিপ্র-গণ বসিলেন বেডি’ চারিপাশ
॥ ১৬৪ ॥

स्थिर है’ क्षणेके वसिला हरिदास विप्र-गण वसिलेन बेडि’ चारिपाश

হরিদাস বলেন,—“শুনহ বিপ্র-গণ! দুঃখ না ভাবিহ কিছু আমার কারণ
॥ ১৬৫ ॥

हरिदास बलेन,—“शुनह विप्र-गण! दुःख ना भाविह किछु आमार कारण

প্রভু-নিন্দা আমি যে শুনিলুঙ্ অপার তা’র শাস্তি করিলেন ঈশ্বর আমার
॥ ১৬৬ ॥

प्रभु-निन्दा आमि ये शुनिलुङ् अपार ता’र शास्ति करिलेन ईश्वर आमार

ভাল হৈল, ইথে বড পাইলুঙ্ সন্তোষ অল্প শাস্তি করি’ ক্ষমিলেন বড-দোষ
॥ ১৬৭ ॥

भाल हैल, इथे बड पाइलुङ् सन्तोष अल्प शास्ति करि’ क्षमिलेन बड-दोष

কুম্ভিপাক হয বিষ্ণু-নিন্দন-শ্রবণে তাহা আমি বিস্তর শুনিলুঙ্ পাপ-কাণে
॥ ১৬৮ ॥

कुम्भिपाक हय विष्णु-निन्दन-श्रवणे ताहा आमि विस्तर शुनिलुङ् पाप-काणे

যোগ্য শাস্তি করিলেন ঈশ্বর তাহার হেন পাপ আর যেন নহে পুনর্-বার”
॥ ১৬৯ ॥

योग्य शास्ति करिलेन ईश्वर ताहार हेन पाप आर येन नहे पुनर्-बार”

হেন-মতে হরিদাস বিপ্র-গণ-সঙ্গে নির্ভযে করেন সঙ্কীর্তন মহারঙ্গে
॥ ১৭০ ॥

हेन-मते हरिदास विप्र-गण-सङ्गे निर्भये करेन सङ्कीर्तन महारङ्गे

তাহানে ও দুঃখ দিল যে-সব যবনে সবংশে উচ্ছন্ন তা’রা হৈল কত-দিনে
॥ ১৭১ ॥

ताहाने ओ दुःख दिल ये-सब यवने सवंशे उच्छन्न ता’रा हैल कत-दिने

তবে হরিদাস গঙ্গা-তীরে গোফা করি’ থাকেন বিরলে অহর্-নিশ কৃষ্ণ স্মরি’
॥ ১৭২ ॥

तबे हरिदास गङ्गा-तीरे गोफा करि’ थाकेन विरले अहर्-निश कृष्ण स्मरि’

তিন-লক্ষ নাম দিনে করেন গ্রহণ গোফা হৈল তাঙ্’র যেন বৈকুণ্ঠ-ভবন
॥ ১৭৩ ॥

तिन-लक्ष नाम दिने करेन ग्रहण गोफा हैल ताङ्’र येन वैकुण्ठ-भवन

মহা নাগ বৈসে সেই গোফার ভিতরে তা’র জ্বালা প্রাণি-মাত্রে সহিতে না পারে
॥ ১৭৪ ॥

महा नाग वैसे सेइ गोफार भितरे ता’र ज्वाला प्राणि-मात्रे सहिते ना पारे

হরিদাস-ঠাকুরেরে সম্ভাষা করিতে যতেক আইসে, কেহ না পারে রহিতে
॥ ১৭৫ ॥

हरिदास-ठाकुरेरे सम्भाषा करिते यतेक आइसे, केह ना पारे रहिते

পরম-বিষের জ্বালা সবেই পাযেন হরিদাস পুনঃ ইহা কিছু না জানেন
॥ ১৭৬ ॥

परम-विषेर ज्वाला सबेइ पायेन हरिदास पुनः इहा किछु ना जानेन

বসিযা করেন যুক্তি সর্ব-বিপ্র-গণে “হরিদাস-আশ্রমে এতেক জ্বালা কেনে”
॥ ১৭৭ ॥

वसिया करेन युक्ति सर्व-विप्र-गणे “हरिदास-आश्रमे एतेक ज्वाला केने”

সেই ফুলিযায বৈসে মহা-বৈদ্য-গণ তা’রা আসি’ জানিলেক সর্পের কারণ
॥ ১৭৮ ॥

सेइ फुलियाय वैसे महा-वैद्य-गण ता’रा आसि’ जानिलेक सर्पेर कारण

বৈদ্য বলিলেক,—“এই গোফার তলায এক মহা নাগ আছে, তাহার জ্বালায
॥ ১৭৯ ॥

वैद्य बलिलेक,—“एइ गोफार तलाय एक महा नाग आछे, ताहार ज्वालाय

রহিতে না পারে কেহ,—কহিলুঙ্ নিশ্চয হরিদাস সত্বরে চলুন অন্যাশ্রয
॥ ১৮০ ॥

रहिते ना पारे केह,—कहिलुङ् निश्चय हरिदास सत्वरे चलुन अन्याश्रय

সর্পের সহিত বাস কভু যুক্ত নয চল সবে কহি’ গিযা তাহান আশ্রয”
॥ ১৮১ ॥

सर्पेर सहित वास कभु युक्त नय चल सबे कहि’ गिया ताहान आश्रय”

