A major chapter: Mahāprabhu delivers the renowned logician Sarvabhauma Bhaṭṭācārya from his attachment to impersonalist philosophy, revealing his six-armed form to him in the process, before continuing his journey back toward Bengal.

জয জয শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য-গুণ-ধাম জয জয নিত্যানন্দ-স্বরূপের প্রাণ
॥ ১ ॥

जय जय श्री-कृष्ण-चैतन्य-गुण-धाम जय जय नित्यानन्द-स्वरूपेर प्राण

জয জয বৈকুণ্ঠ-নাযক কৃপা-সিন্ধু জয জয ন্যাসি-চূডামণি দীন-বন্ধু
॥ ২ ॥

जय जय वैकुण्ठ-नायक कृपा-सिन्धु जय जय न्यासि-चूडामणि दीन-बन्धु

শেষ-খণ্ড কথা ভাই শুন এক চিতে শ্রী-গৌরাঙ্গ-চন্দ্র বিহরিল যেন মতে
॥ ৩ ॥

शेष-खण्ड कथा भाइ शुन एक चिते श्री-गौराङ्ग-चन्द्र विहरिल येन मते

অমৃতের অমৃত শ্রী-গৌরাঙ্গের কথা ব্রহ্মা, শিব যে অমৃত বাঞ্ছেন সর্বথা
॥ ৪ ॥

अमृतेर अमृत श्री-गौराङ्गेर कथा ब्रह्मा, शिव ये अमृत वाञ्छेन सर्वथा

অতএব শ্রী-চৈতন্য-কথার শ্রবণে সবার সন্তোষ হয, দুষ্ট-গণ বিনে
॥ ৫ ॥

अतएव श्री-चैतन्य-कथार श्रवणे सबार सन्तोष हय, दुष्ट-गण विने

শুন শেষ-খণ্ড কথা চৈতন্য-রহস্য ইহার শ্রবণে কৃষ্ণ পাইবা অবশ্য
॥ ৬ ॥

शुन शेष-खण्ड कथा चैतन्य-रहस्य इहार श्रवणे कृष्ण पाइबा अवश्य

হেন-মতে শ্রী-গৌরসুন্দর নীলাচলে আত্ম-সঙ্গোপন করি’ আছে কুতূহলে
॥ ৭ ॥

हेन-मते श्री-गौरसुन्दर नीलाचले आत्म-सङ्गोपन करि’ आछे कुतूहले

যদি তিঙ্হো ব্যক্ত না করেন আপনারে তবে কার শক্তি আছে তাঙ্রে জানিবারে
॥ ৮ ॥

यदि तिङ्हो व्यक्त ना करेन आपनारे तबे कार शक्ति आछे ताङ्रे जानिबारे

দৈবে এক-দিন সার্বভৌমের সহিতে বসিলেন প্রভু তানে লৈযা নিভৃতে
॥ ৯ ॥

दैवे एक-दिन सार्वभौमेर सहिते वसिलेन प्रभु ताने लैया निभृते

প্রভু বলে,—“শুন সার্বভৌম মহাশয! তোমারে কহি যে আমি আপন-হৃদয
॥ ১০ ॥

प्रभु बले,—“शुन सार्वभौम महाशय! तोमारे कहि ये आमि आपन-हृदय

জগন্নাথ দেখিতে যে আইলাম আমি উদ্দেশ্য আমার মূল-এথা আছ তুমি
॥ ১১ ॥

जगन्नाथ देखिते ये आइलाम आमि उद्देश्य आमार मूल-एथा आछ तुमि

জগন্নাথ আমারে কি কহিবেন কথা? তুমি সে আমার বন্ধ ছিণ্ডিবে সর্বথা
॥ ১২ ॥

जगन्नाथ आमारे कि कहिबेन कथा? तुमि से आमार बन्ध छिण्डिबे सर्वथा

তোমাতে সে বৈসে শ্রী-কৃষ্ণের পূর্ণ শক্তি তুমি সে দিবারে পার’ কৃষ্ণ-প্রেম-ভক্তি
॥ ১৩ ॥

तोमाते से वैसे श्री-कृष्णेर पूर्ण शक्ति तुमि से दिबारे पार’ कृष्ण-प्रेम-भक्ति

এতেকে তোমার আমি লৈনু আশ্রয তাহা কর’ যে-রূপে আমার ভাল হয
॥ ১৪ ॥

एतेके तोमार आमि लैनु आश्रय ताहा कर’ ये-रूपे आमार भाल हय

কি বিধি করিব মুঞি, থাকিব কি-রূপে? যে-মতে না পডোঙ্ মুঞি এ সংসার-কূপে
॥ ১৫ ॥

कि विधि करिब मुञि, थाकिब कि-रूपे? ये-मते ना पडोङ् मुञि ए संसार-कूपे

সব উপদেশ মোরে কহ অমাযায
`আমি সে তোমার হৈ জান সর্বথায’”
॥ ১৬ ॥

सब उपदेश मोरे कह अमायाय
`आमि से तोमार है जान सर्वथाय’”

এই মতে অনেক-প্রকারে মাযা করি’ সার্বভৌম-প্রতি কহিলেন গৌরহরি
॥ ১৭ ॥

एइ मते अनेक-प्रकारे माया करि’ सार्वभौम-प्रति कहिलेन गौरहरि

না জানিযা সার্বভৌম ঈশ্বরের মর্ম কহিতে লাগিলা যে জীবের যত ধর্ম
॥ ১৮ ॥

ना जानिया सार्वभौम ईश्वरेर मर्म कहिते लागिला ये जीवेर यत धर्म

সার্বভৌম বলেন,—“কহিলা যত তুমি সকল তোমার ভাল বাসিলাম আমি
॥ ১৯ ॥

सार्वभौम बलेन,—“कहिला यत तुमि सकल तोमार भाल वासिलाम आमि

যে তোমার হৈযাছে ভক্তির উদয অত্যন্ত অপূর্ব সে কহিলে কভু নয
॥ ২০ ॥

ये तोमार हैयाछे भक्तिर उदय अत्यन्त अपूर्व से कहिले कभु नय

কৃষ্ণ-কৃপা হৈযাছে তোমার উপরে সবে এক করিযাছ নহে ব্যবহারে
॥ ২১ ॥

कृष्ण-कृपा हैयाछे तोमार उपरे सबे एक करियाछ नहे व्यवहारे

পরম সুবুদ্ধি তুমি হৈযা আপনে তবে তুমি সন্ন্যাস করিলা কি কারণে
॥ ২২ ॥

परम सुबुद्धि तुमि हैया आपने तबे तुमि सन्न्यास करिला कि कारणे

বুঝ দেখি বিচারিযা কি আছে সন্ন্যাসে প্রথমেই বদ্ধ হয অহঙ্কার-পাশে
॥ ২৩ ॥

बुझ देखि विचारिया कि आछे सन्न्यासे प्रथमेइ बद्ध हय अहङ्कार-पाशे

দণ্ড ধরি’ মহা-জ্ঞান হয আপনারে কাহারেও বলে যোড-হস্ত নাহি করে
॥ ২৪ ॥

दण्ड धरि’ महा-ज्ञान हय आपनारे काहारेओ बले योड-हस्त नाहि करे

যার পদ-ধূলি লৈতে বেদের বিহিত হেন জনে নমস্করে, তবু নহে ভীত
॥ ২৫ ॥

यार पद-धूलि लैते वेदेर विहित हेन जने नमस्करे, तबु नहे भीत

অহঙ্কার ধর্ম এই কভু ভাল নহে বুঝ এই ভাগবতে যেন মত কহে
॥ ২৬ ॥

अहङ्कार धर्म एइ कभु भाल नहे बुझ एइ भागवते येन मत कहे

ইন্ থে শ্রীমদ্ ভাগবতম্ ১১.২৯.১৬ অন্দ্ ৩.২৯.৩৪ ইত্ ইস্ স্ততেদ্:
প্রণমেদ্ দণ্ড-বদ্ ভূমাব্ আ-শ্ব-চাণ্ডাল-গো-খরম্ প্রবিষ্টো জীব-কলযা
তত্রৈব ভগবান্ ইতি
॥ ২৭ ॥

इन् थे श्रीमद् भागवतम् ११।२९।१६ अन्द् ३।२९।३४ इत् इस् स्ततेद्:
प्रणमेद् दण्ड-वद् भूमाव् आ-श्व-चाण्डाल-गो-खरम् प्रविष्टो जीव-कलया
तत्रैव भगवान् इति

“ব্রাহ্মণাদি কুক্কুর চণ্ডাল অন্ত করি’ দণ্ডবত্ করিবেক বহু মান্য করি’
॥ ২৮ ॥

“ब्राह्मणादि कुक्कुर चण्डाल अन्त करि’ दण्डवत् करिबेक बहु मान्य करि’

এই সে বৈষ্ণব-ধর্ম-সবারে প্রণতি সেই ধর্মধ্বজী, যার ইথে নাহি রতি
॥ ২৯ ॥

एइ से वैष्णव-धर्म-सबारे प्रणति सेइ धर्मध्वजी, यार इथे नाहि रति

শিখা-সূত্র ঘুচাইযা সবে এই লাভ নমস্কার করে আসি’ মহা-মহা-ভাগ
॥ ৩০ ॥

शिखा-सूत्र घुचाइया सबे एइ लाभ नमस्कार करे आसि’ महा-महा-भाग

প্রথমে শুনিযে এই এক অপচেয এবে আর শুন সর্ব-নাশ বুদ্ধি-ক্ষয
॥ ৩১ ॥

प्रथमे शुनिये एइ एक अपचेय एबे आर शुन सर्व-नाश बुद्धि-क्षय

জীবের স্বভাব-ধর্ম ঈশ্বর-ভজন তাহা ছাডি’ আপনারে বলে `নারাযণ’
॥ ৩২ ॥

जीवेर स्वभाव-धर्म ईश्वर-भजन ताहा छाडि’ आपनारे बले `नारायण’

গর্ভবাসে যে ঈশ্বর করিলেন রক্ষাযা হার প্রসাদে হৈল বুদ্ধি-জ্ঞান-শিক্ষা
॥ ৩৩ ॥

गर्भवासे ये ईश्वर करिलेन रक्षाया हार प्रसादे हैल बुद्धि-ज्ञान-शिक्षा

পিতাহম্ অস্য জগতো মাতা ধাতা পিতামহঃ
॥ ৩৮ ॥

पिताहम् अस्य जगतो माता धाता पितामहः

“গীতা-শাস্ত্রে অর্জুনের সন্ন্যাস-করণ শুন এই যাহা কহিযাছে নারাযণ”
॥ ৩৯ ॥

“गीता-शास्त्रे अर्जुनेर सन्न्यास-करण शुन एइ याहा कहियाछे नारायण”

অনাশ্রিতঃ কর্ম-ফলং কার্যং কর্ম
করোতি যঃস সন্ন্যাসী চ যোগী চ ন নিরগ্নির্ ন চাক্রিযঃ
॥ ৪০ ॥

अनाश्रितः कर्म-फलं कार्यं कर्म
करोति यःस सन्न्यासी च योगी च न निरग्निर् न चाक्रियः

“নিষ্কাম হৈযা করে যে কৃষ্ণ-ভজন তাহারে সে বলি যোগী’ সন্ন্যাসী’ লক্ষণ
॥ ৪১ ॥

“निष्काम हैया करे ये कृष्ण-भजन ताहारे से बलि योगी’ सन्न्यासी’ लक्षण

বিষ্ণু-ক্রিযা না করিলে পরান্ন খাইলে কিছু নহে, সাক্ষাতেই এই বেদে বলে”
॥ ৪২ ॥

विष्णु-क्रिया ना करिले परान्न खाइले किछु नहे, साक्षातेइ एइ वेदे बले”

ইন্ থে শ্রীমদ্ ভাগবতম্ (৪.২৯.৪৯-৫০) ইত্ ইস্ স্ততেদ্:
আস্তীর্য দর্ভৈঃ প্রাগ্-অগ্রৈঃ কার্ত্স্ন্যেন ক্ষিতি-মণ্ডলম্ স্তব্ধো বৃহদ্-বধান্ মানী কর্ম নাবৈষি যত্ পরম্
তত্ কর্ম হরি-তোষং যত্ সা বিদ্যা তন্-মতির্ যযা
॥ ৪৩ ॥

इन् थे श्रीमद् भागवतम् (४।२९।४९-५०) इत् इस् स्ततेद्:
आस्तीर्य दर्भैः प्राग्-अग्रैः कार्त्स्न्येन क्षिति-मण्डलम् स्तब्धो बृहद्-वधान् मानी कर्म नावैषि यत् परम्
तत् कर्म हरि-तोषं यत् सा विद्या तन्-मतिर् यया

“তাহারে সে বলি ধর্ম, কর্ম, সদাচার ঈশ্বরে সে প্রীতি জন্মে সম্মত সবার
॥ ৪৪ ॥

“ताहारे से बलि धर्म, कर्म, सदाचार ईश्वरे से प्रीति जन्मे सम्मत सबार

তাহারে সে বলি বিদ্যা, মন্ত্র, অধ্যযন কৃষ্ণ-পাদ-পদ্মে যে করযে স্থির মন
॥ ৪৫ ॥

ताहारे से बलि विद्या, मन्त्र, अध्ययन कृष्ण-पाद-पद्मे ये करये स्थिर मन

সবার জীবন কৃষ্ণ, জনক সবার হেন কৃষ্ণ যে না ভজে, সর্ব ব্যর্থ তার
॥ ৪৬ ॥

सबार जीवन कृष्ण, जनक सबार हेन कृष्ण ये ना भजे, सर्व व्यर्थ तार

যদি বল শঙ্করের মত সেহ নহে
তাঙ্র অভিপ্রায দাস্য, তাঙ্রি মুখে কহে”
॥ ৪৭ ॥

यदि बल शङ्करेर मत सेह नहे
ताङ्र अभिप्राय दास्य, ताङ्रि मुखे कहे”

শ্রী শঙ্করাচার্য হস্ স্ততেদ্ অস্ fওল্লোwস্:
সত্য্ অপি ভেদাপগমে নাথ! তবাহং ন মামকীযস্ ত্বম্ সামুদ্রো হি তরঙ্গঃ ক্ব চ ন সমুদ্রো ন তারঙ্গঃ
॥ ৪৮ ॥

श्री शङ्कराचार्य हस् स्ततेद् अस् फ़ोल्लोwस्:
सत्य् अपि भेदापगमे नाथ! तवाहं न मामकीयस् त्वम् सामुद्रो हि तरङ्गः क्व च न समुद्रो न तारङ्गः

“যদ্যপিহ জগতে ঈশ্বরে ভেদ নাই সর্ব-ময-পরিপূর্ণ আছে সর্ব ঠাঞি
॥ ৪৯ ॥

“यद्यपिह जगते ईश्वरे भेद नाइ सर्व-मय-परिपूर्ण आछे सर्व ठाञि

তবু তোমা’ হৈতে সে হৈযাছি আমি আমা’ হৈতে নাহি কভু হৈযাছ তুমি
॥ ৫০ ॥

तबु तोमा’ हैते से हैयाछि आमि आमा’ हैते नाहि कभु हैयाछ तुमि

যেন সমুদ্রের সে তরঙ্গ’ লোকে বলে তরঙ্গের সমুদ্র’ না হয কোন কালে
॥ ৫১ ॥

येन समुद्रेर से तरङ्ग’ लोके बले तरङ्गेर समुद्र’ ना हय कोन काले

অতএব জগত তোমার, তুমি পিতাইহ-লোকে পর-লোকে তুমি সে রক্ষিতা
॥ ৫২ ॥

अतएव जगत तोमार, तुमि पिताइह-लोके पर-लोके तुमि से रक्षिता

যাহা হৈতে হয জন্ম, যে করে পালন তারে যে না ভজে, বর্জ্য হয সেই জন
॥ ৫৩ ॥

याहा हैते हय जन्म, ये करे पालन तारे ये ना भजे, वर्ज्य हय सेइ जन

এই শঙ্করের বাক্য—এই অভিপ্রায ইহা না জানিযা মাথা কি কার্যে মুডায?
॥ ৫৪ ॥

एइ शङ्करेर वाक्य—एइ अभिप्राय इहा ना जानिया माथा कि कार्ये मुडाय?

সন্ন্যাসী হৈযা নিরবধি `নারাযণ’ বলিবেক প্রেম-ভক্তি-যোগে অনুক্ষণ
॥ ৫৫ ॥

सन्न्यासी हैया निरवधि `नारायण’ बलिबेक प्रेम-भक्ति-योगे अनुक्षण

না বুঝিযা শঙ্করাচার্যের অভিপ্রায ভক্তি ছাডি’ মাথা মুডাইযা দুঃখ পায
॥ ৫৬ ॥

ना बुझिया शङ्कराचार्येर अभिप्राय भक्ति छाडि’ माथा मुडाइया दुःख पाय

অতএব তোমারে সে কহি এই আমি হেন পথে প্রবিষ্ট হৈলা কেনে তুমি?
॥ ৫৭ ॥

अतएव तोमारे से कहि एइ आमि हेन पथे प्रविष्ट हैला केने तुमि?

