Vṛndāvana Dāsa Ṭhākura turns to glorifying Nityānanda's own greatness in detail, describing his extraordinary spiritual qualities and his significance as Balarāma's incarnation, independent of his role alongside Caitanya.

নিত্যানন্দ-সম্মুখে রহিলা বিশ্বম্ভর চিনিলেন নিত্যানন্দ আপন ঈশ্বর
॥ ১ ॥

नित्यानन्द-सम्मुखे रहिला विश्वम्भर चिनिलेन नित्यानन्द आपन ईश्वर

হরিষে স্তম্ভিত হৈলা নিত্যানন্দ-রায এক-দৃষ্টি হৈ’ বিশ্বম্ভর-রূপ চায
॥ ২ ॥

हरिषे स्तम्भित हैला नित्यानन्द-राय एक-दृष्टि है’ विश्वम्भर-रूप चाय

রসনায লিহে যেন, দরশনে পান ভুজে যেন আলিঙ্গন, নাসিকাযে ঘ্রাণ
॥ ৩ ॥

रसनाय लिहे येन, दरशने पान भुजे येन आलिङ्गन, नासिकाये घ्राण

এই-মত নিত্যানন্দ হৈযা স্তম্ভিত না বলে, না করে কিছু, সবেই বিস্মিত
॥ ৪ ॥

एइ-मत नित्यानन्द हैया स्तम्भित ना बले, ना करे किछु, सबेइ विस्मित

বুঝিলেন সর্ব-প্রাণনাথ গৌর-রায নিত্যানন্দ জানাইতে সৃজিলা উপায
॥ ৫ ॥

बुझिलेन सर्व-प्राणनाथ गौर-राय नित्यानन्द जानाइते सृजिला उपाय

ইঙ্গিতে শ্রীবাস-প্রতি বলিল ঠাকুরে ভাগবতের এক শ্লোক পাঠ করিবারে
॥ ৬ ॥

इङ्गिते श्रीवास-प्रति बलिल ठाकुरे भागवतेर एक श्लोक पाठ करिबारे

প্রভুর ইঙ্গিত বুঝি’ শ্রীবাস পণ্ডিত কৃষ্ণ-ধ্যান এক শ্লোক পডিল ত্বরিত
॥ ৭ ॥

प्रभुर इङ्गित बुझि’ श्रीवास पण्डित कृष्ण-ध्यान एक श्लोक पडिल त्वरित

বর্হাপীডং নট-বর-বপুঃ কর্ণযোঃ কর্ণিকারং বিভ্রদ্ বাসঃ কনক-কপিশং বৈজযন্তীং চ মালাম্ রন্ধ্রান্ বেণোর্ অধর-সুধযাপূরযন্ গোপ-বৃন্দৈর্ বৃন্দারণ্যং স্ব-পদ-রমণং প্রাবিশদ্ গীত-কীর্তিঃ
॥ ৮ ॥

बर्हापीडं नट-वर-वपुः कर्णयोः कर्णिकारं बिभ्रद् वासः कनक-कपिशं वैजयन्तीं च मालाम् रन्ध्रान् वेणोर् अधर-सुधयापूरयन् गोप-वृन्दैर् वृन्दारण्यं स्व-पद-रमणं प्राविशद् गीत-कीर्तिः