তবে সবে আসি’ হরিদাস-ঠাকুরেরে কহিল বৃতান্ত সেই গোফা ছাডিবারে
॥ ১৮২ ॥

तबे सबे आसि’ हरिदास-ठाकुरेरे कहिल वृतान्त सेइ गोफा छाडिबारे

“মহা-নাগ বৈসে এই গোফার ভিতরে তাহার জ্বালায কেহ রহিতে না পারে
॥ ১৮৩ ॥

“महा-नाग वैसे एइ गोफार भितरे ताहार ज्वालाय केह रहिते ना पारे

অতএব এ স্থানে রহিতে যোগ্য নয অন্য স্থানে আসি’ তুমি করহ আশ্রয”
॥ ১৮৪ ॥

अतएव ए स्थाने रहिते योग्य नय अन्य स्थाने आसि’ तुमि करह आश्रय”

হরিদাস বলেন,—“অনেক দিন আছি কোন জ্বালা-বিষ এ গোফায নাহি বাসি
॥ ১৮৫ ॥

हरिदास बलेन,—“अनेक दिन आछि कोन ज्वाला-विष ए गोफाय नाहि वासि

এই-মত কৃষ্ণ-কথা-মঙ্গল-কীর্তনে
থাকিতে, অদ্ভুত অতি হৈল সেই-ক্ষণে
॥ ১৮৯ ॥

एइ-मत कृष्ण-कथा-मङ्गल-कीर्तने
थाकिते, अद्भुत अति हैल सेइ-क्षणे

‘হরিদাস ছাডিবেন’ শুনিঞা বচন মহা-নাগ ছাডিলেন স্থান সেই-ক্ষণ
॥ ১৯০ ॥

‘हरिदास छाडिबेन’ शुनिञा वचन महा-नाग छाडिलेन स्थान सेइ-क्षण

গর্ত হৈতে উঠি’ সর্প সন্ধ্যার প্রবেশে সবেই দেখেন,—চলিলেন অন্য-দেশে
॥ ১৯১ ॥

गर्त हैते उठि’ सर्प सन्ध्यार प्रवेशे सबेइ देखेन,—चलिलेन अन्य-देशे

পরম-অদ্ভুত সর্প—মহা-ভযঙ্কর পীত-নীল-শুক্ল বর্ণ—পরম-সুন্দর
॥ ১৯২ ॥

परम-अद्भुत सर्प—महा-भयङ्कर पीत-नील-शुक्ल वर्ण—परम-सुन्दर

মহামণি জ্বলিতেছে মস্তক-উপরে দেখি’ ভযে বিপ্র-গণ ‘কৃষ্ণ কৃষ্ণ’ স্মরে
॥ ১৯৩ ॥

महामणि ज्वलितेछे मस्तक-उपरे देखि’ भये विप्र-गण ‘कृष्ण कृष्ण’ स्मरे

সর্প সে চলিযা গেল, জ্বালা নাহি আর বিপ্র-গণ হৈলেন সন্তোষ অপার
॥ ১৯৪ ॥

सर्प से चलिया गेल, ज्वाला नाहि आर विप्र-गण हैलेन सन्तोष अपार

দেখি’ হরিদাস ঠাকুরের মহা-শক্তি বিপ্র-গণের জন্মিল বিশেষ তাঙ্’রে ভক্তি
॥ ১৯৫ ॥

देखि’ हरिदास ठाकुरेर महा-शक्ति विप्र-गणेर जन्मिल विशेष ताङ्’रे भक्ति

হরিদাস-ঠাকুরের এ কোন্ প্রভাব যাঙ্’র বাক্য-মাত্রে স্থান ছাডিলেক নাগ
॥ ১৯৬ ॥

हरिदास-ठाकुरेर ए कोन् प्रभाव याङ्’र वाक्य-मात्रे स्थान छाडिलेक नाग

যাঙ্র দৃষ্টি-মাত্রে ছাডে অবিদ্যা-বন্ধন কৃষ্ণ না লঙ্ঘন হরিদাসের বচন
॥ ১৯৭ ॥

याङ्र दृष्टि-मात्रे छाडे अविद्या-बन्धन कृष्ण ना लङ्घन हरिदासेर वचन

আর এক, শুন, তা’ন অদ্ভুত আখ্যান নাগরাজ যে কহিলা মহিমা তাহান
॥ ১৯৮ ॥

आर एक, शुन, ता’न अद्भुत आख्यान नागराज ये कहिला महिमा ताहान

এক-দিন বড এক লোকের মন্দিরে সর্প-ক্ষত ডঙ্ক নাচে বিবিধ প্রকারে
॥ ১৯৯ ॥

एक-दिन बड एक लोकेर मन्दिरे सर्प-क्षत डङ्क नाचे विविध प्रकारे

মৃদঙ্গ-মন্দিরা গীত—তা’র মন্ত্র ঘোরে ডঙ্ক বেডি’ সবেই গাযেন উচ্চৈঃ-স্বরে
