Sūtra १.४.१७

एवं विशेषण-भेद-व्यपदेशाभ्यां च नेतरौ [वे.सू. १.२.२२] इत्य् आदिषु, जगद्-वाचित्वात् [वे.सू. १.४.१७] इत्य् आदिषु, पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्य् अस्य बन्ध-विपर्ययौ [वे.सू. ३.२.५] इत्य् आदिषु च ज्ञेयम् । शास्त्र-दृष्ट्या तूपदेशो वाम-देववत् [वे.सू. १.४.१७] इत्य् अत्र त्व् एवं व्याख्येयम् । प्राणो वा ह्य् अहम् अस्मि पुरुषः इत्य् आदिकं यत् स्वस्य परमेश्वरत्वम् इवोपदिष्टम् इन्द्रेण, तत् तु, तत् त्वम् असि [छा.उ. ६.८.७] इत्य्-आद्य्-अभेद-प्रतिपादक-शास्त्र-दृष्ट्या सम्भवति, चिद्-आकार-साम्येनैक्यात्, क्वचिद् अधिष्ठानाधिष्ठात्रोर् एक-शब्द-प्रत्ययाभ्यां वा शरीर-शरीरिणोर् वा, यथैव वामदेव उवाच—अहं मनुर् अभवं सूर्यश् च [बृ.आ.उ. १.४.१०] इत्य् आदि ।

एवं विशेषण-भेद-व्यपदेशाभ्यां च नेतरौ [वे.सू. १.२.२२] इत्य् आदिषु, जगद्-वाचित्वात् [वे.सू. १.४.१७] इत्य् आदिषु, पराभिध्यानात् तु तिरोहितं ततो ह्य् अस्य बन्ध-विपर्ययौ [वे.सू. ३.२.५] इत्य् आदिषु च ज्ञेयम् । शास्त्र-दृष्ट्या तूपदेशो वाम-देववत् [वे.सू. १.४.१७] इत्य् अत्र त्व् एवं व्याख्येयम् । प्राणो वा ह्य् अहम् अस्मि पुरुषः इत्य् आदिकं यत् स्वस्य परमेश्वरत्वम् इवोपदिष्टम् इन्द्रेण, तत् तु, तत् त्वम् असि [छा.उ. ६.८.७] इत्य्-आद्य्-अभेद-प्रतिपादक-शास्त्र-दृष्ट्या सम्भवति, चिद्-आकार-साम्येनैक्यात्, क्वचिद् अधिष्ठानाधिष्ठात्रोर् एक-शब्द-प्रत्ययाभ्यां वा शरीर-शरीरिणोर् वा, यथैव वामदेव उवाच—अहं मनुर् अभवं सूर्यश् च [बृ.आ.उ. १.४.१०] इत्य् आदि ।

तथा यदि जीवाज्ञानेनैव भेदोत्पत्तिः स्यात्, तदा इतर-व्यपदेशाद् धिताकरणादि-दोष-प्रसक्तिः [वे.सू. २.१.२१] इति जीव-कर्तृक-सृष्टौ दोषारोपोऽपि न घटते । तत्र अधिकं तु भेद-निर्देशात् [वे.सू. २.१.२२] इति भेद-सिद्धान्त-सूत्रम् अप्य् अपार्थम् एव स्यात् । संज्ञा-मूर्ति-कॢप्तिस् तु त्रिवृत् कुर्वत उपदेशात् [वे.सू. २.४.२१] इत्य् एष न्यायस् तु जीव-कर्तृकत्वं निषिध्येश्वरत्वं स्थापयति । तथा तन्-मत एव—जगद्-वाचित्वात् [वे.सू. १.४.१७] इत्य्-आदयश् च । एष सर्वेश्वरः… एष सेतुर् विधरण एषां लोकानाम् असंभेदाय [बृ.आ.उ. ४.४.२२] इत्य् आदौ, ईश्वरः सर्व-भूतानां हृद्-देशेऽर्जुन तिष्ठति [गीता १८.६१] इत्य् आदिषु तु जीवाज्ञान-प्रवर्तकत्वेन प्रसिद्धो यज्ञेश्वरस् तस्य जीवाज्ञान-कल्पितत्वम् अयुक्तम् एव ।