শুনি’ মাত্র নিত্যানন্দ শ্লোক-উচ্চারণ পডিলা মূর্ছিত হঞানাহিক চেতন
॥ ৯ ॥

शुनि’ मात्र नित्यानन्द श्लोक-उच्चारण पडिला मूर्छित हञानाहिक चेतन

আনন্দে মূর্ছিত হৈলা নিত্যানন্দ-রায “পড, পড” শ্রীবাসেরে গৌরাঙ্গ শিখায
॥ ১০ ॥

आनन्दे मूर्छित हैला नित्यानन्द-राय “पड, पड” श्रीवासेरे गौराङ्ग शिखाय

শ্লোক শুনি’ কত-ক্ষণে হৈলা চেতন তবে প্রভু লাগিলেন করিতে ক্রন্দন
॥ ১১ ॥

श्लोक शुनि’ कत-क्षणे हैला चेतन तबे प्रभु लागिलेन करिते क्रन्दन

পুনঃ পুনঃশ্লোক শুনি’ বাডযে উন্মাদ ব্রহ্মাণ্ড ভেদযে হেন শুনি’ সিংহ-নাদ
॥ ১২ ॥

पुनः पुनःश्लोक शुनि’ बाडये उन्माद ब्रह्माण्ड भेदये हेन शुनि’ सिंह-नाद

অলক্ষিতে অন্তরীক্ষে পডযে আছাড সবে মনে ভাবে, কিবা চূর্ণ হৈল হাড
॥ ১৩ ॥

अलक्षिते अन्तरीक्षे पडये आछाड सबे मने भावे, किबा चूर्ण हैल हाड

অন্যের কি দায, বৈষ্ণবের লাগে ভয “রক্ষ কৃষ্ণ, রক্ষ কৃষ্ণ” সবে সঙরয
॥ ১৪ ॥

अन्येर कि दाय, वैष्णवेर लागे भय “रक्ष कृष्ण, रक्ष कृष्ण” सबे सङरय

গডাগডি যায প্রভু পৃথিবীর তলে কলেবর পূর্ণ হৈল নযনের জলে
॥ ১৫ ॥

गडागडि याय प्रभु पृथिवीर तले कलेवर पूर्ण हैल नयनेर जले

বিশ্বম্ভর-মুখ চাহি’ ছাডে ঘন-শ্বাস অন্তরে আনন্দ, ক্ষণে ক্ষণে মহা-হাস
॥ ১৬ ॥

विश्वम्भर-मुख चाहि’ छाडे घन-श्वास अन्तरे आनन्द, क्षणे क्षणे महा-हास

ক্ষণে নৃত্য, ক্ষণে নত, ক্ষণে বাহুতাল ক্ষণে যোড-যোড-লম্ফ দেই দেখি ভাল
॥ ১৭ ॥

क्षणे नृत्य, क्षणे नत, क्षणे बाहुताल क्षणे योड-योड-लम्फ देइ देखि भाल

দেখিযা অদ্ভুত কৃষ্ণ-উন্মাদ-আনন্দ সকল বৈষ্ণব-সঙ্গে কান্দে গৌরচন্দ্র
॥ ১৮ ॥

देखिया अद्भुत कृष्ण-उन्माद-आनन्द सकल वैष्णव-सङ्गे कान्दे गौरचन्द्र

পুনঃ পুনঃ বাদে সুখ অতি অনিবার ধরেন সবাই—কেহ নারে ধরিবার
॥ ১৯ ॥

पुनः पुनः बादे सुख अति अनिवार धरेन सबाइ—केह नारे धरिबार

ধরিতে নারিলা যদি বৈষ্ণব-সকলে বিশ্বম্ভর লৈলেন আপনার কোলে
॥ ২০ ॥

धरिते नारिला यदि वैष्णव-सकले विश्वम्भर लैलेन आपनार कोले

বিশ্বম্ভর-কোলে মাত্র গেলা নিত্যানন্দ সমর্পিযা প্রাণ তানে হৈলা নিষ্পন্দ
॥ ২১ ॥

विश्वम्भर-कोले मात्र गेला नित्यानन्द समर्पिया प्राण ताने हैला निष्पन्द

যার প্রাণ, তানে নিত্যানন্দ সমর্পিযা আছেন প্রভুর কোলে অচেষ্ট হৈযা
॥ ২২ ॥

यार प्राण, ताने नित्यानन्द समर्पिया आछेन प्रभुर कोले अचेष्ट हैया