॥ ২০০ ॥

मृदङ्ग-मन्दिरा गीत—ता’र मन्त्र घोरे डङ्क बेडि’ सबेइ गायेन उच्चैः-स्वरे

দৈব-গতি তথায আইলা হরিদাস ডঙ্ক-নৃত্য দেখেন হৈযা এক-পাশ
॥ ২০১ ॥

दैव-गति तथाय आइला हरिदास डङ्क-नृत्य देखेन हैया एक-पाश

মনুষ্য-শরীরে নাগ-রাজ মন্ত্র-বলে অধিষ্ঠান হৈযা নাচযে কুতূহলে
॥ ২০২ ॥

मनुष्य-शरीरे नाग-राज मन्त्र-बले अधिष्ठान हैया नाचये कुतूहले

কালিয-দহে করিলেন যে নাট্য ঈশ্বরে সেই গীত গাযেন কারুণ্য-উচ্চ-স্বরে
॥ ২০৩ ॥

कालिय-दहे करिलेन ये नाट्य ईश्वरे सेइ गीत गायेन कारुण्य-उच्च-स्वरे

হরিদাসে বেডি’ সবে গাযেন হরিষে যোড-হস্তে রহি’ ডঙ্ক দেখে এক-পাশে
॥ ২০৯ ॥

हरिदासे बेडि’ सबे गायेन हरिषे योड-हस्ते रहि’ डङ्क देखे एक-पाशे

ক্ষণেকে রহিল হরিদাসের আবেশ পুনঃ আসি’ ডঙ্ক নৃত্যে করিলা প্রবেশ
॥ ২১০ ॥

क्षणेके रहिल हरिदासेर आवेश पुनः आसि’ डङ्क नृत्ये करिला प्रवेश

হরিদাস-ঠাকুরের দেখিযা আবেশ সবেই হৈলা অতি আনন্দ-বিশেষ
॥ ২১১ ॥

हरिदास-ठाकुरेर देखिया आवेश सबेइ हैला अति आनन्द-विशेष

যেখানে পডযে তাঙ্’র চরণের ধূলি সবেই লেপেন অঙ্গে হৈ’ কুতূহলী
॥ ২১২ ॥

येखाने पडये ताङ्’र चरणेर धूलि सबेइ लेपेन अङ्गे है’ कुतूहली

তবে ডঙ্ক নিজ-সুখে নাচিলা বিস্তর সবার জন্মিল বড বিস্ময অন্তর
॥ ২১৯ ॥

तबे डङ्क निज-सुखे नाचिला विस्तर सबार जन्मिल बड विस्मय अन्तर

যোড-হস্তে সবে জিজ্ঞাসেন ডঙ্ক-স্থানে “কহ দেখি,—এ-বিপ্রেরে মারিলা বা কেনে?
॥ ২২০ ॥

योड-हस्ते सबे जिज्ञासेन डङ्क-स्थाने “कह देखि,—ए-विप्रेरे मारिला वा केने?

হরিদাস নাচিতে বা যোড-হস্তে কেনে রহিলা,—এ সব কথা কহ ত’ আপনে?”
॥ ২২১ ॥

हरिदास नाचिते वा योड-हस्ते केने रहिला,—ए सब कथा कह त’ आपने?”

তবে সেই ডঙ্ক-মুখে বিষ্ণু-ভক্ত নাগ কহিতে লাগিলা হরিদাসের প্রভাব
॥ ২২২ ॥

तबे सेइ डङ्क-मुखे विष्णु-भक्त नाग कहिते लागिला हरिदासेर प्रभाव

“তোমরা যে জিজ্ঞাসিলা,—এ বড রহস্য যদ্যপি অকথ্য, তবু কহিমু অবশ্য
॥ ২২৩ ॥

“तोमरा ये जिज्ञासिला,—ए बड रहस्य यद्यपि अकथ्य, तबु कहिमु अवश्य

হরিদাস-ঠাকুরের দেখিযা আবেশ তোমরা যে ভক্তি বড করিলা বিশেষ
॥ ২২৪ ॥

हरिदास-ठाकुरेर देखिया आवेश तोमरा ये भक्ति बड करिला विशेष

তাহা দেখি’ ও-ব্রাহ্মণ ঢাঙ্গাতি করিযা পডিলা মাত্সর্য-বুদ্ধ্যে আছাড খাইযা
॥ ২২৫ ॥

ताहा देखि’ ओ-ब्राह्मण ढाङ्गाति करिया पडिला मात्सर्य-बुद्ध्ये आछाड खाइया

আমার নৃত্য-সুখ ভঙ্গ করিবারে মাত্সর্য-বুদ্ধ্যে কোন্ জনে শক্তি ধরে?
॥ ২২৬ ॥

आमार नृत्य-सुख भङ्ग करिबारे मात्सर्य-बुद्ध्ये कोन् जने शक्ति धरे?