যদি কৃষ্ণ-ভক্তি-যোগে করিব উদ্ধার তবে শিখা-সুত্র-ত্যাগে কোন্ লভ্য আর
॥ ৫৮ ॥

यदि कृष्ण-भक्ति-योगे करिब उद्धार तबे शिखा-सुत्र-त्यागे कोन् लभ्य आर

যদি বল মাধবেন্দ্র-আদি মহাভাগ তাঙ্হারাও করিযাছে শিখা-সূত্র-ত্যাগ
॥ ৫৯ ॥

यदि बल माधवेन्द्र-आदि महाभाग ताङ्हाराओ करियाछे शिखा-सूत्र-त्याग

তথাপিহ তোমার সন্ন্যাস করিবার এ সমযে কে-মতে হৈবে অধিকার
॥ ৬০ ॥

तथापिह तोमार सन्न्यास करिबार ए समये के-मते हैबे अधिकार

সে সব মহান্ত শেষ ত্রিভাগ-বযসে গ্রাম্য-রস ভুঞ্জিযা সে করিলা সন্ন্যাসে
॥ ৬১ ॥

से सब महान्त शेष त्रिभाग-वयसे ग्राम्य-रस भुञ्जिया से करिला सन्न्यासे

যৌবন-প্রবেশ মাত্র সকলে তোমার কে-মতে বা হৈব সন্ন্যাসে অধিকার
॥ ৬২ ॥

यौवन-प्रवेश मात्र सकले तोमार के-मते वा हैब सन्न्यासे अधिकार

পরমার্থে সন্ন্যাসে কি করিব তোমারে যেই ভক্তি হৈযাছে তোমার শরীরে
॥ ৬৩ ॥

परमार्थे सन्न्यासे कि करिब तोमारे येइ भक्ति हैयाछे तोमार शरीरे

যোগীন্দ্রাদি-সবের যে দুর্লভ প্রসাদ তবে কেনে করিযাছে এ-মত প্রমাদ”
॥ ৬৪ ॥

योगीन्द्रादि-सबेर ये दुर्लभ प्रसाद तबे केने करियाछे ए-मत प्रमाद”

শুনি’ ভক্তি-যোগ সার্বভৌমের বচন বড সুখী হৈলা গৌরচন্দ্র নারাযণ
॥ ৬৫ ॥

शुनि’ भक्ति-योग सार्वभौमेर वचन बड सुखी हैला गौरचन्द्र नारायण

প্রভু বলে,—“শুন সার্বভৌম মহাশয
`সন্ন্যাসী’ আমারে নাহি জানিহ নিশ্চয
॥ ৬৬ ॥

प्रभु बले,—“शुन सार्वभौम महाशय
`सन्न्यासी’ आमारे नाहि जानिह निश्चय

কৃষ্ণের বিরহে মুঞি বিক্ষিপ্ত হৈযা বাহির হৈলুঙ্শিখা-সূত্র মুডাইযা
॥ ৬৭ ॥

कृष्णेर विरहे मुञि विक्षिप्त हैया बाहिर हैलुङ्शिखा-सूत्र मुडाइया

`সন্ন্যাসী’ করিযা জ্ঞান ছাড মোর প্রতি কৃপা কর, যেন মোর কৃষ্ণে হয মতি”
॥ ৬৮ ॥

`सन्न्यासी’ करिया ज्ञान छाड मोर प्रति कृपा कर, येन मोर कृष्णे हय मति”

প্রভু হৈ নিজ-দাসে মোহে হেন মতে এ মাযায দাসে প্রভু জানিবে কে-মতে
॥ ৬৯ ॥

प्रभु है निज-दासे मोहे हेन मते ए मायाय दासे प्रभु जानिबे के-मते

যদি তিঙ্হো নাহি জানাযেন আপনারে তবে কার শক্তি আছে জানিতে তাঙ্হারে
॥ ৭০ ॥

यदि तिङ्हो नाहि जानायेन आपनारे तबे कार शक्ति आछे जानिते ताङ्हारे

না জানিযা সেবকে যতেক কথা কয তাহাতেও ঈশ্বরের মহাপ্রীত হয
॥ ৭১ ॥

ना जानिया सेवके यतेक कथा कय ताहातेओ ईश्वरेर महाप्रीत हय

সর্ব-কাল ভৃত্য-সঙ্গে প্রভু ক্রীডা করে সেবাকের নিমিত্ত আপনে অবতরে
॥ ৭২ ॥

सर्व-काल भृत्य-सङ्गे प्रभु क्रीडा करे सेवाकेर निमित्त आपने अवतरे

হাসে প্রভু সার্বভৌমে চাহিযা চাহিযানা বুঝেন সার্বভৌম মাযা-মুগ্ধ হৈযা
॥ ৭৫ ॥

हासे प्रभु सार्वभौमे चाहिया चाहियाना बुझेन सार्वभौम माया-मुग्ध हैया

সার্বভৌম বলেন,—“আশ্রমে বড তুমি শাস্ত্র-মতে তুমি বন্দ্য, উপাসক আমি
॥ ৭৬ ॥

सार्वभौम बलेन,—“आश्रमे बड तुमि शास्त्र-मते तुमि वन्द्य, उपासक आमि

তুমি যে আমারে স্তব কর, যুক্তি নয তাহাতে আমার পাছে অপরাধ হয”
॥ ৭৭ ॥

तुमि ये आमारे स्तव कर, युक्ति नय ताहाते आमार पाछे अपराध हय”

প্রভু বলে,—“ছাড মোরে এ সকল মাযাসর্ব-ভাবে তোমার লৈনু মুই ছাযা”
॥ ৭৮ ॥

प्रभु बले,—“छाड मोरे ए सकल मायासर्व-भावे तोमार लैनु मुइ छाया”

প্রভু বলে,—“মোর এক আছে মনোরথ তোমার মুখেতে শুনিবাঙ ভাগবত
॥ ৮০ ॥

प्रभु बले,—“मोर एक आछे मनोरथ तोमार मुखेते शुनिबाङ भागवत

যতেক সংশয চিত্তে আছযে আমার তোমা’-বৈ ঘুচাইতে হেন নাহি আর”
॥ ৮১ ॥

यतेक संशय चित्ते आछये आमार तोमा’-बै घुचाइते हेन नाहि आर”

সার্বভৌম বলে,—“তুমি সকল বিদ্যায পরম প্রবীণ, আমি জানি সর্বথায
॥ ৮২ ॥

सार्वभौम बले,—“तुमि सकल विद्याय परम प्रवीण, आमि जानि सर्वथाय

কোন্ ভাগবত-অর্থ না জান’ বা তুমি তোমারে বা কোন-রূপে প্রবোধিব আমি
॥ ৮৩ ॥

कोन् भागवत-अर्थ ना जान’ वा तुमि तोमारे वा कोन-रूपे प्रबोधिब आमि

তথাপিহ অন্যো’ন্যে ভক্তির বিচার করিবেক,—সুজনের স্বভাব-ব্যাভার
॥ ৮৪ ॥

तथापिह अन्यो’न्ये भक्तिर विचार करिबेक,—सुजनेर स्वभाव-व्याभार

বল দেখি সন্দেহ তোমার কোন্ স্থানে আছে? তাহা যথা-শক্তি করিব বাখানে”
॥ ৮৫ ॥

बल देखि सन्देह तोमार कोन् स्थाने आछे? ताहा यथा-शक्ति करिब वाखाने”

তবে শ্রী-বৈকুণ্ঠ-নাথ ঈষত্ হাসিযা বলিলেন এক শ্লোক অষ্ট-আখরিযা
॥ ৮৬ ॥

तबे श्री-वैकुण्ठ-नाथ ईषत् हासिया बलिलेन एक श्लोक अष्ट-आखरिया

আত্মারামাশ্ চ মুনযো নির্গ্রন্থা অপ্য্ উরুক্রমে কুর্বন্ত্য্ অহৈতুকীং ভক্তিম্ ইত্থম্-ভূত-গুণো হরিঃ
॥ ৮৭ ॥

आत्मारामाश् च मुनयो निर्ग्रन्था अप्य् उरुक्रमे कुर्वन्त्य् अहैतुकीं भक्तिम् इत्थम्-भूत-गुणो हरिः

সরস্বতী-পতি গৌরচন্দ্রের অগ্রেতে কৃপায লাগিলা সার্বভৌম বাখানিতে
॥ ৮৮ ॥

सरस्वती-पति गौरचन्द्रेर अग्रेते कृपाय लागिला सार्वभौम वाखानिते

সার্বভৌম বলেন,—“শ্লোকার্থ এই সত্য কৃষ্ণ-পদে ভক্তি সে সবার মূল তত্ত্ব
॥ ৮৯ ॥

सार्वभौम बलेन,—“श्लोकार्थ एइ सत्य कृष्ण-पदे भक्ति से सबार मूल तत्त्व

হেন কৃষ্ণ-গুণ-নাম মুক্ত সবে গায ইথে অনাদর যার, সেই নাশ যায”
॥ ৯২ ॥

हेन कृष्ण-गुण-नाम मुक्त सबे गाय इथे अनादर यार, सेइ नाश याय”

এই মত নানা মত পক্ষ তোলাইযা ব্যাখ্যা করে সার্বভৌম আবিষ্ট হৈযা
॥ ৯৩ ॥

एइ मत नाना मत पक्ष तोलाइया व्याख्या करे सार्वभौम आविष्ट हैया

ত্রযোদশ-প্রকার শ্লোকার্থ বাখানিযার হিলেন “আর শক্তি নাহিক” বলিযা
॥ ৯৪ ॥

त्रयोदश-प्रकार श्लोकार्थ वाखानियार हिलेन “आर शक्ति नाहिक” बलिया

ঈষত্ হাসিযা গৌরচন্দ্র প্রভু কয “যত বাখানিলা তুমি, সব সত্য হয
॥ ৯৫ ॥

ईषत् हासिया गौरचन्द्र प्रभु कय “यत वाखानिला तुमि, सब सत्य हय

এবে শুন আমি কিছু করিযে ব্যাখ্যান বুঝ দেখি বিচারিযাহয কি প্রমাণ”
॥ ৯৬ ॥

एबे शुन आमि किछु करिये व्याख्यान बुझ देखि विचारियाहय कि प्रमाण”

তখনে বিস্মিত সার্বভৌম মহাশয “আরো অর্থ নরের শক্তিতে কভু নয!”
॥ ৯৭ ॥

तखने विस्मित सार्वभौम महाशय “आरो अर्थ नरेर शक्तिते कभु नय!”

আপনার অর্থ প্রভু আপনে বাখানে যাহা কেহ কোন কল্পে উদ্দেশ না জানে
॥ ৯৮ ॥

आपनार अर्थ प्रभु आपने वाखाने याहा केह कोन कल्पे उद्देश ना जाने

ব্যাখ্যাশুনি’ সার্বভৌম পরম বিস্মিত মনে ভাবে “এই কিবাঈশ্বর বিদিত”
॥ ৯৯ ॥

व्याख्याशुनि’ सार्वभौम परम विस्मित मने भावे “एइ किबाईश्वर विदित”

সাধু উদ্ধারিমু, দুষ্ট বিনাশিমু সব চিন্তা কিছু নাহি তোর, পড মোর স্তব”
॥ ১০৬ ॥

साधु उद्धारिमु, दुष्ट विनाशिमु सब चिन्ता किछु नाहि तोर, पड मोर स्तव”

অপূর্ব ষড্-ভুজ-মূর্তি—কোটি সূর্য-ময দেখি’ মূর্চ্ছা গেলা সার্বভৌম মহাশয
॥ ১০৭ ॥

अपूर्व षड्-भुज-मूर्ति—कोटि सूर्य-मय देखि’ मूर्च्छा गेला सार्वभौम महाशय

বিশাল করেন প্রভু হুঙ্কার গর্জন আনন্দে ষড্-ভুজ গৌরচন্দ্র নারাযণ
॥ ১০৮ ॥

विशाल करेन प्रभु हुङ्कार गर्जन आनन्दे षड्-भुज गौरचन्द्र नारायण

বড সুখী প্রভু সার্বভৌমেরে অন্তরে
`উঠ’ বলি’ শ্রী-হস্ত দিলেন তান শিরে
॥ ১০৯ ॥

बड सुखी प्रभु सार्वभौमेरे अन्तरे
`उठ’ बलि’ श्री-हस्त दिलेन तान शिरे

শ্রী-হস্ত-পরশে বিপ্র পাইল চেতন তথাপি আনন্দে জড না স্ফুরে বচন
॥ ১১০ ॥

श्री-हस्त-परशे विप्र पाइल चेतन तथापि आनन्दे जड ना स्फुरे वचन

করুণা-সমুদ্র প্রভু শ্রী-গৌরসুন্দর পাদ-পদ্ম দিলা তাঙ্র হৃদয-উপর
॥ ১১১ ॥

करुणा-समुद्र प्रभु श्री-गौरसुन्दर पाद-पद्म दिला ताङ्र हृदय-उपर

পাই’ শ্রী-চরণ সার্বভৌম মহাশয হৈলা কেবল পরানন্দ-প্রেম-ময
॥ ১১২ ॥

पाइ’ श्री-चरण सार्वभौम महाशय हैला केवल परानन्द-प्रेम-मय

দৃঢ করি’ পাদ-পদ্ম ধরি’ প্রেমানন্দে “আজি সে পাইনু চিত্ত-চোর” বলি’ কান্দে
॥ ১১৩ ॥

दृढ करि’ पाद-पद्म धरि’ प्रेमानन्दे “आजि से पाइनु चित्त-चोर” बलि’ कान्दे

আর্ত-নাদে সার্বভৌম করেন রোদন ধরিযা অপূর্ব পাদ-পদ্ম রমা-ধন
॥ ১১৪ ॥

आर्त-नादे सार्वभौम करेन रोदन धरिया अपूर्व पाद-पद्म रमा-धन

“প্রভু মোর শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য প্রাণ-নাথ মুঞি অধমেরে প্রভু, কর দৃষ্টি-পাত
॥ ১১৫ ॥

“प्रभु मोर श्री-कृष्ण-चैतन्य प्राण-नाथ मुञि अधमेरे प्रभु, कर दृष्टि-पात

তোমারে সে মুঞি পাপীশিখাইমু ধর্ম না জানিযা তোমার অচিন্ত্য শুদ্ধ মর্ম
॥ ১১৬ ॥

तोमारे से मुञि पापीशिखाइमु धर्म ना जानिया तोमार अचिन्त्य शुद्ध मर्म

জয জয শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য প্রাণ-নাথ জয জয শচী পুণ্যবতী-গর্ভ-জাত
॥ ১১৯ ॥

जय जय श्री-कृष्ण-चैतन्य प्राण-नाथ जय जय शची पुण्यवती-गर्भ-जात

জয জয শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য সর্ব-প্রাণ জয জয বেদ-বিপ্র-সাধু-ধর্ম-ত্রাণ
॥ ১২০ ॥

जय जय श्री-कृष्ण-चैतन्य सर्व-प्राण जय जय वेद-विप्र-साधु-धर्म-त्राण

জয জয বৈকুণ্ঠাদি লোকের ঈশ্বর জয জয শুদ্ধ-সত্ত্ব-রূপ ন্যাসি-বর”
॥ ১২১ ॥

जय जय वैकुण्ठादि लोकेर ईश्वर जय जय शुद्ध-सत्त्व-रूप न्यासि-वर”

পরম সুবুদ্ধি সার্বভৌম মহামতি শ্লোক পডি’ পডি’ পুনঃ পুনঃ করে স্তুতি
॥ ১২২ ॥

परम सुबुद्धि सार्वभौम महामति श्लोक पडि’ पडि’ पुनः पुनः करे स्तुति

কালান্ নষ্টং ভক্তি-যোগং নিজং যঃপ্রা দুষ্কর্তুং কৃষ্ণ-চৈতন্য-নামা
আবির্ভূতস্ তস্য পাদারবিন্দে গাঢং গাঢং লীযতাং চিত্ত-ভৃঙ্গঃ
॥ ১২৩ ॥

कालान् नष्टं भक्ति-योगं निजं यःप्रा दुष्कर्तुं कृष्ण-चैतन्य-नामा
आविर्भूतस् तस्य पादारविन्दे गाढं गाढं लीयतां चित्त-भृङ्गः

বৈরাগ্য-বিদ্যা-নিজ-ভক্তি-যোগ- শিক্ষার্থম্ একঃ পুরুষঃ পুরাণঃ
শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য-শরীর-ধারীকৃপাম্ বুধির্ যস্ তম্ অহং প্রপদ্যে
॥ ১২৬ ॥

वैराग्य-विद्या-निज-भक्ति-योग- शिक्षार्थम् एकः पुरुषः पुराणः
श्री-कृष्ण-चैतन्य-शरीर-धारीकृपाम् बुधिर् यस् तम् अहं प्रपद्ये

“বৈরাগ্য সহিত নিজ ভক্তি বুঝাইতে যে প্রভু কৃপায অবতীর্ণ পৃথিবীতে
॥ ১২৭ ॥

“वैराग्य सहित निज भक्ति बुझाइते ये प्रभु कृपाय अवतीर्ण पृथिवीते

শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য তনু—পুরুষ পুরাণ ত্রিভুবনে নাহি যার অধিক সমান
॥ ১২৮ ॥

श्री-कृष्ण-चैतन्य तनु—पुरुष पुराण त्रिभुवने नाहि यार अधिक समान

হেন কৃপা-সিন্ধুর চরণ-গুণ-নাম স্ফুরুক্ আমার হৃদযেতে অবিরাম”
॥ ১২৯ ॥

हेन कृपा-सिन्धुर चरण-गुण-नाम स्फुरुक् आमार हृदयेते अविराम”

এই মত সার্বভৌম শত শ্লোক করি’ স্তুতি করে চৈতন্যের পাদ-পদ্ম ধরি’
॥ ১৩০ ॥

एइ मत सार्वभौम शत श्लोक करि’ स्तुति करे चैतन्येर पाद-पद्म धरि’

“পতিত তারিতে সে তোমার অবতার মুঞি-পতিতেরে প্রভু, করহ উদ্ধার
॥ ১৩১ ॥

“पतित तारिते से तोमार अवतार मुञि-पतितेरे प्रभु, करह उद्धार

বন্দী করিযাছ মোরে অশেষ বন্ধনে বিদ্যা, ধনে, কুলে—তোমা জানিমু কেমনে
॥ ১৩২ ॥

बन्दी करियाछ मोरे अशेष बन्धने विद्या, धने, कुले—तोमा जानिमु केमने

এবে এই কৃপা কর, সর্ব-জীব-নাথ অহর্-নিশ চিত্ত মোর রহুক তোমা’ত
॥ ১৩৩ ॥

एबे एइ कृपा कर, सर्व-जीव-नाथ अहर्-निश चित्त मोर रहुक तोमा’त

অচিন্ত্য অগম্য প্রভু, তোমার বিহার
তুমি না জানা’লে জানিবারে শক্তি কার
॥ ১৩৪ ॥

अचिन्त्य अगम्य प्रभु, तोमार विहार
तुमि ना जाना’ले जानिबारे शक्ति कार

আপনেই দারু-ব্রহ্ম-রূপে নীলাচলে বসিযা আছহ ভোজনের কুতূহলে
॥ ১৩৫ ॥

आपनेइ दारु-ब्रह्म-रूपे नीलाचले वसिया आछह भोजनेर कुतूहले

আপন প্রসাদ কর, আপনে ভোজন আপনে আপনা দেখি’ করহ ক্রন্দন
॥ ১৩৬ ॥

आपन प्रसाद कर, आपने भोजन आपने आपना देखि’ करह क्रन्दन

আপনে আপনা দেখি’ হও মহা-মত্ত এতেকে কে বুঝে প্রভু, তোমার মহত্ত্ব
॥ ১৩৭ ॥

आपने आपना देखि’ हओ महा-मत्त एतेके के बुझे प्रभु, तोमार महत्त्व

আপনে সে আপনারে জান তুমি মাত্র আর জানে যে জন তোমার কৃপা-পাত্র
॥ ১৩৮ ॥

आपने से आपनारे जान तुमि मात्र आर जाने ये जन तोमार कृपा-पात्र

মুঞি ছার তোমারে বা জানিমু কেমনে যাতে মোহ মানে অজ-ভব-দেব-গণে”
॥ ১৩৯ ॥

मुञि छार तोमारे वा जानिमु केमने याते मोह माने अज-भव-देव-गणे”