কি আনন্দ-বিরহ হৈল দুই জনে
পূর্বে যেন শুনিযাছি শ্রী-রাম-লক্ষ্মণে
॥ ২৫ ॥

कि आनन्द-विरह हैल दुइ जने
पूर्वे येन शुनियाछि श्री-राम-लक्ष्मणे

গৌরচন্দ্র নিত্যানন্দে স্নেহের যে সীমাশ্রী-রাম-লক্ষ্মণ বহি নাহিক উপমা
॥ ২৬ ॥

गौरचन्द्र नित्यानन्दे स्नेहेर ये सीमाश्री-राम-लक्ष्मण वहि नाहिक उपमा

বাহ্য পাইলেন নিত্যানন্দ কত-ক্ষণে হরি-ধ্বনি জয-ধ্বনি করে সর্ব-গণে
॥ ২৭ ॥

बाह्य पाइलेन नित्यानन्द कत-क्षणे हरि-ध्वनि जय-ध्वनि करे सर्व-गणे

নিত্যানন্দ কোলে করি’ আছে বিশ্বম্ভর বিপরীত দেখি’ মনে হাসে গদাধর
॥ ২৮ ॥

नित्यानन्द कोले करि’ आछे विश्वम्भर विपरीत देखि’ मने हासे गदाधर

“যে অনন্ত নিরবধি ধরে বিশ্বম্ভর আজি তার গর্ব চূর্ণ—কোলের ভিতর”
॥ ২৯ ॥

“ये अनन्त निरवधि धरे विश्वम्भर आजि तार गर्व चूर्ण—कोलेर भितर”

নিত্যানন্দ-প্রভাবের জ্ঞাতাগদাধর নিত্যানন্দ—জ্ঞাতা গদাধরের অন্তর
॥ ৩০ ॥

नित्यानन्द-प्रभावेर ज्ञातागदाधर नित्यानन्द—ज्ञाता गदाधरेर अन्तर

নিত্যানন্দ দেখিযা সকল ভক্ত-গণ নিত্যানন্দ-ময হৈল সবাকার মন
॥ ৩১ ॥

नित्यानन्द देखिया सकल भक्त-गण नित्यानन्द-मय हैल सबाकार मन

নিত্যানন্দ গৌরচন্দ্র দোঙ্হে দোঙ্হা দেখি’ কেহ কিছু নাহি বলে, ঝরে মাত্র আঙ্খি
॥ ৩২ ॥

नित्यानन्द गौरचन्द्र दोङ्हे दोङ्हा देखि’ केह किछु नाहि बले, झरे मात्र आङ्खि

দোঙ্হে দোঙ্হা দেখি’ বড হরিষ হৈলাদোঙ্হার নযন-জলে পৃথিবী ভাসিলা
॥ ৩৩ ॥

दोङ्हे दोङ्हा देखि’ बड हरिष हैलादोङ्हार नयन-जले पृथिवी भासिला

বিশ্বম্ভর বলে,—“শুভ দিবস আমার দেখিলাঙ ভক্তি-যোগ—চারি-বেদ-সার
॥ ৩৪ ॥

विश्वम्भर बले,—“शुभ दिवस आमार देखिलाङ भक्ति-योग—चारि-वेद-सार

এ-কম্প, এ অশ্রু, এ গর্জন হুহুঙ্কার এহ কি ঈশ্বর-শক্তি বৈ হয আর
॥ ৩৫ ॥

ए-कम्प, ए अश्रु, ए गर्जन हुहुङ्कार एह कि ईश्वर-शक्ति बै हय आर

সকৃত্ এ ভক্তি-যোগ নযনে দেখিলে তাহারে ও কৃষ্ণ না ছাডেন কোন-কালে
॥ ৩৬ ॥

सकृत् ए भक्ति-योग नयने देखिले ताहारे ओ कृष्ण ना छाडेन कोन-काले

নিত্যানন্দ-চৈতন্যের অনেক আলাপ সব কথাঠারেঠোরে, নাহিক প্রকাশ
॥ ৪৪ ॥

नित्यानन्द-चैतन्येर अनेक आलाप सब कथाठारेठोरे, नाहिक प्रकाश

প্রভু বলে,—“জিজ্ঞাসা করিতে করি ভয কোন্ দিক হৈতে শুভ করিলে বিজয?”
॥ ৪৫ ॥

प्रभु बले,—“जिज्ञासा करिते करि भय कोन् दिक हैते शुभ करिले विजय?”