হরিদাস-সঙ্গে স্পর্দ্ধা মিথ্যা করি’ করে অতএব শাস্তি বহু করিলুঙ্ উহারে
॥ ২২৭ ॥

हरिदास-सङ्गे स्पर्द्धा मिथ्या करि’ करे अतएव शास्ति बहु करिलुङ् उहारे

“বড লোক করি’ লোক জানুক আমারে” আপনারে প্রকটাই ধর্ম-কর্ম করে
॥ ২২৮ ॥

“बड लोक करि’ लोक जानुक आमारे” आपनारे प्रकटाइ धर्म-कर्म करे

এ-সকল দাম্ভিকের কৃষ্ণে প্রীতি নাই অকৈতব হৈলে সে কৃষ্ণ-ভক্তি পাই
॥ ২২৯ ॥

ए-सकल दाम्भिकेर कृष्णे प्रीति नाइ अकैतव हैले से कृष्ण-भक्ति पाइ

উহান সে যোগ্য পদ ‘হরিদাস’-নাম নিরবধি কৃষ্ণ-চন্দ্র হৃদযে উহান
॥ ২৩২ ॥

उहान से योग्य पद ‘हरिदास’-नाम निरवधि कृष्ण-चन्द्र हृदये उहान

সর্ব-ভূত-বত্সল, সবার উপকারী ঈশ্বরের সঙ্গে প্রতি-জন্মে অবতারী
॥ ২৩৩ ॥

सर्व-भूत-वत्सल, सबार उपकारी ईश्वरेर सङ्गे प्रति-जन्मे अवतारी

উঙ্হি সে নিরপরাধ বিষ্ণু-বৈষ্ণবেতে স্বপ্নে ও উঙ্হান দৃষ্টি না যায বিপথে
॥ ২৩৪ ॥

उङ्हि से निरपराध विष्णु-वैष्णवेते स्वप्ने ओ उङ्हान दृष्टि ना याय विपथे

তিলার্দ্ধ উঙ্হান সঙ্গ যে-জীবের হয সে অবশ্য পায কৃষ্ণ-পাদ-পদ্মাশ্রয
॥ ২৩৫ ॥

तिलार्द्ध उङ्हान सङ्ग ये-जीवेर हय से अवश्य पाय कृष्ण-पाद-पद्माश्रय

ব্রহ্মা-শিবো হরিদাস-হেন ভক্ত-সঙ্গ নিরবধি করিতে চিত্তের বড রঙ্গ
॥ ২৩৬ ॥

ब्रह्मा-शिवो हरिदास-हेन भक्त-सङ्ग निरवधि करिते चित्तेर बड रङ्ग

‘জাতি, কুল, সব-নিরর্থক’ বুঝাইতে জন্মিলেন নীচ-কুলে প্রভুর আজ্ঞাতে
॥ ২৩৭ ॥

‘जाति, कुल, सब-निरर्थक’ बुझाइते जन्मिलेन नीच-कुले प्रभुर आज्ञाते

‘অধম-কুলেতে যদি বিষ্ণু-ভক্ত হয তথাপি সে-ই সে পূজ্য’—সর্ব-শাস্ত্রে কয
॥ ২৩৮ ॥

‘अधम-कुलेते यदि विष्णु-भक्त हय तथापि से-इ से पूज्य’—सर्व-शास्त्रे कय

“উত্তম-কুলেতে জন্মি’ শ্রী-কৃষ্ণে না ভজে কুলে তা’র কি করিবে, নরকেতে মজে”
॥ ২৩৯ ॥

“उत्तम-कुलेते जन्मि’ श्री-कृष्णे ना भजे कुले ता’र कि करिबे, नरकेते मजे”

স্পর্শের কি দায, দেখিলেই হরিদাস ছিণ্ডে’ সর্ব-জীবের অনাদি কর্ম-পাশ
॥ ২৪৩ ॥

स्पर्शेर कि दाय, देखिलेइ हरिदास छिण्डे’ सर्व-जीवेर अनादि कर्म-पाश

হরিদাস আশ্রয করিবে যেই জন তা’নে দেখিলে ও খণ্ডে’ সংসার-বন্ধন
॥ ২৪৪ ॥

हरिदास आश्रय करिबे येइ जन ता’ने देखिले ओ खण्डे’ संसार-बन्धन

সকৃত্ যে বলিবেক হরিদাস-নাম সত্য সত্য সেহ যাইবেক কৃষ্ণ-ধাম”
॥ ২৪৭ ॥

सकृत् ये बलिबेक हरिदास-नाम सत्य सत्य सेह याइबेक कृष्ण-धाम”

এত বলি’ মৌন হৈলেন নাগ-রাজ তুষ্ট হৈলেন শুনি’ সজ্জন-সমাজ
॥ ২৪৮ ॥

एत बलि’ मौन हैलेन नाग-राज तुष्ट हैलेन शुनि’ सज्जन-समाज

হেন হরিদাস ঠাকুরের অনুভাব কহিযা আছেন পূর্বে শ্রী-বৈষ্ণব-নাগ
॥ ২৪৯ ॥

हेन हरिदास ठाकुरेर अनुभाव कहिया आछेन पूर्वे श्री-वैष्णव-नाग

সবার পরম-প্রীতি হরিদাস-প্রতি নাগ-মুখে শুনি’ হরষিত হৈল অতি
॥ ২৫০ ॥

सबार परम-प्रीति हरिदास-प्रति नाग-मुखे शुनि’ हरषित हैल अति

হেন-মতে বৈসেন ঠাকুর-হরিদাস গৌরচন্দ্র না করেন ভক্তির প্রকাশ
॥ ২৫১ ॥

हेन-मते वैसेन ठाकुर-हरिदास गौरचन्द्र ना करेन भक्तिर प्रकाश

সর্ব-দিকে বিষ্ণু-ভক্তি-শূন্য সর্ব-জন উদ্দেষো না জানে কেহ কেমন কীর্তন
॥ ২৫২ ॥

सर्व-दिके विष्णु-भक्ति-शून्य सर्व-जन उद्देषो ना जाने केह केमन कीर्तन

কোথাও নাহিক বিষ্ণু-ভক্তির প্রকাশ বৈষ্ণবেরে সবেই করযে পরিহাস
॥ ২৫৩ ॥

कोथाओ नाहिक विष्णु-भक्तिर प्रकाश वैष्णवेरे सबेइ करये परिहास

আপনা-আপনি সব সাধু-গণ মেলি’ গাযেন শ্রী-কৃষ্ণ-নাম দিযা করতালি
॥ ২৫৪ ॥

आपना-आपनि सब साधु-गण मेलि’ गायेन श्री-कृष्ण-नाम दिया करतालि

তাহাতে ও দুষ্ট-গণ মহা-ক্রোধ করে পাষণ্ডী পাষণ্ডী মেলি’ বল্গিযাই মরে
॥ ২৫৫ ॥

ताहाते ओ दुष्ट-गण महा-क्रोध करे पाषण्डी पाषण्डी मेलि’ बल्गियाइ मरे

“এ বামুনগুলা রাজ্য করিবেক নাশ ইহা সবা’ হৈতে হ’বে দুর্ভিক্ষ প্রকাশ
॥ ২৫৬ ॥

“ए वामुनगुला राज्य करिबेक नाश इहा सबा’ हैते ह’बे दुर्भिक्ष प्रकाश

এ বামনগুলা সব মাগিযা খাইতে ভাবুক-কীর্তন করি’ নানা ছল পাতে
॥ ২৫৭ ॥

ए वामनगुला सब मागिया खाइते भावुक-कीर्तन करि’ नाना छल पाते

গোসাঞির শযন বরিষা চারি-মাস ইহাতে কি যুযায ডাকিতে বড ডাক?
॥ ২৫৮ ॥

गोसाञिर शयन वरिषा चारि-मास इहाते कि युयाय डाकिते बड डाक?