এই মত অনেক করিযা কাকুর্বাদ স্তুতি করে সার্বভৌম পাইযা প্রসাদ
॥ ১৪০ ॥

एइ मत अनेक करिया काकुर्वाद स्तुति करे सार्वभौम पाइया प्रसाद

শুনিযাষড্-ভুজ গৌরচন্দ্র নারাযণ
হাসি’ সার্বভৌম-প্রতি বলিলা বচন
॥ ১৪১ ॥

शुनियाषड्-भुज गौरचन्द्र नारायण
हासि’ सार्वभौम-प्रति बलिला वचन

“শুন সার্বভৌম, তুমি আমার পার্ষদ এতেকে দেখিলা তুমি এ সব সম্পদ
॥ ১৪২ ॥

“शुन सार्वभौम, तुमि आमार पार्षद एतेके देखिला तुमि ए सब सम्पद

তোমার নিমিত্তে মোর এথা আগমন অনেক করিযা আছ মোর আরাধন
॥ ১৪৩ ॥

तोमार निमित्ते मोर एथा आगमन अनेक करिया आछ मोर आराधन

ভক্তির মহিমা তুমি যতেক কহিলাই হাতে আমারে বড সন্তোষ করিলা
॥ ১৪৪ ॥

भक्तिर महिमा तुमि यतेक कहिलाइ हाते आमारे बड सन्तोष करिला

যতেক কহিলা তুমি—সব সত্য কথা
তোমার মুখেতে কেনে আসিবে অন্যথা
॥ ১৪৫ ॥

यतेक कहिला तुमि—सब सत्य कथा
तोमार मुखेते केने आसिबे अन्यथा

যে কিছু দেখিলা তুমি প্রকাশ আমার সঙ্গোপ করিবা পাছে জানে কেহ আর
॥ ১৪৮ ॥

ये किछु देखिला तुमि प्रकाश आमार सङ्गोप करिबा पाछे जाने केह आर

পরম নিগূঢ তিঙ্হো আমার বচনে আমি যারে জানাই সেই সে জানে তানে”
॥ ১৫১ ॥

परम निगूढ तिङ्हो आमार वचने आमि यारे जानाइ सेइ से जाने ताने”

এই সব তত্ত্ব সার্বভৌম কহিযার হিলেন আপনে ঐশ্বর্য সম্বরিযা
॥ ১৫২ ॥

एइ सब तत्त्व सार्वभौम कहियार हिलेन आपने ऐश्वर्य सम्वरिया

চিনি’ নিজ প্রভু সার্বভৌম মহাশয বাহ্য আর নাহি, হৈল পরানন্দ-ময
॥ ১৫৩ ॥

चिनि’ निज प्रभु सार्वभौम महाशय बाह्य आर नाहि, हैल परानन्द-मय

যে শুনযে এ সব চৈতন্য-গুণ-গ্রাম সে যায সংসার তরি’ শ্রী-চৈতন্য-ধাম
॥ ১৫৪ ॥

ये शुनये ए सब चैतन्य-गुण-ग्राम से याय संसार तरि’ श्री-चैतन्य-धाम

পরম নিগূঢ এ সকল কৃষ্ণ-কথাই হার শ্রবণে কৃষ্ণ পাই যে সর্বথা
॥ ১৫৫ ॥

परम निगूढ ए सकल कृष्ण-कथाइ हार श्रवणे कृष्ण पाइ ये सर्वथा

হেন মতে করি’ সার্বভৌমেরে উদ্ধার নীলাচলে করে প্রভু কীর্তন-বিহার
॥ ১৫৬ ॥

हेन मते करि’ सार्वभौमेरे उद्धार नीलाचले करे प्रभु कीर्तन-विहार

নিরবধি নৃত্য-গীত-আনন্দ-আবেশে রাত্রি-দিন না জানেন কৃষ্ণ-প্রেম-রসে
॥ ১৫৭ ॥

निरवधि नृत्य-गीत-आनन्द-आवेशे रात्रि-दिन ना जानेन कृष्ण-प्रेम-रसे

নীলাচল-বাসী যত অপূর্ব দেখিযা সর্ব-লোক `হরি’ বলে ডাকিযাডাকিযা
॥ ১৫৮ ॥

नीलाचल-वासी यत अपूर्व देखिया सर्व-लोक `हरि’ बले डाकियाडाकिया

এই ত’ `সচল জগন্নাথ’ লোকে বলে হেন নাহি যে প্রভুরে দেখিযা না ভোলে
॥ ১৫৯ ॥

एइ त’ `सचल जगन्नाथ’ लोके बले हेन नाहि ये प्रभुरे देखिया ना भोले

যে পথে যাযেন চলি’ শ্রী-গৌরসুন্দর সেই দিকে হরি-ধ্বনি শুনি নিরন্তর
॥ ১৬০ ॥

ये पथे यायेन चलि’ श्री-गौरसुन्दर सेइ दिके हरि-ध्वनि शुनि निरन्तर

যেখানে পডযে প্রভুর চরণ-যুগল সে স্থানের ধূলি লুট করযে সকল
॥ ১৬১ ॥

येखाने पडये प्रभुर चरण-युगल से स्थानेर धूलि लुट करये सकल

ধূলি লুটি’ পায মাত্র যে সুকৃতি-জন তাহার আনন্দ অতি অকথ্য কথন
॥ ১৬২ ॥

धूलि लुटि’ पाय मात्र ये सुकृति-जन ताहार आनन्द अति अकथ्य कथन

কিবা সে শ্রী-বিগ্রহের সৌন্দর্য অনুপাম দেখিতেই সর্ব চিত্ত হরে অবিরাম
॥ ১৬৩ ॥

किबा से श्री-विग्रहेर सौन्दर्य अनुपाम देखितेइ सर्व चित्त हरे अविराम

নিরবধি শ্রী-আনন্দ-ধারাশ্রী-নযনে
`হরে কৃষ্ণ’ নাম-মাত্র শুনি শ্রী-বদনে
॥ ১৬৪ ॥

निरवधि श्री-आनन्द-धाराश्री-नयने
`हरे कृष्ण’ नाम-मात्र शुनि श्री-वदने

চন্দন-মালায পরিপূর্ণ কলেবর মত্ত-সিংহ জিনি’ গতি মন্থর সুন্দর
॥ ১৬৫ ॥

चन्दन-मालाय परिपूर्ण कलेवर मत्त-सिंह जिनि’ गति मन्थर सुन्दर

পথে চলিতেও ঈশ্বরের বাহ্য নাই ভক্তি-রসে বিহরেন চৈতন্য-গোসাঞি
॥ ১৬৬ ॥

पथे चलितेओ ईश्वरेर बाह्य नाइ भक्ति-रसे विहरेन चैतन्य-गोसाञि

কথো দিন বিলম্বে পরমানন্দ পুরী আসিযা মিলিলা তীর্থ-পর্যটন করি’
॥ ১৬৭ ॥

कथो दिन विलम्बे परमानन्द पुरी आसिया मिलिला तीर्थ-पर्यटन करि’

দূরে প্রভু—দেখিযা পরমানন্দ-পুরীসম্ ভ্রমে উঠিলা প্রভু গৌরাঙ্গ শ্রী-হরি
॥ ১৬৮ ॥

दूरे प्रभु—देखिया परमानन्द-पुरीसम् भ्रमे उठिला प्रभु गौराङ्ग श्री-हरि

প্রিয ভক্ত দেখি’ প্রভু পরম-হরিষে স্তুতি করি’ নৃত্য করে মহা-প্রেম-রসে
॥ ১৬৯ ॥

प्रिय भक्त देखि’ प्रभु परम-हरिषे स्तुति करि’ नृत्य करे महा-प्रेम-रसे

বাহু তুলি’ বলিতে লাগিলা “হরি হরি দেখিলাম নযনে পরমানন্দ-পুরী
॥ ১৭০ ॥

बाहु तुलि’ बलिते लागिला “हरि हरि देखिलाम नयने परमानन्द-पुरी

আজি ধন্য লোচন, সফল ধন্য জন্ম সফল আমার আজি হৈল সর্ব ধর্ম”
॥ ১৭১ ॥

आजि धन्य लोचन, सफल धन्य जन्म सफल आमार आजि हैल सर्व धर्म”

প্রভু বলে,—“আজি মোর সফল সন্ন্যাস আজি মাধবেন্দ্র মোরে হৈলা প্রকাশ”
॥ ১৭২ ॥

प्रभु बले,—“आजि मोर सफल सन्न्यास आजि माधवेन्द्र मोरे हैला प्रकाश”

এত বলি’ প্রিয-ভক্ত লৈ’ প্রভু কোলে সিঞ্চিলেন অঙ্গ তান পদ্ম-নেত্র-জলে
॥ ১৭৩ ॥

एत बलि’ प्रिय-भक्त लै’ प्रभु कोले सिञ्चिलेन अङ्ग तान पद्म-नेत्र-जले

পুরী ও প্রভুর চন্দ্র শ্রী-মুখ দেখিযা আনন্দে আছেন আত্ম-বিস্মৃত হৈযা
॥ ১৭৪ ॥

पुरी ओ प्रभुर चन्द्र श्री-मुख देखिया आनन्दे आछेन आत्म-विस्मृत हैया

কত-ক্ষণে অন্যো’ন্যে করেন পরণাম পরমানন্দ-পুরী-চৈতন্যের প্রেম-ধাম
॥ ১৭৫ ॥

कत-क्षणे अन्यो’न्ये करेन परणाम परमानन्द-पुरी-चैतन्येर प्रेम-धाम

পরম সন্তোষ প্রভু তাঙ্হারে পাইযারা খিলেন নিজ সঙ্গে পার্ষদ করিযা
॥ ১৭৬ ॥

परम सन्तोष प्रभु ताङ्हारे पाइयारा खिलेन निज सङ्गे पार्षद करिया

নিজ প্রভু পাইযা পরমানন্দ-পুরীর হিলা আনন্দে পাদ-পদ্ম সেবা করি’
॥ ১৭৭ ॥

निज प्रभु पाइया परमानन्द-पुरीर हिला आनन्दे पाद-पद्म सेवा करि’

মাধব-পুরীর প্রিয-শিষ্য মহাশয শ্রী-পরমানন্দ-পুরীপ্রেম-রস-ময
॥ ১৭৮ ॥

माधव-पुरीर प्रिय-शिष्य महाशय श्री-परमानन्द-पुरीप्रेम-रस-मय

দামোদর-স্বরূপ মিলিলা কত দিনে রাত্রি-দিনে যাহার বিহার প্রভু-সনে
॥ ১৭৯ ॥

दामोदर-स्वरूप मिलिला कत दिने रात्रि-दिने याहार विहार प्रभु-सने

দামোদর-স্বরূপ সঙ্গীত-রস-ময যার ধ্বনি শুনিলে প্রভুর নৃত্য হয
॥ ১৮০ ॥

दामोदर-स्वरूप सङ्गीत-रस-मय यार ध्वनि शुनिले प्रभुर नृत्य हय

দামোদর-স্বরূপ পরমানন্দ-পুরী শেষ-খণ্ড এই দুই সঙ্গে অধিকারী
॥ ১৮১ ॥

दामोदर-स्वरूप परमानन्द-पुरी शेष-खण्ड एइ दुइ सङ्गे अधिकारी

এই মতে নীলাচলে যে যে ভক্ত-গণ অল্পে অল্পে আসি’ হৈলা সবার মিলন
॥ ১৮২ ॥

एइ मते नीलाचले ये ये भक्त-गण अल्पे अल्पे आसि’ हैला सबार मिलन

যে যে পার্ষদের জন্ম উত্কলে হৈলা তাঙ্হারা ও অল্পে অল্পে আসিযা মিলিলা
॥ ১৮৩ ॥

ये ये पार्षदेर जन्म उत्कले हैला ताङ्हारा ओ अल्पे अल्पे आसिया मिलिला

মিলিলা প্রদ্যুম্ন মিশ্র—প্রেমের শরীর পরমানন্দ, রামানন্দ—দুই মহাধীর
॥ ১৮৪ ॥

मिलिला प्रद्युम्न मिश्र—प्रेमेर शरीर परमानन्द, रामानन्द—दुइ महाधीर

দামোদর পণ্ডিত, শ্রী-শঙ্কর পণ্ডিত কত দিনে আসিযা হৈলা উপনীত
॥ ১৮৫ ॥

दामोदर पण्डित, श्री-शङ्कर पण्डित कत दिने आसिया हैला उपनीत

শ্রী-প্রদ্যুম্ন ব্রহ্মচারীনৃসিংহের দাস যাঙ্হার শরীরে নৃসিংহের পরকাশ
॥ ১৮৬ ॥

श्री-प्रद्युम्न ब्रह्मचारीनृसिंहेर दास याङ्हार शरीरे नृसिंहेर परकाश

`কীর্তনে বিহরে নরসিংহ ন্যাসী-রূপে’ জানিযা রহিলা আসি’ প্রভুর সমীপে
॥ ১৮৭ ॥

`कीर्तने विहरे नरसिंह न्यासी-रूपे’ जानिया रहिला आसि’ प्रभुर समीपे

ভগবান্ আচার্য আইলা মহাশয শ্রবণে ও যারে নাহি পরশে বিষয
॥ ১৮৮ ॥

भगवान् आचार्य आइला महाशय श्रवणे ओ यारे नाहि परशे विषय

এই-মত যতেক সেবক যথা ছিলাস বেই প্রভুর পার্শ্বে আসিযা মিলিলা
॥ ১৮৯ ॥

एइ-मत यतेक सेवक यथा छिलास बेइ प्रभुर पार्श्वे आसिया मिलिला

প্রভু দেখি’ সবার হৈল দুঃখ-নাশ সবে করে প্রভু-সঙ্গে কীর্তন-বিলাস
॥ ১৯০ ॥

प्रभु देखि’ सबार हैल दुःख-नाश सबे करे प्रभु-सङ्गे कीर्तन-विलास

সন্ন্যাসীর রূপে বৈকুণ্ঠের অধিপতি কীর্তন করেন সর্ব ভক্তের সংহতি
॥ ১৯১ ॥

सन्न्यासीर रूपे वैकुण्ठेर अधिपति कीर्तन करेन सर्व भक्तेर संहति

চৈতন্যের রসে নিত্যানন্দ মহাধীর পরম উদ্দাম—এক স্থানে নহে স্থির
॥ ১৯২ ॥

चैतन्येर रसे नित्यानन्द महाधीर परम उद्दाम—एक स्थाने नहे स्थिर

জগন্নাথ দেখিযা যযেন ধরিবারে পডিহারি-গণে কেহ রাখিতে না পারে
॥ ১৯৩ ॥

जगन्नाथ देखिया ययेन धरिबारे पडिहारि-गणे केह राखिते ना पारे

এক-দিন উঠিযা সুবর্ণ সিংহাসনে বলরাম ধরিযা করিলা আলিঙ্গনে
॥ ১৯৪ ॥

एक-दिन उठिया सुवर्ण सिंहासने बलराम धरिया करिला आलिङ्गने

উঠিতেই পডিহারী ধরিলে হাতে ধরিতে পডিলা গিযা হাত পাঙ্চ-সাতে
॥ ১৯৫ ॥

उठितेइ पडिहारी धरिले हाते धरिते पडिला गिया हात पाङ्च-साते

নিত্যানন্দ প্রভু বলরামের গলার মালা লৈ’ পরিলেন গলে আপনার
॥ ১৯৬ ॥

नित्यानन्द प्रभु बलरामेर गलार माला लै’ परिलेन गले आपनार

মালা পরি’ চলিলেন গজেন্দ্র-গমনে পডিহারী উঠিযা চিন্তযে মনে মনে
॥ ১৯৭ ॥

माला परि’ चलिलेन गजेन्द्र-गमने पडिहारी उठिया चिन्तये मने मने

“এই অবধূতের মনুষ্য-শক্তি নহে বলরাম-স্পর্শে কি অন্যের দেহ রহে
॥ ১৯৮ ॥

“एइ अवधूतेर मनुष्य-शक्ति नहे बलराम-स्पर्शे कि अन्येर देह रहे

মত্ত-হস্তী ধরি’ মুঞি পারোঙ্ রাখিবারে মুঞি ধরিলে ও কি মনুষ্য যাইতে পারে
॥ ১৯৯ ॥

मत्त-हस्ती धरि’ मुञि पारोङ् राखिबारे मुञि धरिले ओ कि मनुष्य याइते पारे

হেন মুঞি হস্ত দৃঢ করিযা ধরি লুঙ্তৃণ-প্রায হৈ’ গিযা কোথা বা পডিলুঙ্”
॥ ২০০ ॥

हेन मुञि हस्त दृढ करिया धरि लुङ्तृण-प्राय है’ गिया कोथा वा पडिलुङ्”