শিশু-মতি নিত্যানন্দ—পরম-বিহ্বল বালকের প্রায যেন বচন চঞ্চল
॥ ৪৬ ॥

शिशु-मति नित्यानन्द—परम-विह्वल बालकेर प्राय येन वचन चञ्चल

‘এই প্রভু অবতীর্ণ’ জানিলেন মর্ম কর-যোড করি’ বলে হৈ’ বড নম্র
॥ ৪৭ ॥

‘एइ प्रभु अवतीर्ण’ जानिलेन मर्म कर-योड करि’ बले है’ बड नम्र

প্রভু করে স্তুতি, শুনি’ লজ্জিত হৈযাব্যপদেশে সর্ব কথা কহেন ভাঙ্গিযা
॥ ৪৮ ॥

प्रभु करे स्तुति, शुनि’ लज्जित हैयाव्यपदेशे सर्व कथा कहेन भाङ्गिया

তারা বলে, ‘কৃষ্ণ গিযাছেন গৌড-দেশে গযা করি’ গিযাছেন কতেক দিবসে’
॥ ৫২ ॥

तारा बले, ‘कृष्ण गियाछेन गौड-देशे गया करि’ गियाछेन कतेक दिवसे’

হাসিযা মুরারি বলে,—“তোমরা তোমরাউহা ত’না বুঝি কিছু আমরা-সবারা”
॥ ৫৭ ॥

हासिया मुरारि बले,—“तोमरा तोमराउहा त’ना बुझि किछु आमरा-सबारा”

শ্রীবাস বলেন,—“উহা আমরা কি বুঝি? মাধব-শঙ্কর যেন দোঙ্হে দোঙ্হা পূজি”
॥ ৫৮ ॥

श्रीवास बलेन,—“उहा आमरा कि बुझि? माधव-शङ्कर येन दोङ्हे दोङ्हा पूजि”

গদাধর বলে,—“ভাল বলিলা পণ্ডিত সেই বুঝি, যেন রাম-লক্ষ্মণ-চরিত”
॥ ৫৯ ॥

गदाधर बले,—“भाल बलिला पण्डित सेइ बुझि, येन राम-लक्ष्मण-चरित”

কেহ বলে,—“দুই-জন যেন দুই কাম” কেহ বলে,—“দুই-জন যেন কৃষ্ণ-রাম”
॥ ৬০ ॥

केह बले,—“दुइ-जन येन दुइ काम” केह बले,—“दुइ-जन येन कृष्ण-राम”

কেহ বলে,—“আমি কিছু বিশেষ না জানি কৃষ্ণ-কোলে যেন ‘শেষ’ আইলা আপনি”
॥ ৬১ ॥

केह बले,—“आमि किछु विशेष ना जानि कृष्ण-कोले येन ‘शेष’ आइला आपनि”

কেহ বলে,—“দুই সখা যেন কৃষ্ণার্জুন সেই-মত দেখিলাম স্নেহ-পরিপূর্ণ”
॥ ৬২ ॥

केह बले,—“दुइ सखा येन कृष्णार्जुन सेइ-मत देखिलाम स्नेह-परिपूर्ण”

কেহ বলে,—“দুই-জনে বড পরিচয কিছুই না বুঝি, সব ঠারেঠোরে কয”
॥ ৬৩ ॥

केह बले,—“दुइ-जने बड परिचय किछुइ ना बुझि, सब ठारेठोरे कय”