নিদ্রা ভঙ্গ হৈলে ক্রুদ্ধ হৈবে গোসাঞি দুর্ভিক্ষ করিবে দেশে,—ইথে দ্বিধা নাই”
॥ ২৫৯ ॥

निद्रा भङ्ग हैले क्रुद्ध हैबे गोसाञि दुर्भिक्ष करिबे देशे,—इथे द्विधा नाइ”

কেহ বলে,—“যদি ধান্য কিছু মূল্য চডে তবে এ-গুলারে ধরি’ কিলাইমু ঘাডে”
॥ ২৬০ ॥

केह बले,—“यदि धान्य किछु मूल्य चडे तबे ए-गुलारे धरि’ किलाइमु घाडे”

কেহ বলে,—“একাদশী-নিশি-জাগারণে করিবে গোবিন্দ-নাম করি’ উচ্চারণে
॥ ২৬১ ॥

केह बले,—“एकादशी-निशि-जागारणे करिबे गोविन्द-नाम करि’ उच्चारणे

প্রতি-দিন উচ্চারণ করিযা কি কায?” এই-রূপে বলে যত মধ্যস্থ-সমাজ
॥ ২৬২ ॥

प्रति-दिन उच्चारण करिया कि काय?” एइ-रूपे बले यत मध्यस्थ-समाज

দুঃখ পায শুনিযা সকল ভক্ত-গণ তথাপি না ছাডে কেহ হরি-সঙ্কীর্তন
॥ ২৬৩ ॥

दुःख पाय शुनिया सकल भक्त-गण तथापि ना छाडे केह हरि-सङ्कीर्तन

ভক্তি-যোগে লোকের দেখিযা অনাদর হরিদাস ও দুঃখ বড পাযেন অন্তর
॥ ২৬৪ ॥

भक्ति-योगे लोकेर देखिया अनादर हरिदास ओ दुःख बड पायेन अन्तर

তথাপিহ হরিদাস উচ্চৈঃস্বর করি’ বলেন প্রভুর সঙ্কীর্তন মুখ ভরি’
॥ ২৬৫ ॥

तथापिह हरिदास उच्चैःस्वर करि’ बलेन प्रभुर सङ्कीर्तन मुख भरि’

ইহাতে ও অত্যন্ত দুষ্কৃতি পাপি-গণ না পারে শুনিতে উচ্চ-হরি-সঙ্কীর্তন
॥ ২৬৬ ॥

इहाते ओ अत्यन्त दुष्कृति पापि-गण ना पारे शुनिते उच्च-हरि-सङ्कीर्तन

হরিনদী-গ্রামে এক ব্রাহ্মণ দুর্জন হরিদাসে দেখি’ ক্রোধে বলযে বচন
॥ ২৬৭ ॥

हरिनदी-ग्रामे एक ब्राह्मण दुर्जन हरिदासे देखि’ क्रोधे बलये वचन

“অযে হরিদাস! এ কি ব্যভার তোমার ডাকিযা যে নাম লহ, কি হেতু ইহার?
॥ ২৬৮ ॥

“अये हरिदास! ए कि व्यभार तोमार डाकिया ये नाम लह, कि हेतु इहार?

মনে মনে জপিবা,—এই সে ধর্ম হয ডাদিযা লৈতে নাম কোন্ শাস্ত্রে কয?
॥ ২৬৯ ॥

मने मने जपिबा,—एइ से धर्म हय डादिया लैते नाम कोन् शास्त्रे कय?

কা’র শিক্ষা,—হরি-নাম ডাকিযা লৈতে? এই ত’ পণ্ডিত-সভা, বলহ ইহাতে”
॥ ২৭০ ॥

का’र शिक्षा,—हरि-नाम डाकिया लैते? एइ त’ पण्डित-सभा, बलह इहाते”

হরিদাস বলেন,—“ইহার যত তত্ত্ব তোমরা সে জান’ হরি-নামের মহত্ত্ব
॥ ২৭১ ॥

हरिदास बलेन,—“इहार यत तत्त्व तोमरा से जान’ हरि-नामेर महत्त्व

তোমরা-সবার মুখে শুনিঞা সে আমি বলিতেছি, বলিবাঙ যেবা কিছু জানি
॥ ২৭২ ॥

तोमरा-सबार मुखे शुनिञा से आमि बलितेछि, बलिबाङ येबा किछु जानि

উচ্চ করি’ লৈলে শত-গুণ পুণ্য হয দোষ ত’ না কহে শাস্ত্রে, গুণ সে বর্ণন”
॥ ২৭৩ ॥

उच्च करि’ लैले शत-गुण पुण्य हय दोष त’ ना कहे शास्त्रे, गुण से वर्णन”

উচ্চৈঃ শত-গুণং ভবেত্
॥ ২৭৪ ॥

उच्चैः शत-गुणं भवेत्

বিপ্র বলে,—“উচ্চ-নাম করিলে উচ্চার শত-গুণ পুণ্য-ফল হয, কি হেতু ইহার?”
॥ ২৭৫ ॥

विप्र बले,—“उच्च-नाम करिले उच्चार शत-गुण पुण्य-फल हय, कि हेतु इहार?”