এ মত চিন্তে পডিহারী মহাশয নিত্যানন্দ দেখিলেই করেন বিনয
॥ ২০১ ॥

ए मत चिन्ते पडिहारी महाशय नित्यानन्द देखिलेइ करेन विनय

নিত্যানন্দ-স্বরূপ স্বভাব বাল্য-ভাবে আলিঙ্গন করেন পরম অনুরাগে
॥ ২০২ ॥

नित्यानन्द-स्वरूप स्वभाव बाल्य-भावे आलिङ्गन करेन परम अनुरागे

তবে কত-দিনে গৌরচন্দ্র লক্ষ্মীপতি সমুদ্র-কূলেতে আসি’ করিলা বসতি
॥ ২০৩ ॥

तबे कत-दिने गौरचन्द्र लक्ष्मीपति समुद्र-कूलेते आसि’ करिला वसति

সিন্ধু-তীরে স্থান অতি রম্য মনোহর দেখিযা সন্তোষ বড শ্রী-গৌরসুন্দর
॥ ২০৪ ॥

सिन्धु-तीरे स्थान अति रम्य मनोहर देखिया सन्तोष बड श्री-गौरसुन्दर

চন্দ্রবতী রাত্রি, বহে দক্ষিণ-পবন বৈসেন সমুদ্র-কূলে শ্রী-শচীনন্দন
॥ ২০৫ ॥

चन्द्रवती रात्रि, वहे दक्षिण-पवन वैसेन समुद्र-कूले श्री-शचीनन्दन

সর্ব অঙ্গ শ্রী-মস্তক শোভিত চন্দনে
নিরবধি `হরে-কৃষ্ণ’ বোলে শ্রী-বদনে
॥ ২০৬ ॥

सर्व अङ्ग श्री-मस्तक शोभित चन्दने
निरवधि `हरे-कृष्ण’ बोले श्री-वदने

মালায পূর্ণিত বক্ষ—অতি মনোহর চতুর্-দিকে বেডিযা আছযে অনুচর
॥ ২০৭ ॥

मालाय पूर्णित वक्ष—अति मनोहर चतुर्-दिके वेडिया आछये अनुचर

সমুদ্রের তরঙ্গ নিশায শোভে অতি হাসি’ দৃষ্টি করে প্রভু তরঙ্গের প্রতি
॥ ২০৮ ॥

समुद्रेर तरङ्ग निशाय शोभे अति हासि’ दृष्टि करे प्रभु तरङ्गेर प्रति

গঙ্গা-যমুনার যত ভাগ্যের উদয এবে তাহা পাইলেন সিন্ধু মহাশয
॥ ২০৯ ॥

गङ्गा-यमुनार यत भाग्येर उदय एबे ताहा पाइलेन सिन्धु महाशय

হেন মতে সিন্ধু-তীরে বৈকুণ্ঠ-ঈশ্বর বসতি করেন লৈ’ সর্ব অনুচর
॥ ২১০ ॥

हेन मते सिन्धु-तीरे वैकुण्ठ-ईश्वर वसति करेन लै’ सर्व अनुचर

সর্ব-রাত্রি সিন্ধু-তীরে পরম-বিরলে কীর্তন করেন প্রভু মহা-কুতূহলে
॥ ২১১ ॥

सर्व-रात्रि सिन्धु-तीरे परम-विरले कीर्तन करेन प्रभु महा-कुतूहले

তাণ্ডব-পণ্ডিত প্রভু নিজ-প্রেম-রসে করেন তাণ্ডব ভক্ত-গণ সুখে ভাসে
॥ ২১২ ॥

ताण्डव-पण्डित प्रभु निज-प्रेम-रसे करेन ताण्डव भक्त-गण सुखे भासे

রোমহর্ষ, অশ্রু, কম্প, হুঙ্কার, গর্জন স্বেদ, বহুবিধ-বর্ণ হয ক্ষণে ক্ষণ
॥ ২১৩ ॥

रोमहर्ष, अश्रु, कम्प, हुङ्कार, गर्जन स्वेद, बहुविध-वर्ण हय क्षणे क्षण

যত ভক্তি-বিকার—সকল একেবারে পরিপূর্ণ হয আসি’ প্রভুর শরীরে
॥ ২১৪ ॥

यत भक्ति-विकार—सकल एकेबारे परिपूर्ण हय आसि’ प्रभुर शरीरे

যত ভক্তি-বিকার—সবেই মুর্তিমন্ত সবেই ঈশ্বর-কলামহাজ্ঞানবন্ত
॥ ২১৫ ॥

यत भक्ति-विकार—सबेइ मुर्तिमन्त सबेइ ईश्वर-कलामहाज्ञानवन्त

আপনে ঈশ্বর নাচে বৈষ্ণব-আবেশে জানি’ সবে নিরবধি থাকে প্রভু-পাশে
॥ ২১৬ ॥

आपने ईश्वर नाचे वैष्णव-आवेशे जानि’ सबे निरवधि थाके प्रभु-पाशे

অতএব তিলার্দ্ধ বিচ্ছেদ প্রেম-সনে নাহিক শ্রী-গৌরসুন্দরের কোন ক্ষণে
॥ ২১৭ ॥

अतएव तिलार्द्ध विच्छेद प्रेम-सने नाहिक श्री-गौरसुन्दरेर कोन क्षणे

যত শক্তি ঈষত্ লীলায করে প্রভু সেহ আর অন্যে সম্ভাবনা নহে কভু
॥ ২১৮ ॥

यत शक्ति ईषत् लीलाय करे प्रभु सेह आर अन्ये सम्भावना नहे कभु

ইহাতে সে তান শক্তি অসম্ভাব্য নয সর্ব বেদে ঈশ্বরের এই তত্ত্ব কয
॥ ২১৯ ॥

इहाते से तान शक्ति असम्भाव्य नय सर्व वेदे ईश्वरेर एइ तत्त्व कय

যে প্রেম-প্রকাশে প্রভু চৈতন্য গোসাঞি তাঙ্হা’ বৈ অনন্ত ব্রহ্মাণ্ডে আর নাই
॥ ২২০ ॥

ये प्रेम-प्रकाशे प्रभु चैतन्य गोसाञि ताङ्हा’ बै अनन्त ब्रह्माण्डे आर नाइ

এতেকে যে শ্রী-চৈতন্য প্রভুর উপমা তাঙ্হা’-বৈ আর দিতে নাহি কভু সীমা
॥ ২২১ ॥

एतेके ये श्री-चैतन्य प्रभुर उपमा ताङ्हा’-बै आर दिते नाहि कभु सीमा

সবে যারে শুভ-দৃষ্টি করেন আপনে সে তাহান শক্তি দরে, তাঙ্র তত্ত্ব জানে
॥ ২২২ ॥

सबे यारे शुभ-दृष्टि करेन आपने से ताहान शक्ति दरे, ताङ्र तत्त्व जाने

অতএব সর্ব-ভাবে ঈশ্বর-শরণ লৈলে সে ভক্তি হয, খণ্ডযে বন্ধন
॥ ২২৩ ॥

अतएव सर्व-भावे ईश्वर-शरण लैले से भक्ति हय, खण्डये बन्धन

সে সব ভক্তের পাযে মোর নমস্কার গৌরচন্দ্র সঙ্গে যাঙ্র কীর্তন-বিহার
॥ ২২৬ ॥

से सब भक्तेर पाये मोर नमस्कार गौरचन्द्र सङ्गे याङ्र कीर्तन-विहार

হেন মতে সিন্ধু-তীরে শ্রী-গৌরসুন্দর সর্ব-রাত্রি নৃত্য করে অতি মনোহর
॥ ২২৭ ॥

हेन मते सिन्धु-तीरे श्री-गौरसुन्दर सर्व-रात्रि नृत्य करे अति मनोहर

নিরবধি গদাধর থাকেন সংহতি প্রভু-গদাধরের বিচ্ছেদ নাহি কতি
॥ ২২৮ ॥

निरवधि गदाधर थाकेन संहति प्रभु-गदाधरेर विच्छेद नाहि कति

কি ভোজনে, কি শযনে, কিবা পর্যটনে গদাধর প্রভুরে সেবেন অনুক্ষণে
॥ ২২৯ ॥

कि भोजने, कि शयने, किबा पर्यटने गदाधर प्रभुरे सेवेन अनुक्षणे

গদাধর সম্মুখে পডেন ভাগবত শুনি’ প্রভু হেন প্রেম-রসে মহামত্ত
॥ ২৩০ ॥

गदाधर सम्मुखे पडेन भागवत शुनि’ प्रभु हेन प्रेम-रसे महामत्त

গদাধর-বাক্যে মাত্র প্রভু সুখী হয ভ্রমে গদাধর-সঙ্গে বৈষ্ণব-আলয
॥ ২৩১ ॥

गदाधर-वाक्ये मात्र प्रभु सुखी हय भ्रमे गदाधर-सङ्गे वैष्णव-आलय

এক-দিন প্রভু পুরী-গোসাঞির মঠে বসিলেন গিযা তান পরম নিকটে
॥ ২৩২ ॥

एक-दिन प्रभु पुरी-गोसाञिर मठे वसिलेन गिया तान परम निकटे

পরমানন্দ পুরীরে প্রভুর বড প্রীত পূর্বে যেন শ্রী-কৃষ্ণ-অর্জুন দুই মিত
॥ ২৩৩ ॥

परमानन्द पुरीरे प्रभुर बड प्रीत पूर्वे येन श्री-कृष्ण-अर्जुन दुइ मित

কৃষ্ণ-কথা পরস্পর রহস্য-প্রসঙ্গে নিরবধি পুরী-সঙ্গে থাকে প্রভু রঙ্গে
॥ ২৩৪ ॥

कृष्ण-कथा परस्पर रहस्य-प्रसङ्गे निरवधि पुरी-सङ्गे थाके प्रभु रङ्गे

পুরী গোসাঞির কূপে ভাল নহে জল অন্তর্যামী প্রভু তাহা জানিল সকল
॥ ২৩৫ ॥

पुरी गोसाञिर कूपे भाल नहे जल अन्तर्यामी प्रभु ताहा जानिल सकल

পুরী গোসাঞিরে প্রভু পুছিলা আপনি “কূপে জল কে-মত হৈল কহ শুনি”
॥ ২৩৬ ॥

पुरी गोसाञिरे प्रभु पुछिला आपनि “कूपे जल के-मत हैल कह शुनि”

পুরী বলে,—“সেহ বড অভাগিযা কূপ জল হৈল যেন ঘোর কর্দমের রূপ”
॥ ২৩৭ ॥

पुरी बले,—“सेह बड अभागिया कूप जल हैल येन घोर कर्दमेर रूप”

শুনি’ প্রভু হায হায করিতে লাগিলা
প্রভু বলে,—“জগন্নাথ কৃপণ হৈলা
॥ ২৩৮ ॥

शुनि’ प्रभु हाय हाय करिते लागिला
प्रभु बले,—“जगन्नाथ कृपण हैला

পুরীর কূপের জল পরশিবে যে সর্ব পাপ থাকিলে ও তরিবেক সে
॥ ২৩৯ ॥

पुरीर कूपेर जल परशिबे ये सर्व पाप थाकिले ओ तरिबेक से

অতএব জগন্নাথ-দেবের মাযায নষ্ট জল হৈল—যেন কেহ নাহি খায”
॥ ২৪০ ॥

अतएव जगन्नाथ-देवेर मायाय नष्ट जल हैल—येन केह नाहि खाय”

এত বলি’ মহাপ্রভু আপনে উঠিলাতুলিযা শ্রী-ভুজ দুই কহিতে লাগিলা
॥ ২৪১ ॥

एत बलि’ महाप्रभु आपने उठिलातुलिया श्री-भुज दुइ कहिते लागिला

“জগন্নাথ মহাপ্রভু, এই মোর বর
গঙ্গা প্রবেশুক এই কূপের ভিতর
॥ ২৪২ ॥

“जगन्नाथ महाप्रभु, एइ मोर वर
गङ्गा प्रवेशुक एइ कूपेर भितर

ভোগবতী গঙ্গা যে আছেন পাতালেতে তাঙ্রে আজ্ঞা কর এই কূপে প্রবেশিতে”
॥ ২৪৩ ॥

भोगवती गङ्गा ये आछेन पातालेते ताङ्रे आज्ञा कर एइ कूपे प्रवेशिते”

সর্ব ভক্ত-গণ শ্রী-মুখের বাক্য শুনি’ উচ্চ করি’ বলিতে লাগিলা হরি-ধ্বনি
॥ ২৪৪ ॥

सर्व भक्त-गण श्री-मुखेर वाक्य शुनि’ उच्च करि’ बलिते लागिला हरि-ध्वनि

তবে কত-ক্ষণে প্রভু বাসায চলিলা ভক্ত-গণ সবে গিযাশযন করিলা
॥ ২৪৫ ॥

तबे कत-क्षणे प्रभु वासाय चलिला भक्त-गण सबे गियाशयन करिला

সেই-ক্ষণে গঙ্গাদেবীআজ্ঞা করি’ শিরে
পূর্ণ হৈ’ প্রবেশিলা কূপের ভিতরে
॥ ২৪৬ ॥

सेइ-क्षणे गङ्गादेवीआज्ञा करि’ शिरे
पूर्ण है’ प्रवेशिला कूपेर भितरे

প্রভাতে উঠিযা সবে দেখেন অদ্ভুত পরম-নির্মল-জলে পরিপূর্ণ কূপ
॥ ২৪৭ ॥

प्रभाते उठिया सबे देखेन अद्भुत परम-निर्मल-जले परिपूर्ण कूप

আশ্চর্য দেখিযা `হরি’ বলে ভক্ত-গণ পুরী গোসাঞি হৈলা আনন্দে অচেতন
॥ ২৪৮ ॥

आश्चर्य देखिया `हरि’ बले भक्त-गण पुरी गोसाञि हैला आनन्दे अचेतन

গঙ্গার বিজয সবে বুঝিযা কূপেতে কূপ প্রদক্ষিণ সবে লাগিলা করিতে
॥ ২৪৯ ॥

गङ्गार विजय सबे बुझिया कूपेते कूप प्रदक्षिण सबे लागिला करिते

মহাপ্রভু শুনিযা আইলা সেই ক্ষণে জল দেখি’ পরম-আনন্দ-যুক্ত মনে
॥ ২৫০ ॥

महाप्रभु शुनिया आइला सेइ क्षणे जल देखि’ परम-आनन्द-युक्त मने

সর্ব ভক্ত-গণ শ্রী-মুখের বাক্য শুনি’ উচ্চ করি’ বলিতে লাগিলা হরি-ধ্বনি
॥ ২৫৩ ॥

सर्व भक्त-गण श्री-मुखेर वाक्य शुनि’ उच्च करि’ बलिते लागिला हरि-ध्वनि

পুরী গোসাঞির কূপে সেই দিব্য জলে স্নান পান করে প্রভু মহা-কুতূহলে
॥ ২৫৪ ॥

पुरी गोसाञिर कूपे सेइ दिव्य जले स्नान पान करे प्रभु महा-कुतूहले

প্রভু বলে,—“আমি যে আছিযে পৃথিবীতে জানিহ কেবল পুরী গোসাঞির প্রীতে
॥ ২৫৫ ॥

प्रभु बले,—“आमि ये आछिये पृथिवीते जानिह केवल पुरी गोसाञिर प्रीते

পুরী গোসাঞির আমি—নাহিক অন্যথা পুরী বেচিলে ও আমি বিকাই সর্বথা
॥ ২৫৬ ॥

पुरी गोसाञिर आमि—नाहिक अन्यथा पुरी वेचिले ओ आमि विकाइ सर्वथा

সকৃত্ যে দেখে পুরী গোসাঞিরে মাত্র সেহ হৈবেক শ্রী-কৃষ্ণের প্রেম-পাত্র”
॥ ২৫৭ ॥

सकृत् ये देखे पुरी गोसाञिरे मात्र सेह हैबेक श्री-कृष्णेर प्रेम-पात्र”

পুরীর মহিমা তবে কহিযা সবারে কূপ ধন্য করি’ প্রভু চলিলা বাসারে
॥ ২৫৮ ॥

पुरीर महिमा तबे कहिया सबारे कूप धन्य करि’ प्रभु चलिला वासारे

ঈশ্বর সে জানে ভক্ত-মহিমা বাডা’তে হেন প্রভু না ভজে কৃতঘ্ন কোন মতে
॥ ২৫৯ ॥

ईश्वर से जाने भक्त-महिमा बाडा’ते हेन प्रभु ना भजे कृतघ्न कोन मते

ভক্ত-রক্ষা লাগি’ প্রভু করে অবতার নিরবধি ভক্ত-সঙ্গে করেন বিহার
॥ ২৬০ ॥

भक्त-रक्षा लागि’ प्रभु करे अवतार निरवधि भक्त-सङ्गे करेन विहार

অকর্তব্য করে নিজ সেবক রাখিতে তার সাক্ষী বালি বধে সুগ্রীব-নিমিত্তে
॥ ২৬১ ॥

अकर्तव्य करे निज सेवक राखिते तार साक्षी वालि वधे सुग्रीव-निमित्ते

সেবকের দাস্য প্রভু করে নিজানন্দে অজয চৈতন্য-সিংহ জিনে ভক্ত-বৃন্দে
॥ ২৬২ ॥

सेवकेर दास्य प्रभु करे निजानन्दे अजय चैतन्य-सिंह जिने भक्त-वृन्दे

ভক্ত-গণ-সঙ্গে প্রভু সমুদ্রের তীরে সর্ব বৈকুণ্ঠাদি-নাথ কীর্তনে বিহরে
॥ ২৬৩ ॥

भक्त-गण-सङ्गे प्रभु समुद्रेर तीरे सर्व वैकुण्ठादि-नाथ कीर्तने विहरे

বাসা করিলেন প্রভু সমুদ্রের তীরে বিহরেন প্রভু ভক্তি-আনন্দ-সাগরে
॥ ২৬৪ ॥

वासा करिलेन प्रभु समुद्रेर तीरे विहरेन प्रभु भक्ति-आनन्द-सागरे

এই অবতারে সিন্ধু কৃতার্থ হৈতে
অতএব লক্ষ্মী জন্মিলেন তাহা হৈতে
॥ ২৬৫ ॥

एइ अवतारे सिन्धु कृतार्थ हैते
अतएव लक्ष्मी जन्मिलेन ताहा हैते

নীলাচল-বাসীর যে কিছু পাপ হয অতএব সিন্ধু-স্নানে সব যায ক্ষয
॥ ২৬৬ ॥

नीलाचल-वासीर ये किछु पाप हय अतएव सिन्धु-स्नाने सब याय क्षय

অতএব গঙ্গাদেবী বেগবতী হৈযা সেই ভাগ্যে সিন্ধু-মাঝে মিলিলা আসিযা
॥ ২৬৭ ॥

अतएव गङ्गादेवी वेगवती हैया सेइ भाग्ये सिन्धु-माझे मिलिला आसिया

হেন মতে সিন্ধু-তীরে শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য বৈসেন সকল মতে সিন্ধু করি’ ধন্য
॥ ২৬৮ ॥

हेन मते सिन्धु-तीरे श्री-कृष्ण-चैतन्य वैसेन सकल मते सिन्धु करि’ धन्य

যে সমযে ঈশ্বর আইলা নীলাচলে তখনে প্রতাপরুদ্র নাহিক উত্কলে
॥ ২৬৯ ॥

ये समये ईश्वर आइला नीलाचले तखने प्रतापरुद्र नाहिक उत्कले

যুদ্ধ-রসে গিযাছেন বিজযনগরে অতএব প্রভু ন দেখিলা সেই বারে
॥ ২৭০ ॥

युद्ध-रसे गियाछेन विजयनगरे अतएव प्रभु न देखिला सेइ बारे

ঠাকুর থাকিযা কত-দিন নীলাচলে পুনঃ গৌড-দেশে আইলেন কুতূহলে
॥ ২৭১ ॥

ठाकुर थाकिया कत-दिन नीलाचले पुनः गौड-देशे आइलेन कुतूहले

গঙ্গা-প্রতি মহা-অনুরাগ বাডাইযা অতি শীঘ্র গৌড-দেশে আইলা চলিযা
॥ ২৭১ ॥

गङ्गा-प्रति महा-अनुराग बाडाइया अति शीघ्र गौड-देशे आइला चलिया

সার্বভৌম-ভ্রাতা বিদ্যা-বাচস্পতি নাম শান্ত-দান্ত-ধর্মশীল মহাভাগ্যবান্
॥ ২৭৩ ॥

सार्वभौम-भ्राता विद्या-वाचस्पति नाम शान्त-दान्त-धर्मशील महाभाग्यवान्

সর্ব-পারিষদ-সঙ্গে শ্রী-গৌরসুন্দর আচম্বিতে আসি’ উত্তরিলা তাঙ্র ঘর
॥ ২৭৪ ॥

सर्व-पारिषद-सङ्गे श्री-गौरसुन्दर आचम्बिते आसि’ उत्तरिला ताङ्र घर

বৈকুণ্ঠ-নাযক গৃহে অতিথি পাইযা পডিলেন বাচস্পতি দণ্ডবত্ হৈযা
॥ ২৭৫ ॥

वैकुण्ठ-नायक गृहे अतिथि पाइया पडिलेन वाचस्पति दण्डवत् हैया

হেন সে আনন্দ হৈল বিপ্রের শরীরে কি বিধি করিব তাহা কিছুই না স্ফুরে
॥ ২৭৬ ॥

हेन से आनन्द हैल विप्रेर शरीरे कि विधि करिब ताहा किछुइ ना स्फुरे

প্রভু ও তাঙ্হারে করিলেন আলিঙ্গন প্রভু বলে,—“শুন কিছু আমার বচন
॥ ২৭৭ ॥

प्रभु ओ ताङ्हारे करिलेन आलिङ्गन प्रभु बले,—“शुन किछु आमार वचन

চিত্ত মোর হৈযাছে মথুরা যাইতে কথো দিন গঙ্গা-স্নান করিমু এথাতে
॥ ২৭৮ ॥

चित्त मोर हैयाछे मथुरा याइते कथो दिन गङ्गा-स्नान करिमु एथाते

নিভৃতে আমারে একথানি দিবা স্থান যেন কথো দিন মুঞি করোঙ্ গঙ্গা-স্নান
॥ ২৭৯ ॥

निभृते आमारे एकथानि दिबा स्थान येन कथो दिन मुञि करोङ् गङ्गा-स्नान

তবে শেষে মোরে মথুরায চালাই বাযদি মোরে চাহ ইহা অবশ্য করিবা”
॥ ২৮০ ॥

तबे शेषे मोरे मथुराय चालाइ बायदि मोरे चाह इहा अवश्य करिबा”