এই-মত হরিষে সকল-ভক্ত-গণ নিত্যানন্দ-দরশনে করেন কথন
॥ ৬৪ ॥

एइ-मत हरिषे सकल-भक्त-गण नित्यानन्द-दरशने करेन कथन

নিত্যানন্দ গৌরচন্দ্র দোঙ্হে দরশন ইহার শ্রবণে হয বন্ধ-বিমোচন
॥ ৬৫ ॥

नित्यानन्द गौरचन्द्र दोङ्हे दरशन इहार श्रवणे हय बन्ध-विमोचन

সঙ্গী, সখা, ভাই, ছত্র, শযন, বাহন নিত্যানন্দ বহি অন্য নহে কোন জন
॥ ৬৬ ॥

सङ्गी, सखा, भाइ, छत्र, शयन, वाहन नित्यानन्द बहि अन्य नहे कोन जन

নানা-রূপে সেবে প্রভু আপন-ইচ্ছায যারে দেন অধিকার, সেই জন পায
॥ ৬৭ ॥

नाना-रूपे सेवे प्रभु आपन-इच्छाय यारे देन अधिकार, सेइ जन पाय

আদি-দেব মহাযোগীঈশ্বর বৈষ্ণব মহিমার অন্ত ইহা না জানযে সব
॥ ৬৮ ॥

आदि-देव महायोगीईश्वर वैष्णव महिमार अन्त इहा ना जानये सब

না জানিযা নিন্দে’ তাঙ্র চরিত্র অগাধ পাইযা ও বিষ্ণু-ভক্তি হয তার বাধ
॥ ৬৯ ॥

ना जानिया निन्दे’ ताङ्र चरित्र अगाध पाइया ओ विष्णु-भक्ति हय तार वाध

চৈতন্যের প্রিয দেহ—নিত্যানন্দ রাম হৌ মোর প্রাণ-নাথ—এই মনস্কাম
॥ ৭০ ॥

चैतन्येर प्रिय देह—नित्यानन्द राम हौ मोर प्राण-नाथ—एइ मनस्काम

তাঙ্হার প্রসাদে হৈল চৈতন্যেতে মতি তাঙ্হার আজ্ঞায লিখি চৈতন্যের স্তুতি
॥ ৭১ ॥

ताङ्हार प्रसादे हैल चैतन्येते मति ताङ्हार आज्ञाय लिखि चैतन्येर स्तुति

‘রঘুনাথ,’ ‘যদুনাথ’—যেন নাম ভেদ এই-মত ভেদ—`নিত্যানন্দ’, ‘বলদেব’
॥ ৭২ ॥

‘रघुनाथ,’ ‘यदुनाथ’—येन नाम भेद एइ-मत भेद—`नित्यानन्द’, ‘बलदेव’

সংসারের পার হঞা ভক্তির সাগরে যে ডুবিবে সে ভজুক নিতাই-চাঙ্দেরে
॥ ৭৩ ॥

संसारेर पार हञा भक्तिर सागरे ये डुबिबे से भजुक निताइ-चाङ्देरे

যে বা গায এই কথা হৈযা তত্পর সগোষ্ঠীরে তারে বর-দাতা বিশ্বম্ভর
॥ ৭৪ ॥

ये वा गाय एइ कथा हैया तत्पर सगोष्ठीरे तारे वर-दाता विश्वम्भर

জগতে দুর্লভ বড বিশ্বম্ভর-নাম সেই প্রভু চৈতন্য—সবার ধন-প্রাণ
॥ ৭৫ ॥

जगते दुर्लभ बड विश्वम्भर-नाम सेइ प्रभु चैतन्य—सबार धन-प्राण

শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য নিত্যানন্দ-চান্দ জান বৃন্দাবন-দাস তছু পদ-যুগে গান
॥ ৭৬ ॥

श्री कृष्ण-चैतन्य नित्यानन्द-चान्द जान वृन्दावन-दास तछु पद-युगे गान