হরিদাস বলেন,—“শুনহ, মহাশয! যে তত্ত্ব ইহার, বেদে ভাগবতে কয”
॥ ২৭৬ ॥

हरिदास बलेन,—“शुनह, महाशय! ये तत्त्व इहार, वेदे भागवते कय”

সর্ব-শাস্ত্র স্ফুরে হরিদাসের শ্রী-মুখে লাগিলা করিতে ব্যাখ্যা কৃষ্ণানন্দ সুখে
॥ ২৭৭ ॥

सर्व-शास्त्र स्फुरे हरिदासेर श्री-मुखे लागिला करिते व्याख्या कृष्णानन्द सुखे

“শুন, বিপ্র! সকৃত্ শুনিলে কৃষ্ণ-নাম পশু, পক্ষী, কীট যায শ্রী-বৈকুণ্ঠ-ধাম
॥ ২৭৮ ॥

“शुन, विप्र! सकृत् शुनिले कृष्ण-नाम पशु, पक्षी, कीट याय श्री-वैकुण्ठ-धाम

ওন্চে থে চোwহের্দ্ মেন্ হেঅদেদ্ ব্য্ শ্রী নন্দ চমে তো অম্বিকাবন ওন্ থে বন্ক্ ওf থে রিবের্ সরস্বতী. অfতের্ wওর্স্হিপিন্গ্ থে দেমিগোদ্স্ অন্দ্ ব্রাহ্মণস্ wইথ্ অ বোw, থেয্ তোওক্ রেস্ত্ থেরে. অত্ থত্ তিমে অ fইএর্চে লোওকিন্গ্ গ্রেঅত্ স্নকে বেগন্ তো স্wঅল্লোw নন্দ. হেঅরিন্গ্ নন্দ’স্ চ্র্য্ ওf দিস্ত্রেস্স্, লোর্দ্ কৃষ্ণ, wহো মৈন্তৈন্স্ হিস্ সুর্রেন্দেরেদ্ সোউল্স্ অন্দ্ wহো ইস্ অffএচ্তিওনতে তো হিস্ fঅথের্, তোউছেদ্ থত্ গ্রেঅত্ স্নকে wইথ্ হিস্ লেfত্ fওওত্. থে সের্পেন্ত্ wঅস্ ইম্মেদিঅতেল্য্ fরেএদ্ fরোম্ হিস্ রেপ্তিলিঅন্ বোদ্য্ অন্দ্ অপ্পেঅরেদ্ ইন্ থে এffউল্গেন্ত্ fওর্ম্ ওf অ বিদ্যাধর, অন্দ্ ব্য্ থে ওর্দের্ ওf থে লোর্দ্ হে বেগন্ তো রেলতে থে হিস্তোর্য্ ওf হিস্ সিন্fউল্ অচ্তিবিতিএস্ ইন্ হিস্ প্রেবিওউস্ লিfএ. Wহিলে ওffএরিন্গ্ প্রযের্স্, হে দেস্চ্রিবেদ্ থে গ্লোরিএস্ ওf রেচেইবিন্গ্ থে তোউছ্ ওf থে লোর্দ্’স্ লোতুস্ fএএত্, wহিছ্ অরে ররেল্য্ অত্তৈনেদ্ ব্য্ থে দেমিগোদ্স্, ইন্ থে fওল্লোwইন্গ্ বের্সে fরোম্ শ্রীমদ্ ভাগবতম্ (১০.৩৪.১৭).
যন্-নাম গৃহ্ণন্ন্ অখিলান্ শ্রোতৄন্ আত্মানম্ এব চ সদ্যঃ পুনাতি কিং ভূযস্ তস্য স্পৃষ্টঃ পদা হি তে
॥ ২৭৯ ॥

ओन्चे थे चोwहेर्द् मेन् हेअदेद् ब्य् श्री नन्द चमे तो अम्बिकावन ओन् थे बन्क् ओफ़् थे रिवेर् सरस्वती। अफ़्तेर् wओर्स्हिपिन्ग् थे देमिगोद्स् अन्द् ब्राह्मणस् wइथ् अ वोw, थेय् तोओक् रेस्त् थेरे। अत् थत् तिमे अ फ़िएर्चे लोओकिन्ग् ग्रेअत् स्नके बेगन् तो स्wअल्लोw नन्द। हेअरिन्ग् नन्द’स् च्र्य् ओफ़् दिस्त्रेस्स्, लोर्द् कृष्ण, wहो मैन्तैन्स् हिस् सुर्रेन्देरेद् सोउल्स् अन्द् wहो इस् अफ़्फ़ेच्तिओनते तो हिस् फ़थेर्, तोउछेद् थत् ग्रेअत् स्नके wइथ् हिस् लेफ़्त् फ़ोओत्। थे सेर्पेन्त् wअस् इम्मेदिअतेल्य् फ़्रेएद् फ़्रोम् हिस् रेप्तिलिअन् बोद्य् अन्द् अप्पेअरेद् इन् थे एफ़्फ़ुल्गेन्त् फ़ोर्म् ओफ़् अ विद्याधर, अन्द् ब्य् थे ओर्देर् ओफ़् थे लोर्द् हे बेगन् तो रेलते थे हिस्तोर्य् ओफ़् हिस् सिन्फ़ुल् अच्तिवितिएस् इन् हिस् प्रेविओउस् लिफ़े। wहिले ओफ़्फ़ेरिन्ग् प्रयेर्स्, हे देस्च्रिबेद् थे ग्लोरिएस् ओफ़् रेचेइविन्ग् थे तोउछ् ओफ़् थे लोर्द्’स् लोतुस् फ़ेएत्, wहिछ् अरे ररेल्य् अत्तैनेद् ब्य् थे देमिगोद्स्, इन् थे फ़ोल्लोwइन्ग् वेर्से फ़्रोम् श्रीमद् भागवतम् (१०।३४।१७)।
यन्-नाम गृह्णन्न् अखिलान् श्रोतॄन् आत्मानम् एव च सद्यः पुनाति किं भूयस् तस्य स्पृष्टः पदा हि ते

পশু-পক্ষী-কীট-আদি বলিতে না পারে শুনিলেই হরি-নাম তা’রা সব তরে’
॥ ২৮০ ॥

पशु-पक्षी-कीट-आदि बलिते ना पारे शुनिलेइ हरि-नाम ता’रा सब तरे’