শুনিযা প্রভুর বাক্য বিদ্যা-বাচস্পতি লাগিলেন কহিতে হৈযা নম্র-মতি
॥ ২৮১ ॥

शुनिया प्रभुर वाक्य विद्या-वाचस्पति लागिलेन कहिते हैया नम्र-मति

বিপ্র বলে,—“ভাগ্য সব বংশের আমার যথায চরণ-ধূলি আইল তোমার
॥ ২৮২ ॥

विप्र बले,—“भाग्य सब वंशेर आमार यथाय चरण-धूलि आइल तोमार

মোর ঘর-দ্বার যত—সকল তোমার সুখে থাক তুমি কেহ না জানিব আর”
॥ ২৮৩ ॥

मोर घर-द्वार यत—सकल तोमार सुखे थाक तुमि केह ना जानिब आर”

শুনি’ তাঙ্র বাক্য প্রভু সন্তোষ হৈলা তান ভাগ্যে কত-দিন তথাই রহিলা
॥ ২৮৪ ॥

शुनि’ ताङ्र वाक्य प्रभु सन्तोष हैला तान भाग्ये कत-दिन तथाइ रहिला

সূর্যের উদয কি কখন গোপ্য হয সর্ব-লোক শুনিলেক প্রভুর বিজয
॥ ২৮৫ ॥

सूर्येर उदय कि कखन गोप्य हय सर्व-लोक शुनिलेक प्रभुर विजय

নবদ্বীপ-আদি সর্ব-দিকে হৈল ধ্বনি “বাচস্পতি-ঘরে আইলা ন্যাসি-চূডামণি”
॥ ২৮৬ ॥

नवद्वीप-आदि सर्व-दिके हैल ध्वनि “वाचस्पति-घरे आइला न्यासि-चूडामणि”

শুনিযা লোকের হৈল চিত্তের উল্লাস সশরীরে যেন হৈল বৈকুণ্ঠেতে বাস
॥ ২৮৭ ॥

शुनिया लोकेर हैल चित्तेर उल्लास सशरीरे येन हैल वैकुण्ठेते वास

আনন্দে সকল লোক বলে `হরি হরি’ স্ত্রী-পুত্র-দেহ-গেহ সকল পাসরি
॥ ২৮৮ ॥

आनन्दे सकल लोक बले `हरि हरि’ स्त्री-पुत्र-देह-गेह सकल पासरि

অন্যো’ন্যে সর্ব লোকে করে কোলাহল “চল দেখি গিযা তান চরণ-যুগল”
॥ ২৮৯ ॥

अन्यो’न्ये सर्व लोके करे कोलाहल “चल देखि गिया तान चरण-युगल”

এত বলি’ সর্ব-লোক পরম-উল্লাসে আগু পাছু গুরু-লোক নাহিক সম্ভাষে
॥ ২৯০ ॥

एत बलि’ सर्व-लोक परम-उल्लासे आगु पाछु गुरु-लोक नाहिक सम्भाषे

অনন্ত অর্বুদ লোক বলি’ `হরি হরি’ চলিলেন দেখিবারে গৌরাঙ্গ শ্রী-হরি
॥ ২৯১ ॥

अनन्त अर्बुद लोक बलि’ `हरि हरि’ चलिलेन देखिबारे गौराङ्ग श्री-हरि

পথ নাহি পায কেহ লোকের গহনে বন-ডাল ভাঙ্গি’ যায প্রভুর দর্শনে
॥ ২৯২ ॥

पथ नाहि पाय केह लोकेर गहने वन-डाल भाङ्गि’ याय प्रभुर दर्शने

শুন শুন আরে ভাই, চৈতন্য-আখ্যান যে-রূপে করিলা প্রভু সর্ব-জীব-ত্রাণ
॥ ২৯৩ ॥

शुन शुन आरे भाइ, चैतन्य-आख्यान ये-रूपे करिला प्रभु सर्व-जीव-त्राण

বন-ডাল-কণ্টক ভাঙ্গিযা লোক ধায তথাপি আনন্দে কেহ দুঃখ নাহি পায
॥ ২৯৪ ॥

वन-डाल-कण्टक भाङ्गिया लोक धाय तथापि आनन्दे केह दुःख नाहि पाय

লোকের গহনে যত অরণ্য আছিল ক্ষণেকে সকল দিব্য পথ-ময হৈল
॥ ২৯৫ ॥

लोकेर गहने यत अरण्य आछिल क्षणेके सकल दिव्य पथ-मय हैल

সব-দিকে লোক সব `হরি’ বলি’ যায হেন রঙ্গ করে প্রভু শ্রী-গৌরাঙ্গ রায
॥ ২৯৬ ॥

सब-दिके लोक सब `हरि’ बलि’ याय हेन रङ्ग करे प्रभु श्री-गौराङ्ग राय

কেহ বলে,—“মুঞি তান ধরিযা চরণ মাগিমু-যে-মতে মোর খণ্ডযে বন্ধন”
॥ ২৯৭ ॥

केह बले,—“मुञि तान धरिया चरण मागिमु-ये-मते मोर खण्डये बन्धन”

কেহ বলে,—“মুঞি তানে দেখিলে নযনে তবেই সকল পাঙ, মাগিমু বা কেনে”
॥ ২৯৮ ॥

केह बले,—“मुञि ताने देखिले नयने तबेइ सकल पाङ, मागिमु वा केने”

কেহ বলে,—“মুঞি তান না জানোঙ্ মহিমাযত নিন্দা করিযাছোঙ্, তার নাহি সীমা
॥ ২৯৯ ॥

केह बले,—“मुञि तान ना जानोङ् महिमायत निन्दा करियाछोङ्, तार नाहि सीमा

এবে তান পাদ-পদ্ম ধরিযা হৃদযে মাগিমু কি-রূপে মোর সে পাপ ঘুচযে”
॥ ৩০০ ॥

एबे तान पाद-पद्म धरिया हृदये मागिमु कि-रूपे मोर से पाप घुचये”

কেহ বলে,—“মোর পুত্র পরম জুযার মোরে এই বর যেন না খেলায আর”
॥ ৩০১ ॥

केह बले,—“मोर पुत्र परम जुयार मोरे एइ वर येन ना खेलाय आर”

কেহ বলে,—“এই মোর বর কায-মনে তাঙ্র পাদ-পদ্ম যেন না ছাডোঙ্ কখনে”
॥ ৩০২ ॥

केह बले,—“एइ मोर वर काय-मने ताङ्र पाद-पद्म येन ना छाडोङ् कखने”

কেহ বলে,—“ধন্য ধন্য মোর এই বর কভু যেন না পাসরোঙ্ গৌরাঙ্গ-সুন্দর”
॥ ৩০৩ ॥

केह बले,—“धन्य धन्य मोर एइ वर कभु येन ना पासरोङ् गौराङ्ग-सुन्दर”

এই মত বলিযা আনন্দে সর্ব-জন চলিযা যাযেন সবে, পরানন্দ মন
॥ ৩০৪ ॥

एइ मत बलिया आनन्दे सर्व-जन चलिया यायेन सबे, परानन्द मन

ক্ষণেকে আইল সব লোক খেযা-ঘাটে খেযারি করিতে পার পডিল সঙ্কটে
॥ ৩০৫ ॥

क्षणेके आइल सब लोक खेया-घाटे खेयारि करिते पार पडिल सङ्कटे

সহস্র সহস্র লোক এক না’যে চডে বড বড নৌকা সেই-ক্ষণে ভাঙ্গি’ পডে
॥ ৩০৬ ॥

सहस्र सहस्र लोक एक ना’ये चडे बड बड नौका सेइ-क्षणे भाङ्गि’ पडे

নানা-দিকে লোক খেযারিরে বস্ত্র দিযা পার হৈ’ যায সবে আনন্দিত হৈযা
॥ ৩০৭ ॥

नाना-दिके लोक खेयारिरे वस्त्र दिया पार है’ याय सबे आनन्दित हैया

নৌকা যে না পায, তারা নানা বুদ্ধি করে ঘট বুকে দিযা কেহ গঙ্গায সাঙ্তারে
॥ ৩০৮ ॥

नौका ये ना पाय, तारा नाना बुद्धि करे घट बुके दिया केह गङ्गाय साङ्तारे

কেহ বা কলার গাছ বান্ধি’ করে ভেলা কেহ কেহ সাঙ্তারিযা যায করি’ খেলা
॥ ৩০৯ ॥

केह वा कलार गाछ बान्धि’ करे भेला केह केह साङ्तारिया याय करि’ खेला

চতুর্-দিকে সর্ব-লোক করে হরি-ধ্বনি ব্রহ্মাণ্ড ভেদযে যেন হেন মত শুনি
॥ ৩১০ ॥

चतुर्-दिके सर्व-लोक करे हरि-ध्वनि ब्रह्माण्ड भेदये येन हेन मत शुनि

সত্বরে আসিলা বাচস্পতি মহাশয করিলেন অনেক নৌকার সমুচ্চয
॥ ৩১১ ॥

सत्वरे आसिला वाचस्पति महाशय करिलेन अनेक नौकार समुच्चय

নৌকার অপেক্ষা আর কেহ নাহি করে নানা মতে পার হয যে যে-মতে পারে
॥ ৩১২ ॥

नौकार अपेक्षा आर केह नाहि करे नाना मते पार हय ये ये-मते पारे

হেন আকর্ষেণ মন শ্রী-চৈতন্য-দেবে এহো কি ঈশ্বর-বিনে অন্যেরি সম্ভবে?
॥ ৩১৩ ॥

हेन आकर्षेण मन श्री-चैतन्य-देवे एहो कि ईश्वर-विने अन्येरि सम्भवे?

হেন মতে গঙ্গা পার হৈ’ সর্ব-জন সবেই ধরেন বাচস্পতির চরণ
॥ ৩১৪ ॥

हेन मते गङ्गा पार है’ सर्व-जन सबेइ धरेन वाचस्पतिर चरण

“পরম সুকৃতি তুমি মহাভাগ্যবান্ যার ঘরে আইলা চৈতন্য ভগবান্
॥ ৩১৫ ॥

“परम सुकृति तुमि महाभाग्यवान् यार घरे आइला चैतन्य भगवान्

এতেকে তোমার ভাগ্য কে বলিতে পারে এখনে নিস্তার কর আমা’-সবাকারে
॥ ৩১৬ ॥

एतेके तोमार भाग्य के बलिते पारे एखने निस्तार कर आमा’-सबाकारे

ভব-কূপে পতিত পাপিষ্ঠ আমি-সব এক গ্রামে—নাজানিল তান অনুভব
॥ ৩১৭ ॥

भव-कूपे पतित पापिष्ठ आमि-सब एक ग्रामे—नाजानिल तान अनुभव

এখনে দেখাও তান চরণ-যুগল তবে আমি পাপী সব হৈব সফল”
॥ ৩১৮ ॥

एखने देखाओ तान चरण-युगल तबे आमि पापी सब हैब सफल”

দেখিযা লোকের আর্তি বিদ্যা-বাচস্পতি সন্তোষে রোদন করে বিপ্র মহামতি
॥ ৩১৯ ॥

देखिया लोकेर आर्ति विद्या-वाचस्पति सन्तोषे रोदन करे विप्र महामति

সবা’ লৈ’ আইলেন আপন মন্দিরে লক্ষ কোটি লোক মহা-হরি-ধ্বনি করে
॥ ৩২০ ॥

सबा’ लै’ आइलेन आपन मन्दिरे लक्ष कोटि लोक महा-हरि-ध्वनि करे

হরি-ধ্বনি মাত্র শুনি সবার বদনে আর বাক্য কেহ নাহি বোলে নাহি শুনে
॥ ৩২১ ॥

हरि-ध्वनि मात्र शुनि सबार वदने आर वाक्य केह नाहि बोले नाहि शुने

করুণা-সাগর প্রভু শ্রী-গৌরসুন্দর সবা’ উদ্ধারিতে হৈযাছেন গোচর
॥ ৩২২ ॥

करुणा-सागर प्रभु श्री-गौरसुन्दर सबा’ उद्धारिते हैयाछेन गोचर

হরি-ধ্বনি শুনি’ প্রভু পরম-সন্তোষে হৈলেন বাহির লোকের ভাগ্যবশে
॥ ৩২৩ ॥

हरि-ध्वनि शुनि’ प्रभु परम-सन्तोषे हैलेन बाहिर लोकेर भाग्यवशे

কি সে শ্রী-বিগ্রহের সৌন্দর্য মনোহর সে রূপের উপমাসেই সে কলেবর
॥ ৩২৪ ॥

कि से श्री-विग्रहेर सौन्दर्य मनोहर से रूपेर उपमासेइ से कलेवर

সর্বদায প্রসন্ন শ্রী-মুখ বিলক্ষণ আনন্দ-ধারায পূর্ণ দুই শ্রী-নযন
॥ ৩২৫ ॥

सर्वदाय प्रसन्न श्री-मुख विलक्षण आनन्द-धाराय पूर्ण दुइ श्री-नयन

ভক্ত-গণে লেপিযাছে শ্রী-অঙ্গে চন্দন মালায পূর্ণিত বক্ষ, গজেন্দ্র-গমন
॥ ৩২৬ ॥

भक्त-गणे लेपियाछे श्री-अङ्गे चन्दन मालाय पूर्णित वक्ष, गजेन्द्र-गमन

আজানু-লম্বিত দুই শ্রী-ভুজ তুলিযা
`হরি’ বলি’ সিংহ-নাদ করেন গর্জিযা
॥ ৩২৭ ॥

आजानु-लम्बित दुइ श्री-भुज तुलिया
`हरि’ बलि’ सिंह-नाद करेन गर्जिया

দেখিযা প্রভুরে চতুর্-দিকে সর্ব-লোকে
`হরি’ বলি’ নৃত্য সবে করেন কৌতুকে
॥ ৩২৮ ॥

देखिया प्रभुरे चतुर्-दिके सर्व-लोके
`हरि’ बलि’ नृत्य सबे करेन कौतुके

দণ্ডবত্ হৈ’ সবে পডে ভূমি-তলে আনন্দে হৈযা মগ্ন `হরি হরি’ বলে
॥ ৩২৯ ॥

दण्डवत् है’ सबे पडे भूमि-तले आनन्दे हैया मग्न `हरि हरि’ बले

দুই বাহু তুলি’ সর্ব-লোক স্তুতি করে “উদ্ধারহ প্রভু, আমা’-সব পাপিষ্ঠেরে”
॥ ৩৩০ ॥

दुइ बाहु तुलि’ सर्व-लोक स्तुति करे “उद्धारह प्रभु, आमा’-सब पापिष्ठेरे”

ঈষত্ হাসিযা প্রভু সর্ব-লোক-প্রতি আশীর্বাদ করেন “কৃষ্ণেতে হৌ মতি
॥ ৩৩১ ॥

ईषत् हासिया प्रभु सर्व-लोक-प्रति आशीर्वाद करेन “कृष्णेते हौ मति

বল কৃষ্ণ ভজ কৃষ্ণ শুন কৃষ্ণ নাম কৃষ্ণ হৌ সবার জীবন ধন-প্রাণ”
॥ ৩৩২ ॥

बल कृष्ण भज कृष्ण शुन कृष्ण नाम कृष्ण हौ सबार जीवन धन-प्राण”

সর্ব-লোকে `হরি’ বলে শুনি’ আশীর্বাদ পুনঃ পুনঃ সবেই করেন কাকুর্বাদ
॥ ৩৩৩ ॥

सर्व-लोके `हरि’ बले शुनि’ आशीर्वाद पुनः पुनः सबेइ करेन काकुर्वाद

“জগত্-উদ্ধার লাগি’ তুমি গূঢ-রূপে অবতীর্ণ হৈলাশচী-গর্ভে নবদ্বীপে
॥ ৩৩৪ ॥

“जगत्-उद्धार लागि’ तुमि गूढ-रूपे अवतीर्ण हैलाशची-गर्भे नवद्वीपे

আমি-সব পাপিষ্ঠ তোমারে না চিনিযা অন্ধ-কূপে পডিলাঙ আপনা’ খাইযা
॥ ৩৩৫ ॥

आमि-सब पापिष्ठ तोमारे ना चिनिया अन्ध-कूपे पडिलाङ आपना’ खाइया

করুণা-সাগর তুমি পরহিতকারী কৃপা কর আর যেন তোমা’ না পাসরি”
॥ ৩৩৬ ॥

करुणा-सागर तुमि परहितकारी कृपा कर आर येन तोमा’ ना पासरि”