জপিলে শ্রী-কৃষ্ণ-নাম আপনে সে তরে উচ্চ-সঙ্কীর্তনে পর উপকার করে
॥ ২৮১ ॥

जपिले श्री-कृष्ण-नाम आपने से तरे उच्च-सङ्कीर्तने पर उपकार करे

অতএব উচ্চ করি’ কীর্তন করিলে শত-গুণ ফল হয সর্ব-শাস্ত্রে বলে
॥ ২৮২ ॥

अतएव उच्च करि’ कीर्तन करिले शत-गुण फल हय सर्व-शास्त्रे बले

জপতো হরি-নামানি স্থানে শত-গুণাধিকঃ আত্মানং চ পুনাত্য্ উচ্চৈর্ জপন্ শ্রোতৃন্ পুনাতি চ
॥ ২৮৩ ॥

जपतो हरि-नामानि स्थाने शत-गुणाधिकः आत्मानं च पुनात्य् उच्चैर् जपन् श्रोतृन् पुनाति च

জপ-কর্তা হৈতে উচ্চ-সঙ্কীর্তন-কারী শত-গুণ অধিক সে পুরাণেতে ধরি
॥ ২৮৪ ॥

जप-कर्ता हैते उच्च-सङ्कीर्तन-कारी शत-गुण अधिक से पुराणेते धरि

শুন, বিপ্র! মন দিযা ইহার কারণ জপি’ আপনারে সবে করযে পোষণ
॥ ২৮৫ ॥

शुन, विप्र! मन दिया इहार कारण जपि’ आपनारे सबे करये पोषण

উচ্চ করি’ করিলে গোবিন্দ-সঙ্কীর্তন জন্তু-মাত্র শুনিঞাই পাই বিমোচন
॥ ২৮৬ ॥

उच्च करि’ करिले गोविन्द-सङ्कीर्तन जन्तु-मात्र शुनिञाइ पाइ विमोचन

জিহ্বা পাইঞাও নর-বিনা সর্ব-প্রাণী না পারে বলিতে কৃষ্ণ-নাম-হেন ধ্বনি
॥ ২৮৭ ॥

जिह्वा पाइञाओ नर-विना सर्व-प्राणी ना पारे बलिते कृष्ण-नाम-हेन ध्वनि

ব্যর্থ-জন্ম ইহারা নিস্তরে যাহা হৈতে বল দেখি,—কোন্ দোষ সে কর্ম করিতে?
॥ ২৮৮ ॥

व्यर्थ-जन्म इहारा निस्तरे याहा हैते बल देखि,—कोन् दोष से कर्म करिते?

কেহ আপনারে মাত্র করযে পোষণ কেহ বা পোষণ করে সহস্রেক জন
॥ ২৮৯ ॥

केह आपनारे मात्र करये पोषण केह वा पोषण करे सहस्रेक जन

দুইতে কে বড, ভাবি’ বুঝহ আপনে এই অভিপ্রায গুণ’ উচ্চ-সঙ্কীর্তনে”
॥ ২৯০ ॥

दुइते के बड, भावि’ बुझह आपने एइ अभिप्राय गुण’ उच्च-सङ्कीर्तने”

সেই বিপ্র শুনি’ হরিদাসের কথন বলিতে লাগিল ক্রোধে মহা-দুর্বচন
॥ ২৯১ ॥

सेइ विप्र शुनि’ हरिदासेर कथन बलिते लागिल क्रोधे महा-दुर्वचन

“দরশন-কর্তা এবে হৈল হরিদাস! কালে-কালে বেদ-পথ হয দেখি নাশ
॥ ২৯২ ॥

“दरशन-कर्ता एबे हैल हरिदास! काले-काले वेद-पथ हय देखि नाश

যুগ-শেষে শূদ্র বেদ করিবে বাখানে এখনৈ তাহা দেখি, শেষে আর কেনে?
॥ ২৯৩ ॥

युग-शेषे शूद्र वेद करिबे वाखाने एखनै ताहा देखि, शेषे आर केने?

এই-রূপে আপনারে প্রকট করিযা ঘরে-ঘরে ভাল ভোগ খাইস্ বুলিযা
॥ ২৯৪ ॥

एइ-रूपे आपनारे प्रकट करिया घरे-घरे भाल भोग खाइस् बुलिया

যে ব্যাখ্যা করিলে তুই, এ যদি না লাগে তবে তোর নাক কাণ কাটি’ তোর আগে”
॥ ২৯৫ ॥

ये व्याख्या करिले तुइ, ए यदि ना लागे तबे तोर नाक काण काटि’ तोर आगे”

শুনি’ বিপ্রাধমের বচন হরিদাস ‘হরি’ বলি’ ঈষত্ হৈল কিছু হাস
॥ ২৯৬ ॥

शुनि’ विप्राधमेर वचन हरिदास ‘हरि’ बलि’ ईषत् हैल किछु हास

প্রত্যুত্তর আর কিছু তারে না করিযা চলিলেন উচ্চ করি’ কীর্তন গাইযা
॥ ২৯৭ ॥

प्रत्युत्तर आर किछु तारे ना करिया चलिलेन उच्च करि’ कीर्तन गाइया

যেবা পাপী সভাসদ্, সেহ পাপ-মতি উচিত উত্তর কিছু না করিল ইথি
॥ ২৯৮ ॥

येबा पापी सभासद्, सेह पाप-मति उचित उत्तर किछु ना करिल इथि

এ সকল রাক্ষস, ব্রাহ্মণ নাম মাত্র এই-সব লোক যম-যাতনার পাত্র
॥ ২৯৯ ॥

ए सकल राक्षस, ब्राह्मण नाम मात्र एइ-सब लोक यम-यातनार पात्र

কলি-যুগে রাক্ষস-সকল বিপ্র-ঘরে জন্মিবেক সুজনের হিংসা করিবারে
॥ ৩০০ ॥

कलि-युगे राक्षस-सकल विप्र-घरे जन्मिबेक सुजनेर हिंसा करिबारे

রাক্ষসাঃ কলিম্ আশ্রিত্য জাযন্তে ব্রহ্ম-যোনিষু উত্পন্না ব্রাহ্মণ-কুলে বাধন্তে শ্রোত্রিযান্ কৃশান্
॥ ৩০১ ॥

राक्षसाः कलिम् आश्रित्य जायन्ते ब्रह्म-योनिषु उत्पन्ना ब्राह्मण-कुले बाधन्ते श्रोत्रियान् कृशान्

এ সব বিপ্রের স্পর্শ, কথা, নমস্কার ধর্ম-শাস্ত্রে সর্বথা নিষেধ করিবার
॥ ৩০২ ॥

ए सब विप्रेर स्पर्श, कथा, नमस्कार धर्म-शास्त्रे सर्वथा निषेध करिबार

কিম্ অত্র বহুনোক্তেন ব্রাহ্মণা যে হ্য্ অবৈষ্ণবাঃ তেষাং সম্ভাষণং স্পর্শং প্রমাদেনাপি বর্জ্জযেত্
॥ ৩০৩ ॥

किम् अत्र बहुनोक्तेन ब्राह्मणा ये ह्य् अवैष्णवाः तेषां सम्भाषणं स्पर्शं प्रमादेनापि वर्ज्जयेत्

শ্বপাকম্ ইব নেক্ষেত লোকে বিপ্রম্ অবৈস্ণবম্ বৈষ্ণবো বর্ণ বাহ্যো ‘পি পুনাতি ভুবন-ত্রযম্
॥ ৩০৪ ॥

श्वपाकम् इव नेक्षेत लोके विप्रम् अवैस्णवम् वैष्णवो वर्ण बाह्यो ‘पि पुनाति भुवन-त्रयम्

ব্রাহ্মণ হৈযা যদি অবৈষ্ণব হয তবে তা’র আলাপেহ পুণ্য যায ক্ষয
॥ ৩০৫ ॥

ब्राह्मण हैया यदि अवैष्णव हय तबे ता’र आलापेह पुण्य याय क्षय

সে বিপ্রাধমের কত-দিবস থাকিযা বসন্তে নাসিকা তা’র পডিল খসিযা
॥ ৩০৬ ॥

से विप्राधमेर कत-दिवस थाकिया वसन्ते नासिका ता’र पडिल खसिया

হরিদাস-ঠাকুরেরে বলিলেক যেন কৃষ্ণ ও তাহার শাস্তি করিলেন তেন
॥ ৩০৭ ॥

हरिदास-ठाकुरेरे बलिलेक येन कृष्ण ओ ताहार शास्ति करिलेन तेन

বিষযেতে মগ্ন জগত্ দেখি’ হরিদাস দুঃখে ‘কৃষ্ণ কৃষ্ণ’ বলি’ ছাডেন নিঃশ্বাস
॥ ৩০৮ ॥

विषयेते मग्न जगत् देखि’ हरिदास दुःखे ‘कृष्ण कृष्ण’ बलि’ छाडेन निःश्वास

কত-দিনে ‘বৈষ্ণব’ দেখিতে ইচ্ছা করি’
আইলেন হরিদাস নবদ্বীপ-পুরী
॥ ৩০৯ ॥

कत-दिने ‘वैष्णव’ देखिते इच्छा करि’
आइलेन हरिदास नवद्वीप-पुरी

হরিদাসে দেখিযা সকল ভক্ত-গণ হৈলেন অতিশয পরানন্দ-মন
॥ ৩১০ ॥

हरिदासे देखिया सकल भक्त-गण हैलेन अतिशय परानन्द-मन

আচার্য-গোসাঞি হরিদাসেরে পাইযা রাখিলেন প্রাণ হৈতে অধিক করিযা
॥ ৩১১ ॥

आचार्य-गोसाञि हरिदासेरे पाइया राखिलेन प्राण हैते अधिक करिया

সর্ব-বৈষ্ণবের প্রীতি হরিদাস-প্রতি হরিদাস্ ও করেন সবারে ভক্তি অতি
॥ ৩১২ ॥

सर्व-वैष्णवेर प्रीति हरिदास-प्रति हरिदास् ओ करेन सबारे भक्ति अति

পাষণ্ডী-সকলে যত দেয বাক্য-জ্বালা অন্যো’ন্যে সবে তাহা কহিতে লাগিলা
॥ ৩১৩ ॥

पाषण्डी-सकले यत देय वाक्य-ज्वाला अन्यो’न्ये सबे ताहा कहिते लागिला

গীতা-ভাগবত লৈ’ সর্ব-ভক্ত-গণ অন্যো’ন্যে বিচারে থাকেন সর্ব-ক্ষণ
॥ ৩১৪ ॥

गीता-भागवत लै’ सर्व-भक्त-गण अन्यो’न्ये विचारे थाकेन सर्व-क्षण

যে-জনে পডযে শুনযে এ-সব আখ্যান তাহারে মিলিবে গৌরচন্দ্র ভগবান্
॥ ৩১৫ ॥

ये-जने पडये शुनये ए-सब आख्यान ताहारे मिलिबे गौरचन्द्र भगवान्

শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য নিত্যানন্দ-চান্দ জান বৃন্দাবন দাস তছু পদ-যুগে গান
॥ ৩১৬ ॥

श्री कृष्ण-चैतन्य नित्यानन्द-चान्द जान वृन्दावन दास तछु पद-युगे गान