এই মতে সর্ব-দিকে লোকে স্তুতি করে হেন রঙ্গ করাযেন গৌরাঙ্গ-সুন্দরে
॥ ৩৩৭ ॥

एइ मते सर्व-दिके लोके स्तुति करे हेन रङ्ग करायेन गौराङ्ग-सुन्दरे

মনুষ্যে হৈল পরিপূর্ণ সর্ব-গ্রাম নগর-চত্বর-প্রান্তরে ও নাহি স্থান
॥ ৩৩৮ ॥

मनुष्ये हैल परिपूर्ण सर्व-ग्राम नगर-चत्वर-प्रान्तरे ओ नाहि स्थान

দেখিতে সবার পুনঃ পুনঃআর্তি বাডে সহস্র সহস্র লোক এক-বৃক্ষে চডে
॥ ৩৩৯ ॥

देखिते सबार पुनः पुनःआर्ति बाडे सहस्र सहस्र लोक एक-वृक्षे चडे

গৃহের উপরে বা কত লোক চডে ঈশ্বর-ঈচ্ছায ঘর ভাঙ্গিযা না পডে
॥ ৩৪০ ॥

गृहेर उपरे वा कत लोक चडे ईश्वर-ईच्छाय घर भाङ्गिया ना पडे

দেখি’ মাত্র সর্ব লোক শ্রী-চন্দ্র-বদন
`হরি’ বলি’ সিংহ-নাদ করে ঘনে ঘন
॥ ৩৪১ ॥

देखि’ मात्र सर्व लोक श्री-चन्द्र-वदन
`हरि’ बलि’ सिंह-नाद करे घने घन

নানা-দিক্ থাকি’ লোক আইসে সদায
শ্রী-মুখ দেখিযা কেহ ঘরে নাহি যায
॥ ৩৪২ ॥

नाना-दिक् थाकि’ लोक आइसे सदाय
श्री-मुख देखिया केह घरे नाहि याय

নানা রঙ্গ জানে প্রভু গৌরাঙ্গ-সুন্দর লুকাইযা গেলা প্রভু কুলিযা-নগর
॥ ৩৪৩ ॥

नाना रङ्ग जाने प्रभु गौराङ्ग-सुन्दर लुकाइया गेला प्रभु कुलिया-नगर

নিত্যানন্দ-আদি জন কত সঙ্গে লৈযা চলিলেন বাচস্পতিরে ও না কহিযা
॥ ৩৪৪ ॥

नित्यानन्द-आदि जन कत सङ्गे लैया चलिलेन वाचस्पतिरे ओ ना कहिया

কুলিযায আইলেন বৈকুণ্ঠ-ঈশ্বর তথা সর্ব-লোক হৈল পরম কাতর
॥ ৩৪৫ ॥

कुलियाय आइलेन वैकुण्ठ-ईश्वर तथा सर्व-लोक हैल परम कातर

চতুর্-দিকে বাচস্পতি লাগিলা চাহিতে কোথা গেলা প্রভু, নাহি পাযেন দেখিতে
॥ ৩৪৬ ॥

चतुर्-दिके वाचस्पति लागिला चाहिते कोथा गेला प्रभु, नाहि पायेन देखिते

বিচার করিযা বিপ্র প্রভু না দেখিযা কান্দিতে লাগিলাঊর্দ্ধ-বদন করিযা
॥ ৩৪৭ ॥

विचार करिया विप्र प्रभु ना देखिया कान्दिते लागिलाऊर्द्ध-वदन करिया

`বিরলে আছেন প্রভু বাডীর ভিতরে’ এই জ্ঞান হৈযাছে সবার অন্তরে
॥ ৩৪৮ ॥

`विरले आछेन प्रभु बाडीर भितरे’ एइ ज्ञान हैयाछे सबार अन्तरे

বাহির হযেন প্রভু হরি-নাম শুনি’ অতএব সবে বোলে মহা-হরি-ধ্বনি
॥ ৩৪৯ ॥

बाहिर हयेन प्रभु हरि-नाम शुनि’ अतएव सबे बोले महा-हरि-ध्वनि

কোটি কোটি লোকে হেন হরি-ধ্বনি করে স্বর্গ-মর্ত্য-পাতালাদি সর্ব-লোক পূরে
॥ ৩৫০ ॥

कोटि कोटि लोके हेन हरि-ध्वनि करे स्वर्ग-मर्त्य-पातालादि सर्व-लोक पूरे

কত-ক্ষণে বাচস্পতি হৈযা বাহিরে প্রভুর বৃত্তান্ত আসি’ কহিলা সবারে
॥ ৩৫১ ॥

कत-क्षणे वाचस्पति हैया बाहिरे प्रभुर वृत्तान्त आसि’ कहिला सबारे

“কত রাত্রি কোন্ দিকে হেন নাহি জানি আমা’-পাপিষ্ঠেরে বঞ্চি’ গেলা ন্যাসি-মণি
॥ ৩৫২ ॥

“कत रात्रि कोन् दिके हेन नाहि जानि आमा’-पापिष्ठेरे वञ्चि’ गेला न्यासि-मणि

সত্য কহি ভাই সব, তোমা’-সবা’-স্থানে না জানি চৈতন্য গিযাছেন কোন্ গ্রামে”
॥ ৩৫৩ ॥

सत्य कहि भाइ सब, तोमा’-सबा’-स्थाने ना जानि चैतन्य गियाछेन कोन् ग्रामे”

যত মতে বাচস্পতি কহেন লোকেরে প্রতীত কাহারো নাহি জন্মযে অন্তরে
॥ ৩৫৪ ॥

यत मते वाचस्पति कहेन लोकेरे प्रतीत काहारो नाहि जन्मये अन्तरे

`লোকের গহন দেখি’ আছেন বিরলে’ এই জ্ঞানে সবাই আছেন কুতূহলে
॥ ৩৫৫ ॥

`लोकेर गहन देखि’ आछेन विरले’ एइ ज्ञाने सबाइ आछेन कुतूहले

কেহ কেহ সাধে বাচস্পতিরে বিরলে “আমারে দেখাও আমি কেবল একলে”
॥ ৩৫৬ ॥

केह केह साधे वाचस्पतिरे विरले “आमारे देखाओ आमि केवल एकले”

সর্ব-লোক ধরে বাচস্পতির চরণে “এক-বার মাত্র তাঙ্রে দেখিমু নযনে
॥ ৩৫৭ ॥

सर्व-लोक धरे वाचस्पतिर चरणे “एक-बार मात्र ताङ्रे देखिमु नयने

তবে সবে ঘরে যাই আনন্দিত হৈযা এই বাক্য প্রভু-স্থানে জানাইবা গিযা
॥ ৩৫৮ ॥

तबे सबे घरे याइ आनन्दित हैया एइ वाक्य प्रभु-स्थाने जानाइबा गिया

কভু নাহি লঙ্ঘিবেন তোমার বচন যে-মতে আমরা পাপী পাই দরশন”
॥ ৩৫৯ ॥

कभु नाहि लङ्घिबेन तोमार वचन ये-मते आमरा पापी पाइ दरशन”

যত মতে বাচস্পতি প্রবোধিযা কয কাহার চিত্তেতে আর প্রত্যয না হয
॥ ৩৬০ ॥

यत मते वाचस्पति प्रबोधिया कय काहार चित्तेते आर प्रत्यय ना हय

কথোক্ষণে সর্ব লোক দেখা না পাইযা বাচস্পতিরে ও বোলে মুখর হৈযা
॥ ৩৬১ ॥

कथोक्षणे सर्व लोक देखा ना पाइया वाचस्पतिरे ओ बोले मुखर हैया

“ঘরে লুকাইযা বাচস্পতি ন্যাসি-মণি আমা’-সবা’ ভাণ্ডেন কহিযা মিথ্যা বাণী
॥ ৩৬২ ॥

“घरे लुकाइया वाचस्पति न्यासि-मणि आमा’-सबा’ भाण्डेन कहिया मिथ्या वाणी

আমরা তরিলে বা উহার কোন্ দুঃখ আপনেই তরি’ মাত্র এই কোন্ সুখ”
॥ ৩৬৩ ॥

आमरा तरिले वा उहार कोन् दुःख आपनेइ तरि’ मात्र एइ कोन् सुख”

কেহ বলে,—“সুজনের এই ধর্ম হয সবার উদ্ধার করে হৈযা সদয
॥ ৩৬৪ ॥

केह बले,—“सुजनेर एइ धर्म हय सबार उद्धार करे हैया सदय

`আপনার ভাল হৌ’ যে-তে-জন দেখে সুজন আপনা’ ছাডিযাও পর রাখে”
॥ ৩৬৫ ॥

`आपनार भाल हौ’ ये-ते-जन देखे सुजन आपना’ छाडियाओ पर राखे”

কেহ বলে,—“ব্যাভারেও মিষ্ট-দ্রব্য আনি’ একা উপভোগ কৈলে অপরাধ গণি’
॥ ৩৬৬ ॥

केह बले,—“व्याभारेओ मिष्ट-द्रव्य आनि’ एका उपभोग कैले अपराध गणि’

এত মিষ্ট ত্রিভুবনে অতি অনুপাম একেশ্বর ইহা কি করিতে আছে পান”
॥ ৩৬৭ ॥

एत मिष्ट त्रिभुवने अति अनुपाम एकेश्वर इहा कि करिते आछे पान”

কেহ বলে,—“বিপ্র কিছু কপট-হৃদয পর উপকারে তত নহেন সদয”
॥ ৩৬৮ ॥

केह बले,—“विप्र किछु कपट-हृदय पर उपकारे तत नहेन सदय”

একে বাচস্পতি দুঃখী প্রভুর বিরহে আরো সর্ব লোকে ও দুর্জয-বাণী কহে
॥ ৩৬৯ ॥

एके वाचस्पति दुःखी प्रभुर विरहे आरो सर्व लोके ओ दुर्जय-वाणी कहे

দুই মতে দুঃখী বিপ্র পরম উদার না জানেন কোন্ মতে হয প্রতীকার
॥ ৩৭০ ॥

दुइ मते दुःखी विप्र परम उदार ना जानेन कोन् मते हय प्रतीकार

হেনৈ সমযে এক আসিযা ব্রাহ্মণ বাচস্পতি-কর্ণ-মূলে কহিলা বচন
॥ ৩৭১ ॥

हेनै समये एक आसिया ब्राह्मण वाचस्पति-कर्ण-मूले कहिला वचन

“চৈতন্য-গোসাঞি গেলা কুলিযা-নগর এবে যে যুযায তাহা করহ সত্বর”
॥ ৩৭২ ॥

“चैतन्य-गोसाञि गेला कुलिया-नगर एबे ये युयाय ताहा करह सत्वर”

শুনি’ মাত্র বাচস্পতি পরম-সন্তোষে ব্রাহ্মণেরে আলিঙ্গন দিলেন হরিষে
॥ ৩৭৩ ॥

शुनि’ मात्र वाचस्पति परम-सन्तोषे ब्राह्मणेरे आलिङ्गन दिलेन हरिषे

তত-ক্ষণে আইলেন সর্ব-লোক যথাস বারেই আসি’ কহিলেন গোপ্য-কথা
॥ ৩৭৪ ॥

तत-क्षणे आइलेन सर्व-लोक यथास बारेइ आसि’ कहिलेन गोप्य-कथा

“তোমরা সকল লোক তত্ত্ব না জানিযা দোষ আমা’ `আমি থুইযাছি লুকাইযা’
॥ ৩৭৫ ॥

“तोमरा सकल लोक तत्त्व ना जानिया दोष आमा’ `आमि थुइयाछि लुकाइया’

এবে শুনিলাঙ প্রভু কুলিযা-নগরে আছেন, আসিযা কহিলেন দ্বিজবরে
॥ ৩৭৬ ॥

एबे शुनिलाङ प्रभु कुलिया-नगरे आछेन, आसिया कहिलेन द्विजवरे

সবে চল, যদি সত্য হয এ বচন তবে সে আমারে সবে বলিহ ব্রাহ্মণ”
॥ ৩৭৭ ॥

सबे चल, यदि सत्य हय ए वचन तबे से आमारे सबे बलिह ब्राह्मण”

সর্ব-লোক `হরি’ বলি’ বাচস্পতি-সঙ্গে সেই ক্ষণে সবে চলিলেন মহারঙ্গে
॥ ৩৭৮ ॥

सर्व-लोक `हरि’ बलि’ वाचस्पति-सङ्गे सेइ क्षणे सबे चलिलेन महारङ्गे

“কুলিযা-নগরে আইলেন ন্যাসি-মণি” সেই ক্ষণে সর্ব-দিকে হৈল মহাধ্বনি
॥ ৩৭৯ ॥

“कुलिया-नगरे आइलेन न्यासि-मणि” सेइ क्षणे सर्व-दिके हैल महाध्वनि

সবে গঙ্গা-মধ্যে নদীযায কুলিযায শুনি’ মাত্র সর্ব-লোক মহানন্দে ধায
॥ ৩৮০ ॥

सबे गङ्गा-मध्ये नदीयाय कुलियाय शुनि’ मात्र सर्व-लोक महानन्दे धाय

বাচস্পতি-গ্রামেতে যতেক লোক ছিল তার কোটি কোটি গুণে সকল বাডিল
॥ ৩৮১ ॥

वाचस्पति-ग्रामेते यतेक लोक छिल तार कोटि कोटि गुणे सकल बाडिल

কুলিযার আকর্ষণ না যায কথন তাহা বর্ণিবারে শক্ত সহস্র-বদন
॥ ৩৮২ ॥

कुलियार आकर्षण ना याय कथन ताहा वर्णिबारे शक्त सहस्र-वदन

লক্ষ লক্ষ লোক বা আইলা কোথা হৈতে না জানি কতেক পার হয কত মতে
॥ ৩৮৩ ॥

लक्ष लक्ष लोक वा आइला कोथा हैते ना जानि कतेक पार हय कत मते

কত বাডুবযে নৌকা গঙ্গার ভিতরে তথাপি সবেই তরে, জনেক না মরে
॥ ৩৮৪ ॥

कत वाडुबये नौका गङ्गार भितरे तथापि सबेइ तरे, जनेक ना मरे

নৌকাডুবিলেই মাত্র গঙ্গা হয স্থল হেন চৈতন্যের অনুগ্রহ ইচ্ছা-বল
॥ ৩৮৫ ॥

नौकाडुबिलेइ मात्र गङ्गा हय स्थल हेन चैतन्येर अनुग्रह इच्छा-बल

যে প্রভুর নাম-গুণ সকৃত্ যে গায সে সংসার-অব্ধি তরে বত্স-পদ-প্রায
॥ ৩৮৬ ॥

ये प्रभुर नाम-गुण सकृत् ये गाय से संसार-अब्धि तरे वत्स-पद-प्राय

হেন প্রভু সাক্ষাতে দেখিতে যে আইসে তাঙ্রা গঙ্গা তরিবেক বিচিত্র বা কিসে
॥ ৩৮৭ ॥

हेन प्रभु साक्षाते देखिते ये आइसे ताङ्रा गङ्गा तरिबेक विचित्र वा किसे

লক্ষ লক্ষ লোক ভাসে জাহ্নবীর জলে সবে পার হযেন পরম-কুতূহলে
॥ ৩৮৮ ॥

लक्ष लक्ष लोक भासे जाह्नवीर जले सबे पार हयेन परम-कुतूहले

গঙ্গায হৈযা পার আপনা’-আপনি কোলা-কুলি করিযা করেন হরি-ধ্বনি
॥ ৩৮৯ ॥

गङ्गाय हैया पार आपना’-आपनि कोला-कुलि करिया करेन हरि-ध्वनि

কেযারির কত বা হৈল উপার্জন কত হাট-বাজার বসায কত জন
॥ ৩৯০ ॥

केयारिर कत वा हैल उपार्जन कत हाट-बाजार वसाय कत जन

চতুর্-দিকে যার যেই ইচ্ছা সেই কিনে হেন নাহি জানি ইহা করে কোন্ জনে
॥ ৩৯১ ॥

चतुर्-दिके यार येइ इच्छा सेइ किने हेन नाहि जानि इहा करे कोन् जने

ক্ষণেকের মধ্যে গ্রাম-নগর-প্রাস্তর পরিপূর্ণ হৈল, স্থল নাহি অবসর
॥ ৩৯২ ॥

क्षणेकेर मध्ये ग्राम-नगर-प्रास्तर परिपूर्ण हैल, स्थल नाहि अवसर

অনন্ত অর্বুদ লোক করে হরি-ধ্বনি বাহির না হয, গুপ্তে আছে ন্যাসি-মণি
॥ ৩৯৩ ॥

अनन्त अर्बुद लोक करे हरि-ध्वनि बाहिर ना हय, गुप्ते आछे न्यासि-मणि

ক্ষণেকে আইলা মহাশয বাচস্পতি তিঙ্হো নাহি পাযেন প্রভুর কোথা স্থিতি
॥ ৩৯৪ ॥

क्षणेके आइला महाशय वाचस्पति तिङ्हो नाहि पायेन प्रभुर कोथा स्थिति

কত-ক্ষণে তথি বাচস্পতি একেশ্বর ডাকি’ আনাইলা প্রভু গৌরাঙ্গ-সুন্দর
॥ ৩৯৫ ॥

कत-क्षणे तथि वाचस्पति एकेश्वर डाकि’ आनाइला प्रभु गौराङ्ग-सुन्दर

দেখি’ মাত্র প্রভু—বিশারদের নন্দন দণ্ডবত্ হৈযা পডিলা সেই ক্ষণ
॥ ৩৯৬ ॥

देखि’ मात्र प्रभु—विशारदेर नन्दन दण्डवत् हैया पडिला सेइ क्षण

চৈতন্যের অবতার বর্ণিযা বর্ণিযা শ্লোক পডে পুনঃ পুনঃ প্রণত হৈযা
॥ ৩৯৭ ॥

चैतन्येर अवतार वर्णिया वर्णिया श्लोक पडे पुनः पुनः प्रणत हैया

“সংসার-উদ্ধার-লাগি’ যে চৈতন্য-রূপে তারিলেন যতেক পতিত ভব-কূপে
॥ ৩৯৮ ॥

“संसार-उद्धार-लागि’ ये चैतन्य-रूपे तारिलेन यतेक पतित भव-कूपे

সে গৌরসুন্দর-কৃপা সমুদ্রের প্রায জন্ম জন্ম চিত্তে মোর বসুক সদায
॥ ৩৯৯ ॥

से गौरसुन्दर-कृपा समुद्रेर प्राय जन्म जन्म चित्ते मोर वसुक सदाय

সংসার-সাগরে মগ্ন জগত্ দেখিযা নিরবধি বর্ষে প্রেম কৃপা-যুক্ত হৈযা
॥ ৪০০ ॥

संसार-सागरे मग्न जगत् देखिया निरवधि वर्षे प्रेम कृपा-युक्त हैया

হেন যে অতুল কৃপা-ময গৌর-ধাম স্ফুরুক আমার হৃদযেতে অবিরাম”
॥ ৪০১ ॥

हेन ये अतुल कृपा-मय गौर-धाम स्फुरुक आमार हृदयेते अविराम”

এই মতে শ্লোক পডি’ করে বিপ্র স্তুতি পুনঃ পুনঃ দণ্ডবত্ হয বাচস্পতি
॥ ৪০২ ॥

एइ मते श्लोक पडि’ करे विप्र स्तुति पुनः पुनः दण्डवत् हय वाचस्पति

বিশারদ-চরণে আমার নমস্কার সার্বভৌম বাচস্পতি নন্দন যাঙ্হার
॥ ৪০৩ ॥

विशारद-चरणे आमार नमस्कार सार्वभौम वाचस्पति नन्दन याङ्हार

বাচস্পতি দেখি’ প্রভু শ্রী-গৌরসুন্দর কৃপা-দৃষ্টি করিবারে বলিলা উত্তর
॥ ৪০৪ ॥

वाचस्पति देखि’ प्रभु श्री-गौरसुन्दर कृपा-दृष्टि करिबारे बलिला उत्तर

দাণ্ডাইযা কর-জুডি’ বলে বাচস্পতি “মোর এক নিবেদন শুন মহামতি
॥ ৪০৫ ॥

दाण्डाइया कर-जुडि’ बले वाचस्पति “मोर एक निवेदन शुन महामति

স্বচ্ছন্দ পরমানন্দ তুমি মহাশয সর্ব কর্ম তোমার আপন ইচ্ছা-ময
॥ ৪০৬ ॥

स्वच्छन्द परमानन्द तुमि महाशय सर्व कर्म तोमार आपन इच्छा-मय

আপন ইচ্ছায থাক, চলহ আপনে আপনে জানাহ, তেঞি লোকে তোমা’ জানে
॥ ৪০৭ ॥

आपन इच्छाय थाक, चलह आपने आपने जानाह, तेञि लोके तोमा’ जाने

এতেকে তোমার কর্ম তুমি সে প্রমাণ বিধি বা নিষেধ কে তোমারে দিব আন
॥ ৪০৮ ॥

एतेके तोमार कर्म तुमि से प्रमाण विधि वा निषेध के तोमारे दिब आन

সবে তোমা’ সর্ব লোক তত্ত্ব না জানিযা দোষেন অন্তরে মোরে `ক্রূর’ যে বলিযা
॥ ৪০৯ ॥

सबे तोमा’ सर्व लोक तत्त्व ना जानिया दोषेन अन्तरे मोरे `क्रूर’ ये बलिया

তোমারে আপন ঘরে মুঞি লুকাইযাথুই যাছোঙ্ লোকে বলে তত্ত্ব না জনিযা
॥ ৪১০ ॥

तोमारे आपन घरे मुञि लुकाइयाथुइ याछोङ् लोके बले तत्त्व ना जनिया

তুমি প্রভু, তিলার্ধেক বাহির হৈলে তবে মোরে `ব্রাহ্মণ’ করিযা লোকে বলে”
॥ ৪১১ ॥

तुमि प्रभु, तिलार्धेक बाहिर हैले तबे मोरे `ब्राह्मण’ करिया लोके बले”

হাসিতে লাগিলা প্রভু ব্রাহ্মণ-বচনে তাঙ্র ইচ্ছা পালিযা চলিলা সেই ক্ষণে
॥ ৪১২ ॥

हासिते लागिला प्रभु ब्राह्मण-वचने ताङ्र इच्छा पालिया चलिला सेइ क्षणे

যেই-মাত্র মহাপ্রভু বাহির হৈলা দেখি’ সবে আনন্দ-সাগরে মগ্ন হৈলা
॥ ৪১৩ ॥

येइ-मात्र महाप्रभु बाहिर हैला देखि’ सबे आनन्द-सागरे मग्न हैला

চতুর্-দিকে লোক দণ্ডবত্ হৈ’ পডে যার যেন মত স্ফুরে, সেই স্তুতি পডে
॥ ৪১৪ ॥

चतुर्-दिके लोक दण्डवत् है’ पडे यार येन मत स्फुरे, सेइ स्तुति पडे

অনন্ত অর্বুদ লোক হরি-ধ্বনি করে ভাসিল সকল লোক আনন্দ-সাগরে
॥ ৪১৫ ॥

अनन्त अर्बुद लोक हरि-ध्वनि करे भासिल सकल लोक आनन्द-सागरे

সহস্র সহস্র কীর্তনীয-সম্প্রদায স্থানে স্থানে সবেই পরমানন্দে গায
॥ ৪১৬ ॥

सहस्र सहस्र कीर्तनीय-सम्प्रदाय स्थाने स्थाने सबेइ परमानन्दे गाय

অহর্-নিশ পরানন্দ কৃষ্ণ-নাম-ধ্বনি সকল ভুবন পূর্ণ কৈলা ন্যাসি-মণি
॥ ৪১৭ ॥

अहर्-निश परानन्द कृष्ण-नाम-ध्वनि सकल भुवन पूर्ण कैला न्यासि-मणि

ভজ ভজ আরে ভাই, চৈতন্য-চরণে অবিদ্যা-বন্ধন খণ্ডে যাহার শ্রবণে
॥ ৪২২ ॥

भज भज आरे भाइ, चैतन्य-चरणे अविद्या-बन्धन खण्डे याहार श्रवणे

যাহার স্মরণে সর্ব-তাপ-বিমোচন ভজ ভজ হেন ন্যাসি-মণির চরণ
॥ ৪২৩ ॥

याहार स्मरणे सर्व-ताप-विमोचन भज भज हेन न्यासि-मणिर चरण

এই মত চতুর্-দিকে দেখি’ সঙ্কীর্তন আনন্দে ভাসেন প্রভু লৈ’ ভক্ত-গণ
॥ ৪২৪ ॥

एइ मत चतुर्-दिके देखि’ सङ्कीर्तन आनन्दे भासेन प्रभु लै’ भक्त-गण

আনন্দ-ধারায পূর্ণ শ্রী-গৌরসুন্দর যেন চতুর্-দিকে বহে জাহ্নবীর জল
॥ ৪২৫ ॥

आनन्द-धाराय पूर्ण श्री-गौरसुन्दर येन चतुर्-दिके वहे जाह्नवीर जल

বাহ্য নাহি পরানন্দ-সুখে আপনার সঙ্কীর্তন-আনন্দ-বিহ্বল-অবতার
॥ ৪২৬ ॥

बाह्य नाहि परानन्द-सुखे आपनार सङ्कीर्तन-आनन्द-विह्वल-अवतार

যেই সম্প্রদায প্রভু দেখেন সম্মুখে তাহাতেই নৃত্য করে পরানন্দ-সুখে
॥ ৪২৭ ॥

येइ सम्प्रदाय प्रभु देखेन सम्मुखे ताहातेइ नृत्य करे परानन्द-सुखे

তাহারা কৃতার্থ হেন মানে আপনারে হেন মতে রঙ্গ করে শ্রী-গৌরসুন্দরে
॥ ৪২৮ ॥

ताहारा कृतार्थ हेन माने आपनारे हेन मते रङ्ग करे श्री-गौरसुन्दरे

বিহ্বলের অগ্রগণ্য নিত্যানন্দ-রায কখনো ধরিযা তাঙ্রে আপনে নাচায
॥ ৪২৯ ॥

विह्वलेर अग्रगण्य नित्यानन्द-राय कखनो धरिया ताङ्रे आपने नाचाय

আপনে কখন নৃত্য করে তাঙ্র সঙ্গে আপনে বিহ্বল আপনার প্রেম-রঙ্গে
॥ ৪৩০ ॥

आपने कखन नृत्य करे ताङ्र सङ्गे आपने विह्वल आपनार प्रेम-रङ्गे

নৃত্য করে মহাপ্রভু করি’ সিংহ-নাদ সে নাদ শ্রবণে খণ্ডে সকল বিষাদ
॥ ৪৩১ ॥

नृत्य करे महाप्रभु करि’ सिंह-नाद से नाद श्रवणे खण्डे सकल विषाद

যাঙ্র রসে মত্ত-বস্ত্র না জানে শঙ্কর হেন প্রভু নাচে সর্ব লোকের ভিতর
॥ ৪৩২ ॥

याङ्र रसे मत्त-वस्त्र ना जाने शङ्कर हेन प्रभु नाचे सर्व लोकेर भितर

অনন্ত ব্রহ্মাণ্ড হয যাঙ্র শক্তি-বশে সে প্রভু নাচযে পৃথিবীতে প্রেম-রসে
॥ ৪৩৩ ॥

अनन्त ब्रह्माण्ड हय याङ्र शक्ति-वशे से प्रभु नाचये पृथिवीते प्रेम-रसे

যে প্রভু দেখিতে সর্ব দেবে কাম্য করে সে প্রভু নাচযে সর্ব-গণের গোচরে
॥ ৪৩৪ ॥

ये प्रभु देखिते सर्व देवे काम्य करे से प्रभु नाचये सर्व-गणेर गोचरे

এই মত সর্ব-লোক মহানন্দে ভাসে সংসার তরিল চৈতন্যের পরকাশে
॥ ৪৩৫ ॥

एइ मत सर्व-लोक महानन्दे भासे संसार तरिल चैतन्येर परकाशे

যতেক আইসে লোক দশ দিক্ হৈতে সবেই আসিযা দেখে প্রভুরে নাচিতে
॥ ৪৩৬ ॥

यतेक आइसे लोक दश दिक् हैते सबेइ आसिया देखे प्रभुरे नाचिते

বাহ্য নাহি প্রভুর—বিহ্বল প্রেম-রসে দেখি’ সর্ব-লোক সুখ-সিন্ধু-মাঝে ভাসে
॥ ৪৩৭ ॥

बाह्य नाहि प्रभुर—विह्वल प्रेम-रसे देखि’ सर्व-लोक सुख-सिन्धु-माझे भासे

কুলিযার প্রকাশে যতেক পাপী ছিল উত্তম মধ্যম নীচ—সবে পার হৈল
॥ ৪৩৮ ॥

कुलियार प्रकाशे यतेक पापी छिल उत्तम मध्यम नीच—सबे पार हैल

কুলিযা-গ্রামেতে চৈতন্যের পরকাশ ইহার শ্রবণে সর্ব-কর্ম-বন্ধ-নাশ
॥ ৪৩৯ ॥

कुलिया-ग्रामेते चैतन्येर परकाश इहार श्रवणे सर्व-कर्म-बन्ध-नाश

হেনৈ সমযে এক আসিযা ব্রাহ্মণ দৃঢ করি’ ধরিলেন প্রভুর চরণ
॥ ৪৪২ ॥

हेनै समये एक आसिया ब्राह्मण दृढ करि’ धरिलेन प्रभुर चरण

দ্বিজ বলে,—“প্রভু, মোর এক নিবেদন আছে, তাহা কহি যদি ক্ষণে দেহ’ মন
॥ ৪৪৩ ॥

द्विज बले,—“प्रभु, मोर एक निवेदन आछे, ताहा कहि यदि क्षणे देह’ मन

ভক্তির প্রভাব মুঞি পাপী না জানিযা বৈষ্ণব করিনু নিন্দা আপনা’ খাইযা
॥ ৪৪৪ ॥

भक्तिर प्रभाव मुञि पापी ना जानिया वैष्णव करिनु निन्दा आपना’ खाइया

`কলি-যুগে কিসের বৈষ্ণব, কি কীর্তন’ এই মত অনেক নিন্দিনু অনুক্ষণ
॥ ৪৪৫ ॥

`कलि-युगे किसेर वैष्णव, कि कीर्तन’ एइ मत अनेक निन्दिनु अनुक्षण

এবে প্রভু, সেই পাপ-কর্ম সঙরিতে অনুক্ষণ চিত্ত মোর দহে সর্ব-মতে
॥ ৪৪৬ ॥

एबे प्रभु, सेइ पाप-कर्म सङरिते अनुक्षण चित्त मोर दहे सर्व-मते

সংসার-উদ্ধার-সিংহ তোমার প্রতাপ বল মোর কি-রূপে খণ্ডযে সেই পাপ”
॥ ৪৪৭ ॥

संसार-उद्धार-सिंह तोमार प्रताप बल मोर कि-रूपे खण्डये सेइ पाप”

শুনি’ প্রভু অকৈতব বিপ্রের বচন হাসিযা উপায কহে শ্রী-শচীনন্দন
॥ ৪৪৮ ॥

शुनि’ प्रभु अकैतव विप्रेर वचन हासिया उपाय कहे श्री-शचीनन्दन

“শুন দ্বিজ, বিষ করি যে মুখে ভক্ষণ সেই মুখে করি যবে অমৃত-গ্রহণ
॥ ৪৪৯ ॥

“शुन द्विज, विष करि ये मुखे भक्षण सेइ मुखे करि यबे अमृत-ग्रहण

বিষ হয জীর্ণ, দেহ হযত অমর অমৃত-প্রভাবে, এবে শুন সে উত্তর
॥ ৪৫০ ॥

विष हय जीर्ण, देह हयत अमर अमृत-प्रभावे, एबे शुन से उत्तर

না জানিযা তুমি যত করিলা নিন্দন সে কেবল বিষ তুমি করিলা ভোজন
॥ ৪৫১ ॥

ना जानिया तुमि यत करिला निन्दन से केवल विष तुमि करिला भोजन

পরম অমৃত এবে কৃষ্ণ-গুণ-নাম নিরবধি সেই মুখে কর’ তুমি পান
॥ ৪৫২ ॥

परम अमृत एबे कृष्ण-गुण-नाम निरवधि सेइ मुखे कर’ तुमि पान

যে মুখে করিলা তুমি বৈষ্ণব-নিন্দন সেই মুখে কর’ তুমি বৈষ্ণব-বন্দন
॥ ৪৫৩ ॥

ये मुखे करिला तुमि वैष्णव-निन्दन सेइ मुखे कर’ तुमि वैष्णव-वन्दन

সবা’ হৈতে ভক্তের মহিমা বাডাইযা সঙ্গীত কবিত্ব বিপ্র কর’ তুমি গিযা
॥ ৪৫৪ ॥

सबा’ हैते भक्तेर महिमा बाडाइया सङ्गीत कवित्व विप्र कर’ तुमि गिया

কৃষ্ণ-যশ-পরানন্দ-অমৃতে তোমার নিন্দা-বিষ যত সব করিব সংহার
॥ ৪৫৫ ॥

कृष्ण-यश-परानन्द-अमृते तोमार निन्दा-विष यत सब करिब संहार

চল দ্বিজ, কর’ গিযা ভক্তের বর্ণন তবে সে তোমার সব-পাপ-বিমোচন”
॥ ৪৫৯ ॥

चल द्विज, कर’ गिया भक्तेर वर्णन तबे से तोमार सब-पाप-विमोचन”

সকল বৈষ্ণব শ্রী-মুখের বাক্য শুনি’ আনন্দে করযে জয জয হরি-ধ্বনি
॥ ৪৬০ ॥

सकल वैष्णव श्री-मुखेर वाक्य शुनि’ आनन्दे करये जय जय हरि-ध्वनि

নিন্দা-পাতকের এই প্রাযশ্চিত্ত সার কহিলেন শ্রী-গৌরসুন্দর অবতার
॥ ৪৬১ ॥

निन्दा-पातकेर एइ प्रायश्चित्त सार कहिलेन श्री-गौरसुन्दर अवतार

এই আজ্ঞা যে না মানে, নিন্দে সাধু-জন দুঃখ-সিন্ধু-মাঝে ভাসে সেই পাপি-গণ
॥ ৪৬২ ॥

एइ आज्ञा ये ना माने, निन्दे साधु-जन दुःख-सिन्धु-माझे भासे सेइ पापि-गण

চৈতন্যের আজ্ঞা যে মানযে বেদ-সার সুখে সেই জন হয ভব-সিন্ধু-পার
॥ ৪৬৩ ॥

चैतन्येर आज्ञा ये मानये वेद-सार सुखे सेइ जन हय भव-सिन्धु-पार

বিপ্রেরে করিতে প্রভু তত্ত্ব-উপদেশ ক্ষণেকে পণ্ডিত দেবানন্দের প্রবেশ
॥ ৪৬৪ ॥

विप्रेरे करिते प्रभु तत्त्व-उपदेश क्षणेके पण्डित देवानन्देर प्रवेश

দেখিবার যোগ্যতা আছযে পুনঃ তান তবে কেনে না দেখিলা, কৃষ্ণ সে প্রমাণ
॥ ৪৬৭ ॥

देखिबार योग्यता आछये पुनः तान तबे केने ना देखिला, कृष्ण से प्रमाण

সন্ন্যাস করিযা যদি ঠাকুর চলিলা তান ভাগ্যে বক্রেশ্বর আসিযা মিলিলা
॥ ৪৬৮ ॥

सन्न्यास करिया यदि ठाकुर चलिला तान भाग्ये वक्रेश्वर आसिया मिलिला

বক্রেশ্বর পণ্ডিত-চৈতন্য-প্রিয-পাত্র ব্রহ্মাণ্ড পবিত্র যাঙ্র স্মরণেই মাত্র
॥ ৪৬৯ ॥

वक्रेश्वर पण्डित-चैतन्य-प्रिय-पात्र ब्रह्माण्ड पवित्र याङ्र स्मरणेइ मात्र

নিরবধি কৃষ্ণ-প্রেম-বিরহ বিহ্বল যাঙ্র নৃত্যে দেবাসুর-মোহিত সকল
॥ ৪৭০ ॥

निरवधि कृष्ण-प्रेम-विरह विह्वल याङ्र नृत्ये देवासुर-मोहित सकल

বক্রেশ্বর পণ্ডিতের উদ্দাম বিকার সকল কহিতে শক্তি আছযে কাহার
॥ ৪৭৩ ॥

वक्रेश्वर पण्डितेर उद्दाम विकार सकल कहिते शक्ति आछये काहार

দৈবে দেবানন্দ পণ্ডিতের ভক্তি-বশে রহিলেন তাঙ্হার আশ্রমে প্রেম-রসে
॥ ৪৭৪ ॥

दैवे देवानन्द पण्डितेर भक्ति-वशे रहिलेन ताङ्हार आश्रमे प्रेम-रसे

বক্রেশ্বর পণ্ডিত নাচেন যত-ক্ষণ বেত্র-হস্তে আপনে বুলেন তত-ক্ষণ
॥ ৪৭৭ ॥

वक्रेश्वर पण्डित नाचेन यत-क्षण वेत्र-हस्ते आपने बुलेन तत-क्षण

আপনে করেন সব লোক এক ভিতে পডিলে আপনে ধরি’ রাখেন কোলেতে
॥ ৪৭৮ ॥

आपने करेन सब लोक एक भिते पडिले आपने धरि’ राखेन कोलेते

তাঙ্হার অঙ্গের ধূলা বড ভক্তি-মনে
আপনার সর্ব অঙ্গে করেন লেপনে
॥ ৪৭৯ ॥

ताङ्हार अङ्गेर धूला बड भक्ति-मने
आपनार सर्व अङ्गे करेन लेपने

তাঙ্র সঙ্গে থাকি’, তান দেখিযা প্রকাশ তখনে জন্মিল প্রভু চৈতন্যে বিশ্বাস
॥ ৪৮০ ॥

ताङ्र सङ्गे थाकि’, तान देखिया प्रकाश तखने जन्मिल प्रभु चैतन्ये विश्वास

বৈষ্ণব-সেবার ফল কহে যে পুরাণে তার সাক্ষী এই সবে দেখ বিদ্যামানে
॥ ৪৮১ ॥

वैष्णव-सेवार फल कहे ये पुराणे तार साक्षी एइ सबे देख विद्यामाने

আজন্ম ধার্মিক উদাসীন জ্ঞানবান্ ভাগবত-অধ্যাপনা বিনা নাহি আন
॥ ৪৮২ ॥

आजन्म धार्मिक उदासीन ज्ञानवान् भागवत-अध्यापना विना नाहि आन

শন্ত, দান্ত, জিতেন্দ্রিয, নির্লোভ বিষয প্রায আর কতেক বা গুণ তানে হয
॥ ৪৮৩ ॥

शन्त, दान्त, जितेन्द्रिय, निर्लोभ विषय प्राय आर कतेक वा गुण ताने हय

তথাপিহ গৌরচন্দ্রে নহিল বিশ্বাস বক্রেশ্বর প্রসাদে সে কুবুদ্ধি-বিনাশ
॥ ৪৮৪ ॥

तथापिह गौरचन्द्रे नहिल विश्वास वक्रेश्वर प्रसादे से कुबुद्धि-विनाश

`কৃষ্ণ-সেবা হৈতেও বৈষ্ণব-সেবা বড’ ভাগবত-আদি সব শাস্ত্রে কৈল দঢ
॥ ৪৮৫ ॥

`कृष्ण-सेवा हैतेओ वैष्णव-सेवा बड’ भागवत-आदि सब शास्त्रे कैल दढ

সিদ্ধির্ ভবতি বা নেতি সংশযো ‘চ্যুত-সেবিনাম্ নিঃসংশযস্ তু তদ্-ভক্ত- পরিচর্যা-রতাত্মনাম্
॥ ৪৮৬ ॥

सिद्धिर् भवति वा नेति संशयो ‘च्युत-सेविनाम् निःसंशयस् तु तद्-भक्त- परिचर्या-रतात्मनाम्

এতেকে বৈষ্ণব-সেবা পরম উপায ভক্ত-সেবা হৈতে সে সবাই কৃষ্ণ পায
॥ ৪৮৭ ॥

एतेके वैष्णव-सेवा परम उपाय भक्त-सेवा हैते से सबाइ कृष्ण पाय

বক্রেশ্বর পণ্ডিতের সঙ্গের প্রভাবে গৌরচন্দ্র দেখিতে চলিলা অনুরাগে
॥ ৪৮৮ ॥

वक्रेश्वर पण्डितेर सङ्गेर प्रभावे गौरचन्द्र देखिते चलिला अनुरागे

বসিযা আছেন গৌরচন্দ্র ভগবান্ দেবানন্দ পণ্ডিত হৈলা বিদ্যমান
॥ ৪৮৯ ॥

वसिया आछेन गौरचन्द्र भगवान् देवानन्द पण्डित हैला विद्यमान

দণ্ডবত্ দেবানন্দ পণ্ডিত করিযা রহিলেন এক ভিতে সঙ্কোচিত হৈযা
॥ ৪৯০ ॥

दण्डवत् देवानन्द पण्डित करिया रहिलेन एक भिते सङ्कोचित हैया

প্রভু ও তাহানে দেখি’ সন্তো
ষিত হৈলাবিরল হৈযা তানে লৈযা বসিলা
॥ ৪৯১ ॥

प्रभु ओ ताहाने देखि’ सन्तो
षित हैलाविरल हैया ताने लैया वसिला

পূর্বে তান যত কিছু ছিল অপরাধ সকল ক্ষমিযা প্রভু করিলা প্রসাদ
॥ ৪৯২ ॥

पूर्वे तान यत किछु छिल अपराध सकल क्षमिया प्रभु करिला प्रसाद

প্রভু বলে,—“তুমি যে সেবিলা বক্রেশ্বর অতএব হৈলা তুমি আমার গোচর
॥ ৪৯৩ ॥

प्रभु बले,—“तुमि ये सेविला वक्रेश्वर अतएव हैला तुमि आमार गोचर

বক্রেশ্বর পণ্ডিত-প্রভুর পূর্ণ-শক্তি সেই কৃষ্ণ পায যে তাঙ্হারে করে ভক্তি
॥ ৪৯৪ ॥

वक्रेश्वर पण्डित-प्रभुर पूर्ण-शक्ति सेइ कृष्ण पाय ये ताङ्हारे करे भक्ति

বক্রেশ্বর-হৃদযে কৃষ্ণের নিজ-ঘর কৃষ্ণ নৃত্য করেন নাচিতে বক্রেশ্বর
॥ ৪৯৫ ॥

वक्रेश्वर-हृदये कृष्णेर निज-घर कृष्ण नृत्य करेन नाचिते वक्रेश्वर

যে-তে-স্থানে যদি বক্রেশ্বর-সঙ্গ হয সেই স্থান সর্ব-তীর্থ শ্রী-বৈকুণ্ঠ-ময”
॥ ৪৯৬ ॥

ये-ते-स्थाने यदि वक्रेश्वर-सङ्ग हय सेइ स्थान सर्व-तीर्थ श्री-वैकुण्ठ-मय”

শুনি’ বিপ্র-দেবানন্দ প্রভুর বচন যোড-হস্তে লাগিলেন করিতে স্তবন
॥ ৪৯৭ ॥

शुनि’ विप्र-देवानन्द प्रभुर वचन योड-हस्ते लागिलेन करिते स्तवन

“জগত্ উদ্ধার লাগি’ তুমি কৃপা-ময নবদ্বীপ-মাঝে আসি’ হৈলা উদয
॥ ৪৯৮ ॥

“जगत् उद्धार लागि’ तुमि कृपा-मय नवद्वीप-माझे आसि’ हैला उदय

মুঞি পাপী দৈব-দোষে তোমা’ না জানিলুঙ্ তোমার পরমানন্দে বঞ্চিত হৈলুঙ্
॥ ৪৯৯ ॥

मुञि पापी दैव-दोषे तोमा’ ना जानिलुङ् तोमार परमानन्दे वञ्चित हैलुङ्

সর্ব-ভূত-কৃপালুতা তোমার স্বভাব এই মাগোঙ্ `তোমাতে হৌক অনুরাগ’
॥ ৫০০ ॥

सर्व-भूत-कृपालुता तोमार स्वभाव एइ मागोङ् `तोमाते हौक अनुराग’

এক নিবেদন প্রভু তোমার চরণে কি করি উপায প্রভু, বলহ আপনে
॥ ৫০১ ॥

एक निवेदन प्रभु तोमार चरणे कि करि उपाय प्रभु, बलह आपने

মুঞি অসর্বজ্ঞ-সর্বজ্ঞের গ্রন্থ লৈযা ভাগবত পডাঙ আপনে অজ্ঞ হৈযা
॥ ৫০২ ॥

मुञि असर्वज्ञ-सर्वज्ञेर ग्रन्थ लैया भागवत पडाङ आपने अज्ञ हैया

কিবা বাখানিমু, পডাইমু বা কেমনে ইহা মোরে আজ্ঞা প্রভু, করহ আপনে”
॥ ৫০৩ ॥

किबा वाखानिमु, पडाइमु वा केमने इहा मोरे आज्ञा प्रभु, करह आपने”

শুনি’ তান বাক্য গৌরচন্দ্র ভগবান্ কহিতে লাগিলা ভাগবতের প্রমাণ
॥ ৫০৪ ॥

शुनि’ तान वाक्य गौरचन्द्र भगवान् कहिते लागिला भागवतेर प्रमाण

“শুন বিপ্র, ভাগবতে এই বাখানিবা
`ভক্তি’ বিনা আর কিছু মুখে না আনিবা
॥ ৫০৫ ॥

“शुन विप्र, भागवते एइ वाखानिबा
`भक्ति’ विना आर किछु मुखे ना आनिबा

আদি-মধ্য-অন্ত্যে ভাগবতে এই কয বিষ্ণু-ভক্তি নিত্য-সিদ্ধ অক্ষয অব্যয
॥ ৫০৬ ॥

आदि-मध्य-अन्त्ये भागवते एइ कय विष्णु-भक्ति नित्य-सिद्ध अक्षय अव्यय

অনন্তে ব্রহ্মাণ্ডে সবে সত্য বিষ্ণু-ভক্তি মহাপ্রলযে ও যার থাকে পূর্ণ-শক্তি
॥ ৫০৭ ॥

अनन्ते ब्रह्माण्डे सबे सत्य विष्णु-भक्ति महाप्रलये ओ यार थाके पूर्ण-शक्ति

মোক্ষ দিযা ভক্তি গোপ্য করে নারাযণে হেন ভক্তি না জানি কৃষ্ণের কৃপা বিনে
॥ ৫০৮ ॥

मोक्ष दिया भक्ति गोप्य करे नारायणे हेन भक्ति ना जानि कृष्णेर कृपा विने

ভাগবত-শাস্ত্রে সে ভক্তির তত্ত্ব কহে তেঞি ভাগবত-সম কোন শাস্ত্র নহে
॥ ৫০৯ ॥

भागवत-शास्त्रे से भक्तिर तत्त्व कहे तेञि भागवत-सम कोन शास्त्र नहे

ভক্তি-যোগে ভাগবত ব্যাসের জিহ্বায স্ফূর্তি সে হৈল মাত্র কৃষ্ণের কৃপায
॥ ৫১২ ॥

भक्ति-योगे भागवत व्यासेर जिह्वाय स्फूर्ति से हैल मात्र कृष्णेर कृपाय

ঈশ্বরের তত্ত্ব যেন বুঝনে না যায এই মত ভাগবত—সর্ব শাস্ত্রে গায
॥ ৫১৩ ॥

ईश्वरेर तत्त्व येन बुझने ना याय एइ मत भागवत—सर्व शास्त्रे गाय

`ভাগবত বুঝি’ হেন যার আছে জ্ঞান সেই না জানযে ভাগবতের প্রমাণ
॥ ৫১৪ ॥

`भागवत बुझि’ हेन यार आछे ज्ञान सेइ ना जानये भागवतेर प्रमाण

অজ্ঞ হৈ’ ভাগবতে যে লয শরণ ভাগবত-অর্থ তার হয দরশন
॥ ৫১৫ ॥

अज्ञ है’ भागवते ये लय शरण भागवत-अर्थ तार हय दरशन

প্রেম-ময ভাগবত—শ্রী-কৃষ্ণের অঙ্গ তাহাতে কহেন যত গোপ্য কৃষ্ণ-রঙ্গ
॥ ৫১৬ ॥

प्रेम-मय भागवत—श्री-कृष्णेर अङ्ग ताहाते कहेन यत गोप्य कृष्ण-रङ्ग

বেদ-শাস্ত্র পুরাণ কহিযা বেদব্যাস
তথাপি চিত্তের নাহি পাযেন প্রকাশ
॥ ৫১৭ ॥

वेद-शास्त्र पुराण कहिया वेदव्यास
तथापि चित्तेर नाहि पायेन प्रकाश

যখনে শ্রী-ভাগবত জিহ্বায স্ফুরিল তত-ক্ষণে চিত্ত-বৃত্তি প্রসন্ন হৈল
॥ ৫১৮ ॥

यखने श्री-भागवत जिह्वाय स्फुरिल तत-क्षणे चित्त-वृत्ति प्रसन्न हैल

হেন গ্রন্থ পডি’ কেহ সঙ্কটে পডিল শুন অকপটে দ্বিজ, তোমারে কহিল
॥ ৫১৯ ॥

हेन ग्रन्थ पडि’ केह सङ्कटे पडिल शुन अकपटे द्विज, तोमारे कहिल

আদি-মধ্য-অবসানে তুমি ভাগবতে ভক্তি-যোগ মাত্র বাখনিও সর্ব-মতে
॥ ৫২০ ॥

आदि-मध्य-अवसाने तुमि भागवते भक्ति-योग मात्र वाखनिओ सर्व-मते

তবে আর তোমার নহিব অপরাধ সেই-ক্ষণে চিত্ত-বৃত্ত্যে পাইবা প্রসাদ
॥ ৫২১ ॥

तबे आर तोमार नहिब अपराध सेइ-क्षणे चित्त-वृत्त्ये पाइबा प्रसाद

সকল শাস্ত্রেই মাত্র `কৃষ্ণ-ভক্তি’ কয বিশেষে শ্রী-ভাগবত—কৃষ্ণ-রস-ময
॥ ৫২২ ॥

सकल शास्त्रेइ मात्र `कृष्ण-भक्ति’ कय विशेषे श्री-भागवत—कृष्ण-रस-मय

চল তুমি যাহ অধ্যাপনা কর গিযা কৃষ্ণ-ভক্তি-অমৃত সবারে বুঝাইযা”
॥ ৫২৩ ॥

चल तुमि याह अध्यापना कर गिया कृष्ण-भक्ति-अमृत सबारे बुझाइया”

দেবানন্দ পণ্ডিত প্রভুর বাক্য শুনি’ দণ্ডবত্ হৈলেন ভাগ্য হেন মানি’
॥ ৫২৪ ॥

देवानन्द पण्डित प्रभुर वाक्य शुनि’ दण्डवत् हैलेन भाग्य हेन मानि’

প্রভুর চরণ কায-মনে করি’ ধ্যান চলিলেন বিপ্র করি’ বিস্তর প্রণাম
॥ ৫২৫ ॥

प्रभुर चरण काय-मने करि’ ध्यान चलिलेन विप्र करि’ विस्तर प्रणाम

সবারেই এই ভাগবতের আখ্যান কহিলেন শ্রী-গৌরসুন্দর ভগবান্
॥ ৫২৬ ॥

सबारेइ एइ भागवतेर आख्यान कहिलेन श्री-गौरसुन्दर भगवान्

ভক্তি-যোগ মাত্র ভাগবতের ব্যাখ্যান আদি-মধ্য-অন্ত্যে কভু না বুঝাযে আন
॥ ৫২৭ ॥

भक्ति-योग मात्र भागवतेर व्याख्यान आदि-मध्य-अन्त्ये कभु ना बुझाये आन

না বাখানে ভক্তি, ভাগবত যে পডায ব্যর্থ বাক্য ব্যয করে, অপরাধ পায
॥ ৫২৮ ॥

ना वाखाने भक्ति, भागवत ये पडाय व्यर्थ वाक्य व्यय करे, अपराध पाय

দুই স্থানে ভাগবত-নাম শুনি-মাত্র গ্রন্থ-ভাগবত, আর কৃষ্ণ-কৃপা-পাত্র
॥ ৫৩২ ॥

दुइ स्थाने भागवत-नाम शुनि-मात्र ग्रन्थ-भागवत, आर कृष्ण-कृपा-पात्र

নিত্যা পূজে পডে শুনে চাহে ভাগবত সত্য সত্য সেহ হৈবেক সেই মত
॥ ৫৩৩ ॥

नित्या पूजे पडे शुने चाहे भागवत सत्य सत्य सेह हैबेक सेइ मत

হেন ভাগবত কোন দুষ্কৃতি পডিযা নিত্যানন্দ নিন্দা করে তত্ত্ব না জানিযা
॥ ৫৩৪ ॥

हेन भागवत कोन दुष्कृति पडिया नित्यानन्द निन्दा करे तत्त्व ना जानिया

ভাগবত-রস—নিত্যানন্দ মূর্তিমন্ত ইহা জানে যে হয পরম ভাগ্যবন্ত
॥ ৫৩৫ ॥

भागवत-रस—नित्यानन्द मूर्तिमन्त इहा जाने ये हय परम भाग्यवन्त

নিরবধি নিত্যানন্দ সহস্র-বদনে ভাগবত-অর্থ সে গাযেন অনুক্ষণে
॥ ৫৩৬ ॥

निरवधि नित्यानन्द सहस्र-वदने भागवत-अर्थ से गायेन अनुक्षणे

আপনেই নিত্যানন্দ অনন্ত যদ্যপি তথাপি ও পার নাহি পাযেন অদ্যাপি
॥ ৫৩৭ ॥

आपनेइ नित्यानन्द अनन्त यद्यपि तथापि ओ पार नाहि पायेन अद्यापि

দেবানন্দ পণ্ডিতের লক্ষ্যে সবাকারে ভাগবত-অর্থ বুঝাইলেন ঈশ্বরে
॥ ৫৩৯ ॥

देवानन्द पण्डितेर लक्ष्ये सबाकारे भागवत-अर्थ बुझाइलेन ईश्वरे

এই মত যে যত আইসে জিজ্ঞাসিতে সবারেই প্রতিকার করেন সু-রীতে
॥ ৫৪০ ॥

एइ मत ये यत आइसे जिज्ञासिते सबारेइ प्रतिकार करेन सु-रीते

কুলিযা-গ্রামেতে আসি’ শ্রী-কৃষ্ণ-চৈতন্য হেন নাহি, যারে প্রভু না করিলা ধন্য
॥ ৫৪১ ॥

कुलिया-ग्रामेते आसि’ श्री-कृष्ण-चैतन्य हेन नाहि, यारे प्रभु ना करिला धन्य

সর্ব লোক সুখী হৈলা প্রভুরে দেখিযা পুনঃ পুনঃ দেখে সবে নযন ভরিযা
॥ ৫৪২ ॥

सर्व लोक सुखी हैला प्रभुरे देखिया पुनः पुनः देखे सबे नयन भरिया

মনোরথ পূর্ণ করি’ দেখে সর্ব লোক
আনন্দে ভাসযে পাসরিযা দুঃখ-শোক
॥ ৫৪৩ ॥

मनोरथ पूर्ण करि’ देखे सर्व लोक
आनन्दे भासये पासरिया दुःख-शोक

এ সব বিলাস যে শুনযে হর্ষ-মনে শ্রী-চৈতন্য-সঙ্গ পায সেই সব-জনে
॥ ৫৪৪ ॥

ए सब विलास ये शुनये हर्ष-मने श्री-चैतन्य-सङ्ग पाय सेइ सब-जने

যথা তথা জন্মুক—সবার শ্রেষ্ঠ হয কৃষ্ণ-যশ শুনিলে কখনো মন্দ নয
॥ ৫৪৫ ॥

यथा तथा जन्मुक—सबार श्रेष्ठ हय कृष्ण-यश शुनिले कखनो मन्द नय

শ্রী কৃষ্ণ-চৈতন্য নিত্যানন্দ-চান্দ জান বৃন্দাবন-দাস তছু পদ-যুগে গান
॥ ৫৪৬ ॥

श्री कृष्ण-चैतन्य नित्यानन्द-चान्द जान वृन्दावन-दास तछु पद-युगे गान